The Description of the Four Durgā Mantras

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अवतारत्रयं लक्ष्म्याः कथित ते द्विजोत्तम । दुर्गायाश्चाभिधास्यामि सर्वलोकोपकारकान् ॥ १ ॥

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ! ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਵੀ ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 2

प्रणवः श्रीः शिवायुग्मं वाणीवैरोचनीपदम् । वज्राद्यं क्षुधिता सूक्ष्मा मृता स्वाग्नींदुसंयुता ॥ २ ॥

ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’, ‘ਸ਼੍ਰੀ’, ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਯੁਗਮ, ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਦਾ ਪਦ ਅਤੇ ‘ਵੈਰੋਚਨ’ ਸ਼ਬਦ; ਫਿਰ ‘ਵਜ੍ਰ’ ਆਦਿ ਪਦ, ‘ਖ਼ੁਧਿਤਾ’, ‘ਸੂਖ਼ਸ਼ਮਾ’, ‘ਮ੍ਰਿਤਾ’, ਅਤੇ ‘ਸ੍ਵਾਗਨੀ’ ‘ਇੰਦੂ’—ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਣੇ ਹਨ।

Verse 3

प्रतिष्ठाप्य शिवा फट् च स्वाहांतोऽत्यष्टिवर्णवान् । भैरवोऽस्य मुनिः सम्राट् छन्दो मन्त्रस्य देवता ॥ ३ ॥

ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਪਦ ਜੋੜੋ, ਫਿਰ ‘ਫਟ੍’; ਅੰਤ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਨਾਲ—ਇਹ ਅੱਸੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭੈਰਵ, ਛੰਦ ਸਮ੍ਰਾਟ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹਨ।

Verse 4

छिन्नमस्ता रमा बीजं स्वाहा शक्तिरुदीरिता । आं खङ्गाय हृदाख्यातमीं खङ्गाय शिरः स्मृतम् ॥ ४ ॥

ਛਿੰਨਮਸਤਾ ਲਈ ਬੀਜ ‘ਰਮਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ‘ਆਂ ਖੰਗਾਯ’ ਹਿਰਦੇ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਈਂ ਖੰਗਾਯ’ ਸ਼ਿਰੋ-ਮੰਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸਿਮਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 5

ऊं वज्राय शिखा प्रोक्ता ऐं पाशाय तनुच्छदम् । औमंकुशाय नेत्रं स्याद्विसर्गो वसुरक्षयुक् ॥ ५ ॥

‘ਊਂ ਵਜ੍ਰਾਯ’ ਸ਼ਿਖਾ-ਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਐਂ ਪਾਸ਼ਾਯ’ ਦੇਹ-ਆਵਰਨ (ਤਨੁੱਛਦ) ਹੈ। ‘ਔਮ ਅੰਕੁਸ਼ਾਯ’ ਨੇਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਲਈ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਸਰਗ ‘ਵਸੁ-ਰੱਖਿਆ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ-ਮੁਦਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 6

मायायुग्मं चास्त्रमंगं मनवः प्रणवादिकाः । स्वाहांताश्चैवमंगानि कृत्वा ध्यायेद्थांबिकाम् ॥ ६ ॥

‘ਮਾਇਆ’ ਦੇ ਯੁਗਮ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਕੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ—ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 7

भानुमण्डलसंस्थानां प्रविकीर्णालकं शिरः । छिन्नं स्वकं स्फारमुखं स्वरक्तं प्रपिबद्गलत् ॥ ७ ॥

ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਰਗਾ, ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸਿਰ, ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 8

उपरिस्थां रतासक्तरतिमन्मथयोर्निजे । डाकिनीवर्णिनीसख्यौ दृष्ट्वा मोदभराकुलाम् ॥ ८ ॥

ਰਤੀ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ, ਡਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਵਰਣਿਨੀ ਨਾਮਕ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 9

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः । पालाशैर्विल्वजैर्वापि जुहुयात्कुसुमैः फलैः ॥ ९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਜਾਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਲਾਸ਼ ਜਾਂ ਬੇਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੋ।

Verse 10

आधारशक्तिमारभ्य परतत्त्वांतपूजिते । पीठे जयाख्या विजया जिता चापि पराजिता ॥ १० ॥

ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤੱਤਵ ਤੱਕ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਿਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਜਿਤਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 11

नित्या विलासिनी षष्ठी दोग्ध्य घोरा च मंगला । दिक्षु मध्ये च संपूज्या नव पीठस्य शक्तयः ॥ ११ ॥

ਨਿਤਿਆ, ਵਿਲਾਸਿਨੀ, ਸ਼ਸ਼ਠੀ, ਦੋਗਧਿਆ, ਘੋਰਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾ - ਪੀਠ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 12

सर्वबुद्धिप्रदे वर्णनीये सर्वभृगुः सदृक् । सिद्धिप्रदे डाकिनीये तारो वज्रः सभौतिकः ॥ १२ ॥

ਸਰਬ-ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਤੇ ਵਰਣਨੀਯ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ। ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਡਾਕਿਨੀ, ਉਹੀ ਤਾਰਾ, ਉਹੀ ਵਜ੍ਰ ਹੈ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਿਆਸ਼ੀਲ।

Verse 13

खङ्गीशो रोचनीयेंते भगं धेहि नमोंतकः । तारादिपीठमन्त्रोऽयं वेदरामाक्षरो मतः ॥ १३ ॥

ਮੰਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ—“ਖੰਗੀਸ਼ਃ, ਰੋਚਨੀਯੇਂਤੇ, ਭਗੰ ਧੇਹਿ, ਨਮੋਂਤਕਃ।” ਇਹ ‘ਤਾਰਾ’ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੀਠ-ਮੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵੇਦਰਾਮ’ ਨਾਮਕ ਅਕਸ਼ਰ-ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

समर्प्यासनमेतेन तत्र संपूजयेच्छिवाम् । त्रिकोणमध्यषट्कोणपद्मभूपुरमध्यतः ॥ १४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਭੂਪੁਰ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ, ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਛਟਕੋਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੱਧ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ।

Verse 15

बाह्यावरणमारभ्य पूजयेत्प्रतिलोमतः । भूपुरे बाह्यभागेषु वज्रादीनि प्रपूजयेत् ॥ १५ ॥

ਬਾਹਰੀ ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ (ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦਿਆਂ) ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਭੂਪੁਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 16

तदंतः सुरराजादीन्पूजयेद्धरितां पतीन् । भूपुरस्य चतुर्द्वार्षु द्वारपालान्यजेदथ ॥ १६ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਰਾਜਿਆਂ—ਦਿਕਪਾਲਾਂ—ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਪੁਰ ਦੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 17

करालविकरालाख्यावतिकालस्तृतीयकः । महाकालश्चतुर्थः स्यादथ पद्मेष्टशक्तयः ॥ १७ ॥

ਕਾਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ‘ਅਤਿਕਾਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ‘ਕਰਾਲ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਕਰਾਲ’ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਚੌਥਾ ‘ਮਹਾਕਾਲ’ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਦਮੇਸ਼ਟ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

एकलिंगा योगिनी च डाकिनी भैरवी तथा । महाभैरवकेंद्राक्षी त्वसितांगी तु सप्तमी ॥ १८ ॥

ਏਕਲਿੰਗਾ, ਯੋਗਿਨੀ, ਡਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਭੈਰਵ-ਕੇਂਦ੍ਰਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸਿਤਾਂਗੀ—ਇਹ ਸਭ ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਸਮੂਹ) ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 19

संहारिण्यष्टमी चेति षट्कोणेष्वंगमूर्तयः । त्रिकोणगा छिन्नमस्ता पार्श्वयोस्तु सखीद्वयम् ॥ १९ ॥

‘ਸੰਹਾਰিণੀ’ ਅਤੇ ‘ਅਸ਼ਟਮੀ’—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛਟਕੋਣ ਦੇ ਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਛਿੰਨਮਸਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਸਖੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੈ।

Verse 20

डाकिनीवर्णनीसंज्ञं तारावाग्भ्यां प्रपूजयेत् । एवं पूजादिभिः सिद्धे मन्त्रे मंत्री मनोरथान् ॥ २० ॥

‘ਡਾਕਿਨੀ-ਵਰਣਨੀ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਵਾਕ् (ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ) ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

प्राप्नुयान्निखिलान्सद्यो दुर्लभांस्तत्प्रसादतः । श्रीपुष्पैर्लभते लक्ष्मीं तत्फैलश्च समीहितम् ॥ २१ ॥

ਉਸ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਕੁਝ—ਦੁਰਲਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਵੀ।

Verse 22

वाक्सिद्धिं मालतीपुष्पैश्चंपकैर्हवनात्सुखम् । घृताक्तं छागमांसं यो जुहुयात्प्रत्यहं शतम् ॥ २२ ॥

ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਘਿਉ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਬਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਰੋਜ਼ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

मासमेकं तु वशगास्तस्य स्युः सर्वपार्थिवाः । करवीरसुमैः श्वतैर्लक्षसंख्यैर्जुहोति यः ॥ २३ ॥

ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਾ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

रोगजालं पराभूय सुखी जीवेच्छतं समाः । रक्तौ स्तत्संख्यया हुत्वा वशयेन्मंत्रिणो नृपान् ॥ २४ ॥

ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਵੇ। ਦੱਸੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਰਕਤ’ ਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

फलैर्हुत्वामुयाल्लक्ष्मीमुदुंबरपलाशजैः । गोमायुमांसैस्तामेव कवितां पायसांधसा ॥ २५ ॥

ਉਦੁੰਬਰ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੋਮਾਯੁ (ਗਿੱਦੜ/ਸਿਆਲ) ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਇਸ (ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਅੰਨ) ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਕਵਿਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 26

बंधूककुसुमैर्भाग्यं कर्मिकारैः समीहितम् । तिलतंडुलहोमेन वशयेन्निखिलाञ्जनान् ॥ २६ ॥

ਬੰਧੂਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਇੱਛਿਤ ਭਾਗ੍ਯ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤਿਲ ਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕ ਵਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 27

नारीरजोभिराकृष्टैर्मृगमांसैः समीहितम् । स्तंभनं माहिषैर्मांसैः पंकजैः सघृतैरपि ॥ २७ ॥

ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰਜ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਵਰਤਿਆਂ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਭਨ ਕਰਮ ਲਈ ਮਹਿਸ ਦਾ ਮਾਸ, ਜਾਂ ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਤੰਭਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

चिताग्नौ परभृत्पक्षैर्जुर्हुयादरिमृत्यवे । उन्मत्तकाष्ठदीप्तेऽग्नौ तत्फलं वायसच्छदैः ॥ २८ ॥

ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਕੋਇਲ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨਮੱਤਕ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 29

द्यूते वने नृपद्वारे समरे वैरिसंकटे । विजयं लभते मंत्री ध्यायन्देवीं जपन्मनुम् ॥ २९ ॥

ਜੂਏ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ-ਦੁਆਰ ਤੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ—ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਸਾਧਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

भुक्त्यै मुक्त्यै सितां ध्यायेदुच्चाटे नीलरोचिषम् । रक्तां वश्ये मृतौ धूम्रां स्तंभने कनकप्रभाम् ॥ ३० ॥

ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉੱਚਾਟਨ ਲਈ ਨੀਲੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਵਸ਼੍ਯ ਲਈ ਲਾਲ ਰੂਪ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਤੰਭਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ।

Verse 31

निशि दद्याद्बलिं तस्यै सिद्धये मदिरादिना । गोपनीयः प्रयोगोऽय प्रोच्यते सर्वसिद्धिदः ॥ ३१ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਗੁਪਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 32

भूताहे कृष्णपक्षस्य मध्यरात्रे तमोघने । स्नात्त्वा रक्ताम्बरधरो रक्तमाल्यानुलेपनः ॥ ३२ ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਭੂਤਾਹਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਅਨੁਲੇਪਨ ਲਗਾਏ।

Verse 33

आनीय पूजयेन्नारीं छिन्नमस्तास्वरूपिणीम् । सुन्दरीं यौवनाक्रांतां नरपञ्चकगामिनीम् ॥ ३३ ॥

ਐਸੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੰਨਮਸਤਾ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।

Verse 34

सुस्मितां मुक्तकबीरीं भूषादानप्रतोषिताम् । विवस्त्रां पूजयित्वैनामयुतं प्रजपेन्मनुम् ॥ ३४ ॥

ਮੰਦ ਹਾਸ ਵਾਲੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ—ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 35

बलिं दत्त्वा निशां नीत्वा संप्रेष्य धनतोषिताम् । भोजयेद्विविधैरन्नैर्ब्राह्यणान्भोजनादिना ॥ ३५ ॥

ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾਏ; ਫਿਰ ਧਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਨਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਆਤਿਥ੍ਯ ਸਹਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 36

अनेन विधिना लक्ष्मीं पुत्रान्पौत्रान्धनं यशः । नारीमायुः सुखं धर्ममिष्टं च समवाप्नुयात् ॥ ३६ ॥

ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ, ਧਨ, ਯਸ਼, ਪਤਨੀ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਸੁਖ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਹੋਵੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तस्यां रात्रौ व्रतं कार्यं विद्याकामेन मंत्रिणा । मनोरथेषु चान्येषु गच्छेत्तां प्रजपन्मनुम् ॥ ३७ ॥

ਉਸ ਰਾਤ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਨੋਰਥਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 38

उषस्युत्थाय शय्यायामुपविष्टो जपेच्छतम् । षण्मासाभ्यन्तरेमन्त्री कवित्वेन जयेत्कविम् ॥ ३८ ॥

ਸਵੇਰ ਉਸ਼ਾਕਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 39

शिवेन कीलिता चेयं तदुत्कीलनमुच्यते । मायां तारपुटां मंत्री जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ३९ ॥

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ‘ਕੀਲਿਤ’ (ਬੱਝੀ) ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ‘ਉਤਕੀਲਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਕ ‘ਮਾਇਆ–ਤਾਰਪੁਟਾ’ ਮੰਤ੍ਰ 108 ਵਾਰ ਜਪੇ।

Verse 40

मन्त्रस्यादौ तथैवांते भवेत्सिद्धिप्रदा तु सा । उदिता छिन्नमस्तेयं कलौ शीघ्रमभीष्टदा ॥ ४० ॥

ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਛਿੰਨਮਸਤਾ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਲਦੀ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 41

अवतारांतरं देव्या वच्मि ते मुनिसत्तम । ज्ञानामृतारुणा श्वेताक्रोधिनींदुसमन्विता ॥ ४१ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਅਰੁਣ ਆਭਾ ਨਾਲ ਰੰਗੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ਵੈਤ, ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 42

शांतिस्तथाविधा चापि नीचसर्गान्वितास्तथा । वाग्भवं कामराजाख्यं शक्तिबीजाह्वयं तथा ॥ ४२ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੋਰ ਬੀਜ, ਅਤੇ ਨੀਚ ਸ੍ਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੀਜ ਵੀ ਹਨ। ‘ਵਾਗਭਵ’, ‘ਕਾਮਰਾਜ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਕਤੀਬੀਜ’ ਨਾਮ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 43

त्रिभिर्बीजैः पंचकूटात्मिका त्रिपुरभैरवी । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिश्छन्दः पंक्तिरुदीरिता ॥ ४३ ॥

ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਭੈਰਵੀ ਪੰਚਕੂਟਾਤਮਿਕਾ (ਪੰਜ ਕੂਟਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਚਨਾ) ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਖਿਣਾਮੂਰਤੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ‘ਪੰਕਤੀ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 44

देवता देशिकैरुक्ता देवी त्रिपुरभैरवी । नाभेराचरणं न्यस्य वाग्भवं मन्त्रवित्पुनः ॥ ४४ ॥

ਦੇਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਭੈਰਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਾਗਭਵ (ਬੀਜ) ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 45

हृदयान्नाभिपर्यंतं कामबीजं प्रविन्यसेत् । शिरसो हृत्प्रदेशांतं तार्तीयं विन्यसेत्ततः ॥ ४५ ॥

ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਕਾਮਬੀਜ ਦਾ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਤੀਜੇ (ਤਾਰਤੀਯ) ਬੀਜ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 46

आद्यं द्वितीयं करयोस्तार्तीयमुभयं न्यसेत् । मूलाधारे हृदि न्यस्य भूयो बीजत्रयं क्रमात् ॥ ४६ ॥

ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਬੀਜ ਦੋਹਾਂ (ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ) ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੂਲਾਧਾਰ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਤਿੰਨੋ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 47

नवयोन्यात्मकं न्यासं कुर्याद्बीजैस्त्रिभिः पुनः । बालोदितप्रकारेण मूर्तिन्यासमथाचरेत् ॥ ४७ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ‘ਨਵਯੋਨੀ-ਸਰੂਪ’ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਬਾਲੋਦਿਤ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਰਤੀ-ਨਿਆਸ (ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) ਕਰੇ॥

Verse 48

स्वस्वबीजादिकं पूर्वं मूर्ध्नीशानमनोभवम् । न्यसेद्वक्त्रे तत्पुरुषं मकरध्वजमात्मवित् ॥ ४८ ॥

ਆਤਮ-ਜਾਣੂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ‘ਮਨੋਭਵ’ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਏ। ਫਿਰ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਕਰਧਵਜ-ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥

Verse 49

हृद्यघोरकुमारादिकंदर्प्पं तदनंतरम् । गुह्यदेशे प्रविन्यस्येद्वामदेवादिमन्मथम् ॥ ४९ ॥

ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਘੋਰਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਕੰਦਰਪ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਹ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਮਦੇਵ ਆਦਿ ਰੂਪ ਮਨਮਥ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ॥

Verse 50

सद्योजातं कामदेवं पादयोर्विन्यसेत्ततः । ऊर्द्ध्वंप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु तान् ॥ ५० ॥

ਤਦਨੰਤਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉੱਪਰ, ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥

Verse 51

प्रविन्यसेद्य धापूर्व भृगुर्व्योमाग्निसंस्थितः । सद्यादिपञ्चह्रस्वाद्या बीजमेषां प्रकीर्तितम् ॥ ५१ ॥

‘ਧਾ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ। ‘ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵਰਗ’ ਨੂੰ ਵ੍ਯੋਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ‘ਸਦ੍ਯ’ ਆਦਿ ਪੰਜ ਅਤੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵ ਸ੍ਵਰ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ॥

Verse 52

षड्दीर्घयुक्तेनाद्येन बीजेनांगक्रिया मता । पञ्चबाणांस्ततो न्यस्येन्मन्त्री त्रैलोक्यमोहनान् ॥ ५२ ॥

ਛੇ ਦੀਰਘ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਹਿਲੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 53

द्रामाद्यां द्राविणीं मूर्ध्निं द्रामाद्यां क्षोभणी पदे । क्लींवशीकरणीं वक्त्रे गुह्ये ब्लृं बीजपूर्विकाम् ॥ ५३ ॥

‘ਦ੍ਰਾਮ੍’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਦ੍ਰਾਵਿਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ‘ਦ੍ਰਾਮ੍’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਖ਼ੋਭਣੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ; ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਵਸ਼ੀਕਰਣੀ ‘ਕਲੀੰ’ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਲೃੰ’ ਬੀਜ-ਪੂਰਵਿਕਾ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 54

आकर्षणीं हृदि पुनः सर्वांतभृगुसंस्थिताम् । संमोहनीं क्रमादेवं बाणन्यासोऽयमीरितः ॥ ५४ ॥

ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ‘ਆਕਰਸ਼ਣੀ’ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਅੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ‘ਸੰਮੋਹਨੀ’ ਨੂੰ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ’ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣ-ਨਿਆਸ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 55

भालभ्रूमध्यवदने घंटिकाकण्ठहृत्सु च । नाभ्यधिष्ठानयोः पञ्च ताराद्याः सुभगादिकाः ॥ ५५ ॥

ਮੱਥੇ, ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੰਟਿਕਾ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ—ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੁਭਗਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਕੇਂਦਰ) ਹਨ।

Verse 56

मस्तकाविधि नाभेश्च मंत्रिणा सुभगा भगा । भगसर्पिण्यथ परा भगमालिन्यनंतरम् ॥ ५६ ॥

ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ—ਸੁਭਗਾ, ਭਗਾ; ਫਿਰ ਭਗਸਰਪਿਣੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਾਅ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਭਗਮਾਲਿਨੀ।

Verse 57

अनंगानंगकुसुमा भूयश्चानंगमेखला । अनंगमदना सर्वा मदविभ्रममंथरा ॥ ५७ ॥

ਉਹ ਫਿਰ ਅਨੰਗਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ‘ਅਨੰਗ-ਕੁਸੁਮ’ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ‘ਅਨੰਗ-ਮੇਖਲਾ’ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੂਪ ਅਨੰਗ ਦੇ ਮਦਨ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਦਮਈ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਗਤੀ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੈ।

Verse 58

प्रधानदेवता वर्णभूषणाद्यैरलंकृताः । अक्षस्रक्पुस्तकाभीतिवरदाढ्यकरांबुजाः ॥ ५८ ॥

ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ, ਸ੍ਰਕ (ਹਾਰ), ਪੁਸਤਕ, ਅਭਯ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਰਦ-ਮੁਦਰਾ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।

Verse 59

वाक्कामब्लूं स्त्रीं सरांते ताराः पंच प्रकीर्तिताः । ततः कुर्याद्भूषणाख्यं न्यासमुक्तदिशा मुने ॥ ५९ ॥

‘ਵਾਕ੍’, ‘ਕਾਮ’, ‘ਬਲੂੰ’, ‘ਸਤ੍ਰੀਂ’ ਅਤੇ ‘ਸਰਾ’ ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਪੰਜ ‘ਤਾਰਾ’ (ਬੀਜ ਅੱਖਰ) ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਭੂਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ।

Verse 60

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ ध्यायेत्त्रिपुरभैरवीम् । सहस्रभानुसंकाशामरुणक्षौमवाससीम् ॥ ६० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਭੈਰਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਕਸ਼ੌਮ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 61

शिरोमालामसृग्लिप्तस्तनीं जपवटीं करैः । विद्यामभीतिं च वरं दधतीं त्रीक्षणाननाम् ॥ ६१ ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਰਕਤ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਾ ਹੈ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਪਾਲ-ਪਾਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਦਿਆ, ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਘੋਰ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ।

Verse 62

दीक्षां प्राप्य जपेन्मंत्रं तत्त्वलक्षं जितेंद्रियः । पुष्पैर्भानुसहस्राणि जुहुयाद्बह्मवृक्षजैः ॥ ६२ ॥

ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਸਾਧਕ ਤੱਤਵ-ਲਕਸ਼ਣ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿਖ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ-ਸਹਸ੍ਰ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 63

त्रिमध्वक्तैः प्रसूनैर्वा करवीरसमुद्भवैः । पद्मं वसुदलोपेतं नवयोन्यष्टकर्णिकम् ॥ ६३ ॥

ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਮਧੁ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨੌਂ ‘ਯੋਨੀ’ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੇਸਰ-ਯੁਕਤ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 64

इच्छादिशक्तिभिर्युक्तं भैरव्याः पीठमर्चयेत् । इच्छा ज्ञाना क्रिया पश्चात्कामिनी कामदायिनी ॥ ६४ ॥

ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਪੀਠ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਇੱਛਾ, ਗਿਆਨਾ, ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮਿਨੀ—ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 65

रतिप्रिया मदानन्दा नवमी स्यान्मनोन्मनी । वरदाभयधारिण्यः संप्रोक्ता नव शक्तयः ॥ ६५ ॥

ਰਤਿਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਮਦਾਨੰਦਾ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਨੌਵੀਂ ਮਨੋਨਮਨੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਭੈ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 66

वाग्भवं लोहितो रायै श्रीकंठो लोहितोऽनलः । दीर्घवान्यै परा पश्चादपरायौ हसौ युतः ॥ ६६ ॥

‘ਵਾਗਭਵ’ ਬੀਜ ਨੂੰ ਰਾ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਲੋਹਿਤ ਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ‘ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ’ ਨੂੰ ਲੋਹਿਤ ਪਦ ਅਤੇ ਅਨਲ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਦੀਰਘ ‘ਵਾਣੀ’ ਲਈ ਪਿੱਛੋਂ ‘ਪਰਾ’ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਆਸੇ; ਅਤੇ ‘ਅਪਰਾ’ ਵਿੱਚ ‘ਹ’ ਤੇ ‘ਸ’ ਦੋ ਅੱਖਰ ਜੋੜੇ।

Verse 67

सदाशिवमहाप्रेतङेंतं पद्मासनं नमः । अनेन मनुना दद्यादासनं श्रीगुरुक्रमम् ॥ ६७ ॥

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰੇਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਪਦਮਾਸਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਆਸਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥੬੭॥

Verse 68

प्राङ्मध्ययोन्यंतराले पूजयेत्कल्पयेत्ततः । पंचभिः प्रणवैर्मूर्तिं तस्यामावाह्य देवताम् ॥ ६८ ॥

ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਰਚੇ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਣਵਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ॥੬੮॥

Verse 69

पूजयेदगमोक्तेन विधानेन समाहितः । तारावाक्छक्तिकमला हसखूफ्रें हसौः स्मृताः ॥ ६९ ॥

ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਜ्ञਾਵਾਂ ਯਾਦ ਹਨ—ਤਾਰਾ, ਵਾਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਕਮਲਾ; ਅਤੇ ‘ਹਸਖੂਫ੍ਰੇਂ’ ਤੇ ‘ਹਸੌಃ’॥੬੯॥

Verse 70

वामकोणे यजेद्देव्या रतिमिंदुसमप्रभाम् । सृणिपाशधरां सौम्यां मदविभ्रमविह्वलाम् ॥ ७० ॥

ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਦੇ ਮਦ ਨਾਲ ਲਲਿਤ ਝੂਮ ਵਿੱਚ ਵਿਹਵਲ॥੭੦॥

Verse 71

प्रीतिं तक्षिणकोणस्थां तप्तकांचनसन्निभाम् । अङ्कुशं प्रणतं दोभ्यां धारयन्तीं समर्चयेत् ॥ ७१ ॥

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ॥੭੧॥

Verse 72

अग्रे मनोभवां रक्तां रक्तपुष्पाद्यलंकृताम् । इक्षुकार्मुकपुष्पेषुधारिणीं सस्मिताननाम् ॥ ७२ ॥

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਨੋਭਵਾ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ—ਲਾਲ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇੱਖੂ-ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਹੱਸਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।

Verse 73

अङ्गान्यभ्यर्चयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित् । दिक्ष्वग्रे च निजैर्मंत्रैः पूजयेद्बाणदेवताः ॥ ७३ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਧੀ-ਜਾਣੂ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੱਗੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 74

हस्ताब्जैर्धृतपुष्पेषुप्रणामामृतसप्रभाः । अष्टयोनिष्वष्टशक्तीः पूजयेत्सुभगादिकाः ॥ ७४ ॥

ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ-ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਠ ਯੋਨੀ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਗਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 75

मातरो भैरवांकस्था मदविभ्रमविह्वलाः । अष्टपत्रेषु संपूज्या यथावत्कुसुमादिभिः ॥ ७५ ॥

ਭੈਰਵ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਦ-ਵਿਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੰਪੂਜਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 76

लोकपालांस्ततो दिक्षु तेषामस्त्राणि तद्बहिः । पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्ज्ञात्वैनां परदेवताम् ॥ ७६ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

Verse 77

यो भजेदुक्तमार्गेण स भवेत्संपदां पदम् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः ॥ ७७ ॥

ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਭਜਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਮੰਤਰ-ਸਾਧਕ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 78

जुहुयादरुणांभोंजैरदोषैर्मधुराप्लुतैः । लक्षसंख्यं तदर्द्धं वा प्रत्यहं भोजयेद्द्विजान् ॥ ७८ ॥

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਰੁਣ ਧਾਨ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਭਿਗੋ ਕੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ—ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ—ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 79

वनिता युवती रम्याः प्रीणयेद्देवताधिया । होमांते धनधान्याद्यैस्तोषयेद्गुरुमात्मनः ॥ ७९ ॥

ਕੁੜੀਆਂ, ਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 80

एवं कृते जगद्वश्यो रमाया भवनं भवेत् । रक्तोत्पलैस्त्रिमध्वक्तैररुणैर्वा हयारिजैः ॥ ८० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਮਾ (ਸ਼੍ਰੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਮਧੁ ਮਿਲੇ ਅਰਪਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਅਰੁਣ ‘ਹਯਾਰਿਜ’ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ।

Verse 81

पुष्पैः पयोन्नैः सघृतैर्होमाद्विश्वं वशं नयेत् । वाक्सिद्धं लभते मन्त्री पलाशकुसुमैर्हुतैः ॥ ८१ ॥

ਫੁੱਲਾਂ, ਪਯੋਨ੍ਨ (ਦੁੱਧ-ਚੌਲ) ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਮੰਤਰ-ਸਾਧਕ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ—ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ—ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

कर्पूरागुरुसंयुक्तं गुग्गुलं जुहुयात्सुधीः । ज्ञानं दिव्यमवाप्नोति तेनैव स भवेत्कविः ॥ ८२ ॥

ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਗੁੱਗੁਲੂ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕਵੀ-ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 83

क्षीराक्तैरमृताखंडैर्होमः सर्वापमृत्युजित् । दूर्वाभघिरायुषे होमः क्षीराक्ताभिर्दिनत्रयम् ॥ ८३ ॥

ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਮ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਦੂರ್ವਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 84

गिरिकर्णीभवैः पुष्पैर्ब्राह्यणान्वशयेद्धुतैः । कह्लारैः पार्थिवान्पुष्पैस्तद्वधूः कर्णिकारजैः ॥ ८४ ॥

ਗਿਰਿਕਰਣੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਹਲਾਰ ਆਦਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ; ਅਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਵਧੂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 85

मल्लिकाकुसुमैर्हुत्वा राजपुत्रान्वशं नयेत् । कोरंटकुसुमैर्वैंश्यान्वृषलान्पाटलोद्भवैः ॥ ८५ ॥

ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੋਰੰਟ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੈਸ਼੍ਯ; ਅਤੇ ਪਾਟਲਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ (ਸ਼ੂਦਰ) ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 86

अनुलोमां विलोमांतस्थितसाध्याह्वयान्वितम् । मन्त्रमुच्चार्य जुहुयान्मंत्री मधुरलोलितैः ॥ ८६ ॥

ਅਨੁਲੋਮ ਅਤੇ ਵਿਲੋਮ—ਦੋਹਾਂ ਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 87

सर्षपैर्मधुसंमिश्रैर्वशयेत्पार्थिवान् क्षणात् । अनेनैव विधानेन तत्पत्नीस्तत्सुतानपि ॥ ८७ ॥

ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 88

जातिबिल्वभवैः पुष्पैर्मधुरत्रयसंयुतैः । नरनारीनरपतीन्होमेन वशयेत्क्रमात् ॥ ८८ ॥

ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਬੇਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਮਧੁਰ (ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ) ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੁਰਸ਼, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 89

मालतीबकुलोद्भूतैः पुष्पैश्चन्दनलोलितैः । जुहुयात्कवितां मन्त्री लभते वत्सरांतरे ॥ ८९ ॥

ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਸਾਧਕ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 90

मधुरत्रघयसंयुक्तैः फलैर्बिल्वसमुद्भवैः । जुहुयाद्वाशयेल्लोकं श्रियं प्राप्नोति वांछिताम् ॥ ९० ॥

ਤ੍ਰਿਮਧੁਰ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬੇਲ ਦੇ ਫਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸ਼੍ਰੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 91

साज्यमन्नं प्रजुहुयाद्भवेदन्नसमृद्धिमान् । कस्तूरीकुंकुमोपेतं कर्पूरं जुहुयाद्वशी ॥ ९१ ॥

ਘੀ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅੰਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਪੂਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 92

कन्दर्पादधिकं सद्यः सौंदर्यमधिगच्छति । लाजान्प्रजुहुयान्मंत्री दधिक्षीरमधुप्लुतान् ॥ ९२ ॥

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਲਾਜੇ (ਭੁੰਨੇ ਧਾਨ) ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 93

विजित्य रोगानखिलान्स जीवेच्छरदां शतम् । पादद्वयं मलयजं पादं कुंकुमकेसरम् ॥ ९३ ॥

ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਸੌ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵੇ। (ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ) ਦੋ ਪਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲਯਜ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਦ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ-ਯੁਕਤ ਕੁੰਕੁਮ ਦਾ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 94

पादं गोरोचनांतानि त्रीणि पिष्ट्वाहिमांभसा । विदध्यात्तिलकं भाले यान्पश्येद्यैर्विलोक्यते ॥ ९४ ॥

ਗੋਰੋਚਨਾ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਪਦਾਰਥ ਅਹਿੰਸਕ (ਸ਼ੁੱਧ) ਜਲ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਓ। ਉਸ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੇ।

Verse 95

यान्स्पृशेत्स्पृश्यते यैर्वा वश्याः स्युस्तस्य तेऽचिरात् । कर्पूरकपिचोराणि समभागानि कल्पयेत् ॥ ९५ ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਛੂਹੇ ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ‘ਕਪਿਚੋਰਾ’ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।

Verse 96

चतुर्भुजा जटामांसी तावती रोचना मता । कुंकुमं समभागं स्याद्दिग्भातं चन्दनं मतम् ॥ ९६ ॥

ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ, ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਰੋਚਨਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੰਕੁਮ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਚੰਦਨ ‘ਦਿਗਭਾਤ’ ਅਰਥਾਤ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 97

अगुरुर्नवभागं स्यादितिभागक्रमेण च । हिमाद्भिः कन्यया पिष्टमेतत्सर्वं सुसाधितम् ॥ ९७ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗੁਰੂ ਨੌਂ ਭਾਗ ਹੋਵੇ—ਇਸੇ ਭਾਗ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ। ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਿਆਰੀ ਸੁਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 98

आदाय तिलकं भाले कुर्य्याद्भूमिपतीन्नरान् । वनितामदगर्वाढ्या मदोन्मत्तान्मतंदजान् ॥ ९८ ॥

ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ (ਰਾਜੇ) ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਦ ਤੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਫੂਲੀਆਂ ਉਨਮੱਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 99

सिंहव्याघ्रान्महासर्पान्भूतवेतालराक्षसान् । दर्शनादेव वशयेत्तिलकं धारयन्नरः ॥ ९९ ॥

ਤਿਲਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ, ਅਤੇ ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

इत्येषा भैरवी प्रोक्ता ह्यवतारांतरं श्रृणु । वाङ्माया कमला तारो नमोंते भगवत्यथ ॥ १०० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈਰਵੀ ਕਹੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਸੁਣੋ—ਹੇ ਭਗਵਤੀ! ਵਾਂਗਮਾਇਆ, ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਤਾਰਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 101

श्रीमातंगेश्वरि वदेत्सर्वजनमनोहरि । सर्वादिसुखराज्यंते सर्वादिसुखरंजनी ॥ १०१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—“ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤੰਗੇਸ਼ਵਰੀ! ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ! ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ, ਸਰਵਸੁਖ-ਰੰਜਨੀ!”

Verse 102

सर्वराजवशं पश्चात्करिसर्वपदं वदेत् । स्त्रीपुरुषवशं सृष्टिविद्याक्रोधिनिकान्विता ॥ १०२ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ, ਫਿਰ ਹਾਥੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਵਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਉਚਾਰੇ। ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਦਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰੋਧਿਨਿਕਾ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 103

सर्वं दुष्टमृगवशं करिसर्वपदं ततः । सर्वसत्त्ववशंकरिसर्वलोकं ततः परम् ॥ १०३ ॥

ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਕਰੀ-ਸਰਵਪਦ’ (ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ) ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਹਾਥੀ/ਮੰਤ੍ਰ) ਹੈ।

Verse 104

अमुकं मे वशं पश्चादानयानलसुन्दरी । अष्टाशीत्यक्षरो मन्त्रो मुन्याद्या भैरवीगताः ॥ १०४ ॥

“ਅਮੁਕ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆ, ਹੇ ਅਨਲਸੁੰਦਰੀ।” ਇਹ ਅਠਾਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਮੁਨੀ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭੈਰਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 105

न्यासान्मंत्री तनौ कुर्याद्वक्ष्यमाणान्यथाक्रमम् । शिरोललाटभ्रूमध्ये तालुकण्ठगलोरसि ॥ १०५ ॥

ਨਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਟਿਕਾਉਣੇ ਹਨ—ਸਿਰ, ਮੱਥਾ, ਭ੍ਰੂਮੱਧ, ਤਾਲੂ, ਕੰਠ, ਗਲਾ ਅਤੇ ਉਰ (ਛਾਤੀ) ਉੱਤੇ।

Verse 106

अनाहते भुजद्वंद्वे जठरे नाभिमण्डले । स्वाधिष्ठाने गुप्तदेशे पादयोर्दक्षवामयोः ॥ १०६ ॥

ਅਨਾਹਤ (ਹਿਰਦੇ-ਕੇਂਦਰ) ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਠਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ (ਨਿਆਸ) ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 107

मूलाधारे गुदे न्यस्येत्पदान्यष्टादश क्रमात् । गुणैकद्विचतुः षड्भिर्वसुपर्वनवाष्टभिः ॥ १०७ ॥

ਮੂਲਾਧਾਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਦ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਪਦਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਨਿਆਸ ਤਿੰਨ, ਇੱਕ, ਦੋ, ਚਾਰ, ਛੇ ਅਤੇ ਅੱਠ, ਪੰਜ, ਨੌਂ, ਅੱਠ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ॥੧੦੭॥

Verse 108

नंदपंक्त्यष्टवेदाग्निचन्द्रयुग्मगुणा क्षिभिः । यदुक्लृप्तिरियं प्रोक्ता मंत्रवर्णैर्यथाक्रमम् ॥ १०८ ॥

“ਨੰਦ-ਪੰਕਤੀ”, “ਅੱਠ”, “ਵੇਦ”, “ਅਗਨੀ”, “ਚੰਦਰ-ਯੁਗਮ” ਅਤੇ “ਗੁਣ” — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਖਿਆ-ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ‘ਯਦੂ-ਵਿਨਿਆਸ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ॥੧੦੮॥

Verse 109

रत्याद्या मृलहृदयभ्रुमध्येषु विचक्षणः । वाक्शक्तिलक्ष्मीबीजाद्या मातंग्यंताः प्रविन्यसेत् ॥ १०९ ॥

ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਾਧਕ ਮੂਲ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ‘ਰਤਿਆਦੀ’ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਾਕ੍-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਮਾਤੰਗੀ ਤੱਕ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥੧੦੯॥

Verse 110

शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु विधिना न्यसेत् । हृल्लेखां गगनां रक्तां भूयो मन्त्री करालिकाम् ॥ ११० ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰ, ਮੁਖ, ਹਿਰਦਾ, ਗੁਹ੍ਯ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰੀ ਮੁੜ ਹ੍ਰੁੱਲੇਖਾ—‘ਗ’ (ਗਗਨਾ), ਲਾਲ ਵਰਣ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਕਰਾਲਿਕਾ’ ਦਾ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ॥੧੧੦॥

Verse 111

महोच्छुष्मां स्वनामादिवर्णबीजपुरः सराः । मातंग्यंताः षडंगानि ततः कुर्वीत साधकः ॥ १११ ॥

ਫਿਰ ਸਾਧਕ ਮਹੋੱਚੁਸ਼ਮਾ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਵਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਮਾਤੰਗੀ ਤੱਕ ਛਡੰਗ (ਛੇ ਅੰਗ) ਨਿਆਸ ਪੂਰਾ ਕਰੇ॥੧੧੧॥

Verse 112

वर्णैश्चतुर्विंशतिभिर्हृत्त्रयोदशभिः शिरः । शिखाष्टादशभिः प्रोक्ता वर्म तावद्भिरक्षरैः ॥ ११२ ॥

ਚੌਵੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਮ (ਰੱਖਿਆ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਿਰਦੇ ਲਈ ਤੇਰਾਂ; ਸਿਰ ਲਈ ਵੀ ਤੇਰਾਂ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਲਈ ਅਠਾਰਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 113

स्यात्त्रयोदशभिर्नेत्रं द्वाभ्यामस्त्रं प्रकीर्तितम् । बाणन्यासं ततः कुर्याद्भैरवीप्रोक्तवर्त्मना ॥ ११३ ॥

ਨੇਤ੍ਰ-ਰੱਖਿਆ ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਣ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 114

मातंगीपदयोश्चान्यं मन्मथान्वदनांशयोः । पार्स्वकट्योर्नाभिदेशे कटिपार्श्वांशके पुनः ॥ ११४ ॥

ਮਾਤੰਗੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ (ਮੰਤ੍ਰ/ਚਿੰਨ੍ਹ) ਰੱਖੇ; ਮੰਮਥ ਦੇ ਮੁਖ-ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ (ਹੋਰ); ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਕਟੀ ਉੱਤੇ; ਨਾਭੀ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਟੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 115

बीजत्रयादिकान्मंत्री मन्मथं मकरध्वजम् । मदनं पुष्पधन्वानं पंचमं कुसुमायुधम् ॥ ११५ ॥

ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਮੰਮਥ ਨੂੰ—ਮਕਰਧਵਜ, ਮਦਨ, ਪੁਸ਼ਪਧਨਵਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੁਸੁਮਾਯੁਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 116

षष्ठं कन्दर्पनामानं मनोभवरतिप्रियौ । मातंग्यंतास्ततो न्यस्येत्स्थानेष्वेतेषु मंत्रवित् ॥ ११६ ॥

ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਛੇਵਾਂ ‘ਕੰਦਰਪ’ ਨਾਮ, ਅਤੇ ‘ਮਨੋਭਵ’, ‘ਰਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ’ ਤੇ ‘ਮਾਤੰਗੀ’ ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 117

कुसुमा मेखला चैव मदना मदना तुरा । मदनवेगा सम्भवा च भुवनपालेंदुरेखिका ॥ ११७ ॥

ਕੁਸੁਮਾ, ਮੇਖਲਾ, ਮਦਨਾ, ਮਦਨਾਤੁਰਾ, ਮਦਨਵੇਗਾ, ਸੰਭਵਾ ਅਤੇ ਭੁਵਨਪਾਲੇਂਦੁਰੇਖਿਕਾ—ਇਹ ਨਾਮ ਵੀ (ਉਸੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ) ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 118

अनंगपदपूर्वाश्च मातंग्यंताः समीरिताः । विन्यस्तव्यास्ततो मूलेऽधिष्ठाने मणिपूरके ॥ ११८ ॥

‘ਅਨੰਗ’ ਪਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ‘ਮਾਤੰਗੀ’ ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਅਤੇ ਮਣਿਪੂਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 119

हृत्कंठास्ये भ्रुवोर्मध्ये मस्तके चापि मत्रिणा । आद्ये लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिः प्रीतिश्च कृत्तिका ॥ ११९ ॥

ਮੰਤਰ-ਜਾਣੂ ਹਿਰਦੇ, ਕੰਠ, ਮੁਖ, ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ (ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ) ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਪਹਿਲੇ ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਫਿਰ ਰਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ।

Verse 120

शांतिः पुष्टिः पुनस्तुष्टिमार्तगंपदशेखरा । मूलमन्त्रं पृथङ्न्यस्येन्निजमूर्द्धनि मन्त्रवित् ॥ १२० ॥

ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸ਼ਟੀ—ਪਰਮ ਪਦ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰਵਿਦ ਮੂਲਮੰਤਰ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਨਿਆਸ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਕਰੇ।

Verse 121

आधारदेशेऽधिष्ठाने नाभौ पश्चादनाहते । कंठदेशे भ्रवोर्मध्ये बिंदौ भूयः कला पदोः ॥ १२१ ॥

ਆਧਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਅਨਾਹਤ ਵਿੱਚ; ਕੰਠ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ; ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ; ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ (ਨਿਆਸ/ਚੇਤਨਾ) ਟਿਕਾਓ।

Verse 122

निरोधिकायामर्द्धेंदुनादे नादांतयोः पुनः । उन्नतांसेषु वक्त्रे च ध्रुवमण्डलके शिवे ॥ १२२ ॥

ਨਿਰੋਧਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ-ਚੰਦ੍ਰ ਨਾਦ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ; ਉੱਚੇ ਮੋਢਿਆਂ, ਮੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਧ੍ਰੁਵ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ ਚਿੱਤ ਟਿਕਾ।

Verse 123

मातंग्यंताः प्रविन्यस्ये द्वामां ज्येष्ठमतः परम् । रौद्रीं प्रशांतां श्रद्धाख्यां पुनर्माहेश्वरीमथ ॥ १२३ ॥

ਮਾਤੰਗੀ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਮਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਓ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਫਿਰ ਰੌਦ੍ਰੀ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਾ, ‘ਸ਼ਰੱਧਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖੋ।

Verse 124

क्रियाशक्तिं सुलक्ष्मीं च सृष्टिं संज्ञां च मोहिनीम् । प्रमथाश्वासिनीं विद्युल्लतां चिच्छक्तिमप्यथ ॥ १२४ ॥

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਜ्ञਾ, ਮੋਹਿਨੀ, ਪ੍ਰਮਥਾਸ਼੍ਵਾਸਿਨੀ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਲਤਾ ਅਤੇ ਚਿਚ੍ਛਕਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 125

ततश्च सुन्दरीं निंदां नन्दबुद्धिमिमाः क्रमात् । शिरोभालहृदाधारेष्वेता बीजत्रयाधिकाः ॥ १२५ ॥

ਫਿਰ ਸੁੰਦਰੀ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨੰਦਬੁੱਧੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ, ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੋ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 126

मातंग्याद्याः प्रविन्यस्येद्यथावद्देशिकोत्तमः । मातंगीं महदाद्यां तां महालक्ष्मीपदादिकाम् ॥ १२६ ॥

ਉੱਤਮ ਦੇਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਮਾਤੰਗੀ ਆਦਿ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਤੱਤਵ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮਾਤੰਗੀ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ-ਪਦ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੇ।

Verse 127

सिद्धलक्ष्मीपदाद्यां च मूलमाधारमण्डलम् । न्यसेत्तेनैव कुर्वीत व्यापकं देशिकोत्तमः ॥ १२७ ॥

‘ਸਿੱਧ-ਲਕਸ਼ਮੀ’ ਦੇ ਪਾਦਾਖਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਦੇਸ਼ਿਕ ਮੂਲਾਧਾਰ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਉਸੇ ਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ (ਸਰਬਵਿਆਪੀ) ਕਰੇ॥੧੨੭॥

Verse 128

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिंतयेन्मंत्रदेवताम् । श्यामां शुकोक्तिं श्रृण्वंतीं न्यस्तैकांघ्रिशिरोरुहाम् ॥ १२८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤੋਤੇ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ॥੧੨੮॥

Verse 129

शशिखण्डधरां वीणां वादयंतीं मधून्मदाम् । रक्तांशुकां च कह्लारमालाशोभितचूलिकाम् ॥ १२९ ॥

ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਚੰਦਰ-ਖੰਡ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ, ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦੀ, ਮਧੁ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਮਸਤ; ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਕਹਲਾਰ (ਨੀਲ ਕਮਲ) ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੇਸ਼-ਸ਼ਿਖਾ ਵਾਲੀ॥੧੨੯॥

Verse 130

शंखपत्रां तु मातंगीं चित्रकोद्भासिमस्तकाम् । अयुतं प्रजपेन्मंत्रं तद्दशांशं मधूकजैः ॥ १३० ॥

ਸ਼ੰਖ-ਪੱਤਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਭਿੰਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਪਤ ਮਸਤਕ ਵਾਲੀ ਮਾਤੰਗੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਮਧੂਕ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ॥੧੩੦॥

Verse 131

पुष्पैस्त्रिमधुरोपेतैर्जुहुयान्मंत्रसिद्धये । त्रिकोणकर्णिकं पद्ममष्टपत्रं प्रकल्पयेत् ॥ १३१ ॥

ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤ੍ਰਿਮਧੁਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਕਰਨਿਕਾ ਤੇ ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਦਮ-ਯੰਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ॥੧੩੧॥

Verse 132

अष्टपत्रावृतं बाह्ये वृतं षोडशभिर्दलैः । चतुरस्रीकृतं बाह्ये कांत्या दृष्टिमनोहरम् ॥ १३२ ॥

ਬਾਹਰੋਂ ਇਹ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਆਵਰਿਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਚੌਕੋਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।

Verse 133

एतस्मिन्पूजयेत्पीठे नवशक्तीः क्रमादिमाः । विभूतिपूर्वाः पूर्वोक्ता मातंगीपदपश्चिमाः ॥ १३३ ॥

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਇਹ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭੂਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਮਾਤੰਗੀ-ਪਦ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੱਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ।

Verse 134

सर्वांते शक्तिकमलासनाय नम इत्यथ । वाक्सत्यलक्ष्मी बीजाद्य उक्तः पीठार्चने मनुः ॥ १३४ ॥

ਫਿਰ ਸਭ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਕਤਿਕਮਲਾਸਨਾਯ ਨਮಃ’ ਜੋੜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੀਠਾਰਚਨ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 135

मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तस्यामावाह्य देवताम् । अर्चयेद्विधिनानेन वक्ष्यमाणेन मन्त्रवित् ॥ १३५ ॥

ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਅੱਗੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 136

रत्याद्यास्त्रिषु कोणेषु पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः । हृहृल्लेखाः पंचपूज्या मध्ये दिक्षु च मंत्रिणा ॥ १३६ ॥

ਸੁਧੀ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ‘ਹ੍ਰੁ-ਹ੍ਰੁ’ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜੇ।

Verse 137

पाशांकुशाभयाभीष्टधारिण्यो भूतसप्रभाः । अंगानि पूजयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित् ॥ १३७ ॥

ਤਦੋਂ ਵਿਧੀ-ਜਾਣੂ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜੋ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਭਯ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਸਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ।

Verse 138

बाणानभ्यर्चयेद्दिक्षु पंचमं पुरतो यजेत् । दलमध्येऽथ संपूज्या अनंगकुसुमादिकाः ॥ १३८ ॥

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਜੇ। ਫਿਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨੰਗਕੁਸੁਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 139

पाशांकुशाभयाभीष्टधारिण्योऽरुणविग्रहाः । पत्राग्रेषु पुनः पूज्या लक्ष्म्याद्या वल्लकीकराः ॥ १३९ ॥

ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਰੁਣ ਵਰਣ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਸ਼-ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਭਯ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 140

बहिरष्टदलेष्वर्च्या मन्मथाद्या मदोद्धताः । अपरांगा निषंगाद्याः पुष्पास्त्रेषुधनुर्द्धराः ॥ १४० ॥

ਬਾਹਰੀ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਨਮਥ ਆਦਿਕ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰੀ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਫੁੱਲ-ਅਸਤ੍ਰ, ਤੂਣੀਰ, ਬਾਣ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 141

पत्रस्था मातरः पूज्या ब्राह्याद्याः प्रोक्तलक्षणाः । तदग्रेष्वर्चयेद्विद्वानसितांगादिभैरवान् ॥ १४१ ॥

ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਦਿਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਧਕ ਅਸਿਤਾਂਗ ਆਦਿਕ ਭੈਰਵਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 142

पुनः षोडश पत्रेषु पूज्याः षोडश शक्तयः । वामाद्याः कलवीणाभिर्गायंत्यः श्यामविग्रहाः ॥ १४२ ॥

ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਮਾ ਆਦਿ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ-ਸਰੂਪ, ਮਧੁਰ ਵੀਣਾ-ਨਾਦ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 143

चतुरस्रे चतुर्दिक्षु चतस्रः पूजयेत्पुनः । मातंग्याद्यामदोन्मत्ता वीणोल्लसितपाणयः ॥ १४३ ॥

ਚਤੁਰਸ੍ਰ ਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚਾਰ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਮਾਤੰਗੀ ਆਦਿ—ਦਿਵ੍ਯ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਦਮਸਤ, ਵੀਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ।

Verse 144

आग्नेयकोणे विघ्नेशं दुर्गां नैशाचरेः यजेत् । वायव्ये बटुकान् पश्चादीशाने क्षेत्रपं यजेत् ॥ १४४ ॥

ਆਗਨੇਯ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਟੁਕਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਪ (ਖੇਤਰਪਾਲ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 145

लोकपाला बहिः पूज्या वज्राद्यैरायुधैः सह । मंत्रेऽस्मिन्संधिते मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ॥ १४५ ॥

ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਦ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 146

मल्लिकाजातिपुन्नागैर्होमाद्भाग्यालयो भवेत् । फलौर्बिल्यसमुद्भूतैस्तत्पत्रैर्वा हुताद्भवेत् ॥ १४६ ॥

ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਆਲਯ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਲਵ ਦੇ ਫਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਮੰਗਲ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 147

राजपुत्रस्य राज्याप्तिः पंकजैः श्रियमाप्नुयात् । उत्पलैर्वशयेद्विश्वं क्षारैर्मध्वाश्रितैः स्त्रियम् ॥ १४७ ॥

ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੋਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ-ਯੁਕਤ ਖਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 148

वंजुलस्य समिद्भोमो वृष्टिं वितनुतेऽचिरात् । क्षीराक्तैरमृताखंडैर्होमान्नाशयति ज्वरम् ॥ १४८ ॥

ਵੰਜੁਲ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਛੇਤੀ ਵਰਖਾ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ (ਗੁਡੂਚੀ) ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਮ ਜ਼ੁਕਾਮ/ਬੁਖਾਰ (ਜ੍ਵਰ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 149

दूर्वाभिरायुराप्नोति तन्दुलैर्धनवान्भवेत् । कदंबैर्वश्यमाप्नोति सर्वं त्रिमधुरप्लुतम् ॥ १४९ ॥

ਦੂರ್ವਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਮਧੁਰ (ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਚੀਨੀ) ਨਾਲ ਭਿਗੋ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 150

नंद्यावर्तभवैः पुष्पैर्होमो वाक्सिद्धिदायकः । निंबप्रसूनैर्जुहुयादीप्सितश्रीसमृद्धये ॥ १५० ॥

ਨੰਦਿਆਵਰਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਮਨਚਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਨੀਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 151

पलाशकुसुमैर्होमात्तेजस्वी जायते नरः । चन्दनागुरुकस्तूरी चन्द्रकुंकुमरोचनाः ॥ १५१ ॥

ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਓਜਸਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਕਸਤੂਰੀ, ਚੰਦਰ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਗੋਰੋਚਨਾ ਆਦਿ ਵੀ ਹਵਨ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ।

Verse 152

वश्याय च प्रियत्वाय हुताश्च तिलकीकृताः । निर्गुंडीमूलहोमेन निगडान्मुच्यते नरः ॥ १५२ ॥

ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 153

निंबतैलान्वितैर्लोणैर्होमः शत्रुविनाशनः । हरिद्राचूर्णसंमिश्रैर्लवणैः स्तंभयेज्जगत् ॥ १५३ ॥

ਨੀਮ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਦੀ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਸਤੰਭਨ—ਵਿਰੋਧੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 154

मातंगीसिद्धविद्यैषा प्रोक्ता ते द्विजसत्तम । अवतारांतरं भूयो वर्णयामि निशामय ॥ १५४ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਮਾਤੰਗੀ-ਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 155

दीपकाप्रीतिचन्द्राढ्या द्विधा चेद्रञ्जितापुनः । वतिवह्निप्रियामंत्रो धूमावत्या गजाक्षरः ॥ १५५ ॥

‘ਦੀਪਕ’, ‘ਪ੍ਰੀਤਿ’ ਅਤੇ ‘ਚੰਦਰ’ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਫਿਰ ‘ਰੰਜਿਤ’ ਕਰਕੇ—ਵਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧੂਮਾਵਤੀ ਨਾਲ ‘ਗਜਾਕਸ਼ਰ’ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 156

पिप्पलादो मुनिश्छंदो निवृद्धूमावतीश्वरी । बीजेन षड्दीर्घजातियुक्तेन परिकल्पयेत् ॥ १५६ ॥

ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਪਲਾਦ, ਛੰਦ ਮুনি-ਛੰਦ, ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਧੂਮਾਵਤੀਸ਼ਵਰੀ ਹਨ। ਛੇ ਦੀਰਘ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 157

ततो धूमावतीं ध्यायेच्छत्रुनिग्रहकारिणीम् । विवर्णां चंचलां दुष्टां दीर्घां च मलिनांबराम् ॥ १५७ ॥

ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਧੂਮਾਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਵਿਵਰਣ, ਚੰਚਲ, ਉਗ੍ਰ, ਲੰਬੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੈਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 158

विमुक्तकुंतलां सूक्ष्मां विधवां विरलद्विजाम् । कंकध्वजरथारूढां प्रलंबितपयोधरम् ॥ १५८ ॥

ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੁੱਕੀ-ਪਤਲੀ, ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ—ਬਗਲੇ ਦੇ ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਲਟਕਦੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 159

सूर्यहस्तां निरुक्षांकधृतहस्तांबरान्विताम् । प्रवृद्धलोमां तु भृशं कुटिलाकुटिलेक्षणाम् ॥ १५९ ॥

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰিণੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ‘ਨਿਰੁਕਤ’ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਸੰਕੇਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਮਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵੰਕਰੀ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 160

क्षुत्पिपासार्दितां नित्यं भयदां कलहप्रियाम् । एवंविधां तु संचिंत्य नमः स्वाहा फडंतकम् ॥ १६० ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਇਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਨਮಃ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਫਡ੍’ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 161

बीजं साध्योपरि न्यस्य तस्मिन्स्थाप्य शवं जपेत् । अवष्टभ्य शवं शत्रुनाम्नाथ प्रजपेन्मनुम् ॥ १६१ ॥

ਸਾਧ੍ਯ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਜਪ ਕਰੇ। ਉਸ ਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ (ਵਸ਼ ਕਰਕੇ) ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮੇਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਜਪ ਕਰੇ।

Verse 162

सोष्णीषकंचुको विद्वान्कृष्णे भूते दिवानिशम् । उपवासी श्मशाने वा विपिने शून्यमंदिरे ॥ १६२ ॥

ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੱਗ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ-ਭੂਤਾ’ ਅਮਾਵਸਿਆ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਰਹੇ—ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਸੁੰਨੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ।

Verse 163

मंत्रस्य सिद्ध्यै यतवाग्ध्यायन्देवीं निरंतरम् । सहस्रादूर्द्धूतः शत्रुर्ज्वरेण परिगृह्यते ॥ १६३ ॥

ਮੰਤਰ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬੋਲ ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਦੂਰ ਭਜਾਇਆ ਵੈਰੀ ਵੀ ਜ਼ੁਕਾਮੀ ਜ਼ਵਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 164

पंचगव्येन शांतिः स्याज्ज्वरस्य पयसापि वा । मंत्राद्या क्षरमालिख्य शत्रूनाम ततः परम् ॥ १६४ ॥

ਜ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ, ਅਗੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ।

Verse 165

द्वितीयं मनुवर्णं च शत्रुनामैवमालिखेत् । सर्वं मनुदिक्सहस्रजपाच्छवमृतिर्भवेत् ॥ १६५ ॥

ਮੰਤਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਪੂਰੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ‘ਲਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਮੌਤ’ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 166

दग्ध्वा कंकं श्यशानाग्नौ तद्भस्मादाय मन्त्रवित् । विरोधिनाम्नाष्टशतं जप्तमुच्चाटनं रिपोः ॥ १६६ ॥

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਤਰ-ਵਿਦ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਠ ਸੌ ਜਪ ਕਰੇ—ਇਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਉੱਚਾਟਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 167

श्मशानभस्मना कृत्वा शवं तस्योपरि न्यसेत् । विरोधिनामसंरुद्धं कृष्णे पक्षे समुच्चरेत् ॥ १६७ ॥

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਉਹ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਾਸ਼ ਰੱਖੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ॥ ੧੬੭ ॥

Verse 168

महिषीक्षीरधूपं च दद्याच्छत्रुविपत्करम् । एवं संक्षेपतः प्रोक्तं अवतारचतुष्टयम् ॥ १६८ ॥

ਮਹਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਹ ਵੈਰੀ ਲਈ ਵਿਪੱਤੀਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ-ਚਤੁਸ਼ਟਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ॥ ੧੬੮ ॥

Verse 169

दुर्गाया जगदंबायाः किं पुनः प्रष्टुमिच्छसि ॥ १६९ ॥

ਜਗਦੰਬਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?॥ ੧੬੯ ॥

Verse 170

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे दुर्गामन्त्रचतुष्टयवर्णनं नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥ ८७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਦੁਰਗਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਤੁਸ਼ਟਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ॥ ੮੭ ॥