Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa (Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā)
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਮੰਤ੍ਰਾਵਤਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿ-ਬੀਜ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ-ਬਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਅੰਗ-ਕਰ-ਨਿਆਸ, ਨਵ-ਯੋਨੀ ਪਾਠ, ਦੇਵੀ-ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੰਚਬੀਜ ਕਾਮੇਸ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬਾਣ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਵ-ਯੋਨੀ ਮੂਲ, ਅਸ਼ਟਦਲ ਆਵਰਨ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਪਰਿਧੀ, ਪੀਠ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਪੀਠ, ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਯੰਤਰ-ਵਿਧਾਨ, ਜਪ-ਹੋਮ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਕਸਿੱਧੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਦੀਰਘਾਯੁ, ਰੋਗ-ਸ਼ਮਨ, ਆਕਰਸ਼ਣ/ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਉਤਕੀਲਨ, ਦੀਪਿਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਪੂਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਅੰਨਪੂਰਣਾ ਦੀ ਵੀਹ-ਅੱਖਰੀ ਵਿਦਿਆ ਯੰਤਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਗਲਾਮੁਖੀ ਦੀ ਸਤੰਭਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ—ਮੰਤ੍ਰ-ਬੰਧ, ਧਿਆਨ, ਯੰਤਰ-ਭੇਦ, ਹੋਮ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਤੰਭਨ, ਉੱਚਾਟਨ, ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼, ਸ਼ੀਘ੍ਰ-ਗਮਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ—ਦੱਸ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । सरस्वत्यवतारास्ते कथिताः सिद्धिदा नृणाम् । अथ लक्ष्म्यवतारांस्ते वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदान् ॥ १ ॥
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 2
वाणीमन्मथशक्त्याख्यं बीजत्रितयमीरितम् । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिः पंक्तिश्छंदः प्रकीर्तितम् ॥ २ ॥
ਵਾਣੀ, ਮਨਮਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੰਦ ‘ਪੰਕਤੀ’ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਹੈ।
Verse 3
देवता त्रिपुरा बाला मध्यांते शक्तिबीजके । नाभेरापादमाद्यं तु नाभ्यंतं हृदयात्परम् ॥ ३ ॥
ਇਸ ਨਿਆਸ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਬਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ-ਬੀਜ ਨੂੰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ‘ਆਦਿ’ ਨਿਆਸ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਸਮਾਪਤ ਨਿਆਸ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 4
मृर्ध्नो ह्रदंतं तर्तीयं क्रमाद्देहेषु विन्यसेत् । आद्यं वामकरे दक्षकरे तदुभयोः परम् ॥ ४ ॥
ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤੀਜਾ ਨਿਆਸ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲਾ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
Verse 5
पुनर्बीजत्रयं न्यस्य मूर्ध्नि गुह्ये च वक्षसि । नव योन्पाभिधं न्यासे नवकृत्वो मनुं न्यसेत् ॥ ५ ॥
ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ, ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ‘ਨਵ-ਯੋਨ੍ਪਾ’ ਨਾਮਕ ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨੌ ਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
कर्णयोश्चिबुके न्यस्येच्छंखयोर्मुखपंकजे । नेत्रयोर्नासिकायां च स्कंधयोरुदरे तथा ॥ ६ ॥
ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਠੋਡੀ ਉੱਤੇ, ਕਨਪਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਉੱਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 7
न्यसेत्कूर्परयोर्नाभौ जानुनोर्लिंगमस्तके । पादयोरपि गुह्ये च पार्श्वयोर्हृदये पुनः ॥ ७ ॥
ਕੋਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ (ਸ਼ਿਖਾ) ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।
Verse 8
स्तनयोः कंठदेशे च वामांगादिषु विन्यसेत् । वाग्भवाद्यां रतिं गुह्ये प्रीतिमत्यादिकां हृदि ॥ ८ ॥
ਛਾਤੀ, ਗਲ੍ਹ ਦੇ ਦੇਸ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਵਾਗਭਵਾ ਆਦਿ ਰਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਮਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 9
कामबीजादिकान्पश्येद्भूमध्ये तु मनोभवाम् । पुनर्वागकात्ममाद्यास्तिस्रएव च विन्यसेत् ॥ ९ ॥
ਭੂਮਿ ਦੇ ਮੱਧ ਵਾਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮ-ਬੀਜ ਆਦਿ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਮਨੋਭਵਾ’ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇਵਲ ਵਾਕ, ਕ ਅਤੇ ਆਤਮਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 10
अमृतेशीं च योगेशीं विश्वयोनिं तृतीयकाम् । मूर्ध्निं वक्त्रे हृदि न्यस्येद्गुह्ये चरणयोरपि ॥ १० ॥
‘ਅਮ੍ਰਿਤੇਸ਼ੀ’, ‘ਯੋਗੇਸ਼ੀ’, ‘ਵਿਸ਼ਵਯੋਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਤੀਯਕਾਮਾ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਸਿਰ, ਮੁਖ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰੇ।
Verse 11
कामेशी पंचबीजाढ्यां स्मरात्पञ्चन्यसेत्क्रमात् । मायाकामौ च वाग्लक्ष्मी कामेशी पंचबीजकम् ॥ ११ ॥
ਪੰਜ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਾਮੇਸ਼ੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ। (ਬੀਜ:) ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਮ, ਫਿਰ ਵਾਕ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹੀ ਕਾਮੇਸ਼ੀ ਦਾ ਪੰਚਬੀਜ ਹੈ।
Verse 12
मनोभवश्च मकरध्वजकंदर्पमन्मथाः । कामदेवः स्मरः पंच कीर्तितान्याससिद्धिदाः ॥ १२ ॥
ਮਨੋਭਵ, ਮਕਰਧਵਜ, ਕੰਦਰਪ, ਮਨਮਥ, ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸਮਰ—ਇਹ ਪੰਜ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆਂ ਇਹ ਉਸ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 13
शिरःपन्मुखागुह्येषु हृदये बाणदेवताः । द्राविण्याद्याः क्रमान्न्यस्येद्वाणेशीबीजपूर्वकः ॥ १३ ॥
ਵਾਣੇਸ਼ੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਾਵਿਣੀ ਆਦਿ ਬਾਣ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ—ਸਿਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ, ਮੁਖ, ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ।
Verse 14
द्रांद्रीं क्लींजूंस इति वैबाणेशबीजकं च कम् । द्राविणी क्षोभिणी वशीकरण्यांकर्षणी तथा ॥ १४ ॥
‘ਦ੍ਰਾਂ’, ‘ਦ੍ਰੀਂ’, ‘ਕਲੀੰ-ਜੂੰ-ਸ’—ਇਹ ਵੈਬਾਣੇਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ, ਅਤੇ ‘ਕੰ’ ਵੀ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦ੍ਰਾਵਿਣੀ, ਖ਼ੋਭਿਣੀ, ਵਸ਼ੀਕਰਣੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣੀ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 15
संमोहनी च बाणानां देवताः पञ्च कीर्तिताः । तार्तीयवाग्मध्यगेन कामेन स्यात्षडंगकम् ॥ १५ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਦੇਵਤੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਮੋਹਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੀਜੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 16
षड्दीर्घस्वरयुक्तेन ततो देवीं विचिंतयेत् । ध्यायेद्रक्तसरोजस्थां रक्तवस्त्रां त्रिलोचनम् ॥ १६ ॥
ਫਿਰ ਛੇ ਲੰਬੇ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਲਾਲ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 17
उद्यदर्कनिभां विद्यां मालाभयवरोद्वहाम् । लक्षत्रयं जपेन्मंत्रं दशांशं किंशुकोद्भवैः ॥ १७ ॥
ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਜਪਮਾਲਾ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਅਭੈ ਅਤੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ।
Verse 18
पुष्पैर्हयारिजैर्वापि जुहुयान्मधुरान्वितैः । नवयोन्यात्मकं यंत्रं बहिरष्टदलावृतम् ॥ १८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹਯਾਰਿਜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਨਵ-ਯੋਨੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਠ-ਦਲ ਕਮਲ ਦੇ ਆਵਰਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ।
Verse 19
केसरेषु स्वरान्न्यस्येद्वर्गानष्टौदलेष्वपि । दलाग्रेषु त्रिशूलानि पद्म तु मातृकावृतम् ॥ १९ ॥
ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਵਰਗਾਂ (ਵਿਆੰਜਨ-ਸਮੂਹਾਂ) ਦਾ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਦਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਟਿਕਾਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
एवं विलिखिते यंत्रे पीठशक्तीः प्रपूजयेत् । इच्छा ज्ञाना क्रिया चैव कामिनी कामदायिनी ॥ २० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੰਤਰ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਪੀਠ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਇੱਛਾ, ਗਿਆਨ, ਕ੍ਰਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਮਿਨੀ ਤੇ ਕਾਮਦਾਇਨੀ।
Verse 21
रती रतिप्रिया नंदा मनोन्मन्यपि चोदिताः । पीठशक्तीरिमा इष्ट्वा पीठं तन्मनुना दिशेत् ॥ २१ ॥
ਰਤੀ, ਰਤਿਪ੍ਰਿਆ, ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੀ ਮਨੋਨਮਨੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਠ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ (ਮਨੁ) ਨਾਲ ਪੀਠ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।
Verse 22
व्योमपूर्वे तु तार्तीयं सदाशिवमहापदम् । प्रेतपद्मासनं ङेंतं नमोंतः पीठमन्त्रकः ॥ २२ ॥
ਵਿਓਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਹਾਪਦ। ਇਹ ‘ਪ੍ਰੇਤ’ ਰੂਪ ਲਈ ਪਦਮਾਸਨ ਹੈ; ‘ਙੇਂ’ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅੰਤ ‘ਨਮੋ’ ਸਮੇਤ—ਇਹੀ ਪੀਠ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 23
षोडशार्णस्ततो मूर्तौ क्लृप्तायां मूलमंत्रतः । आवाह्य प्रजपेद्देवीमुपचारैः पृथग्विधैः ॥ २३ ॥
ਫਿਰ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 24
देवीमिष्ट्वा मध्ययोनौ त्रिकोणे रतिपूर्विकाम् । वामकोणे रतिं दक्षे प्रीतिमग्रे मनोभवाम् ॥ २४ ॥
ਮੱਧ ਦੇ ਯੋਨੀ-ਰੂਪ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਰਤਿਪੂਰਵਿਕਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰਤੀ, ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਿੱਚ ਮਨੋਭਵਾ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
Verse 25
योन्यन्तर्वह्निकोणादवंगान्यग्नेर्विदिक्ष्वपि । मध्ययोमेर्हहिः पूर्वादिषु चाग्रे स्मरानपि ॥ २५ ॥
ਯੋਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਗਨੀ-ਕੋਣ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਉਪਾਂਗਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰੇ।
Verse 26
वाणदेवीस्तद्वदेव शक्तीरष्टसु योनिषु । सुभगाख्या भागा पश्चात्तृतीया भगसर्पिणी ॥ २६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਣੀ-ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਠ ਯੋਨੀ-ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਭਗਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ‘ਭਾਗਾ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ‘ਭਗਸਰਪਿਣੀ’ ਹੈ।
Verse 27
भगमाला तथानंगा नगाद्या कुसुमापरा । अनंगमेखलानंगमदनेत्यष्टशक्तयः ॥ २७ ॥
ਭਗਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੰਗਾ, ਨਗਾਦਿਆ ਅਤੇ ਕੁਸੁਮਾਪਰਾ, ਅਨੰਗਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਅਨੰਗਮਦਨਾ—ਇਹੀ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
Verse 28
पद्मकेशरगा ब्राह्मी मुखाः पत्रेषु भैरवाः । दीर्घाद्या मातरः पूज्या ह्रस्वाद्याश्चाष्टभैरवाः ॥ २८ ॥
ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭੈਰਵ-ਮੁਖਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਹੋਵੇ। ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਪੂਜਣਯ ਹਨ ਅਤੇ ਹ੍ਰਸਵ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਅੱਠ ਭੈਰਵ ਵੀ ਆਰਾਧਯ ਹਨ।
Verse 29
दलाग्रेष्वष्टपीठानि कामरूपाख्यमादिमम् । मलयं कोल्लगिर्य्याख्यं चौहाराख्यं कुलांतकम् ॥ २९ ॥
ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਪੀਠ ਹਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੂਪ ਨਾਮਕ, ਫਿਰ ਮਲਯ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋੱਲਗਿਰੀ, ਚੌਹਾਰ ਅਤੇ ਕੁਲਾਂਤਕ।
Verse 30
जालंधरं तथोन्नासं कोटपीठमथाष्टमम् । भूगृहे दशदिक्ष्वर्चेद्धेतुकं त्रिपुरांतकम् ॥ ३० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਲੰਧਰ ਅਤੇ ਉੱਨਾਸ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਕੋਟਪੀਠ। ਭੂਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਹੇਤੁਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 31
वैतालमग्नि जिह्वं च कमलांतकालिनौ । एकपादं भीमरूपं विमलं हाटकेश्वरम् ॥ ३१ ॥
ਅਤੇ ਵੈਤਾਲ, ਅਗਨਿਜਿਹਵਾ, ਕਮਲਾਂਤਕਾਲਿਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਏਕਪਾਦ, ਭੀਮਰੂਪ, ਵਿਮਲ ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ।
Verse 32
शक्राद्यानायुधैः सार्द्धं स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् । तद्बहिर्दिक्षु बटुकं योगिनीं क्षेत्रनायकम् ॥ ३२ ॥
ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਟੁਕ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਨਾਇਕ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
Verse 33
गणेशं विदिशास्वर्चेद्वसून्सूर्याच्छिवांस्तथा । भूतांश्चेत्थं भजन्बालामीशः स्याद्धनविद्ययोः ॥ ३३ ॥
ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਸੂਰਜ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸੂਆਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਬਾਲਾ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 34
रक्तांभोजैर्हुतेर्नार्योवश्याः स्युः सर्षपैर्नृपाः । नंद्यावर्तै राजवृक्षैः कुंदैः पाटलचंपकैः ॥ ३४ ॥
ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ (ਹਾਕਮ) ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦਿਆਵਰਤ, ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕੁੰਦ, ਪਾਟਲ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 35
पुष्पैर्बिल्वफलैर्वापि होमाल्लक्ष्मीः स्थिरा भवेत् । अपमृत्युं जयेन्मन्त्री गुडूच्या दुग्धयुक्तया ॥ ३५ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਬਿਲਵ ਫਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਅਪਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 36
यथोक्तदूर्वाहोमेन नीरोगायुः समश्नुते । ज्ञानं कवित्वं लभते चन्द्रागुरुसुरैर्हुतैः ॥ ३६ ॥
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂರ್ವਾ-ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੋਗ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 37
पलाशपुष्पैर्वाक्सिद्धिरन्नाप्तिश्चान्नहोमतः । सुरभिक्षीरदध्यक्ताँल्लाजान्हुत्वा रुजो जयेत् ॥ ३७ ॥
ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਨ-ਹੋਮ ਨਾਲ ਅੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਲਾਜਾ (ਲਾਵਾਂ) ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 38
रक्तचन्दनकर्पूरकर्चूरागुरुरोचनाः । चन्दनं केशरं मांसीं क्रमाद्भागैनिंयोजयेत् ॥ ३८ ॥
ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ, ਕਚੂਰ, ਅਗਰੂ ਅਤੇ ਗੋਰੋਚਨਾ; ਫਿਰ ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਮਾਂਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਮਾਪ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 39
भूमिचंद्रैकनन्दाब्धिदिक्सप्तनिगमोन्मितैः । श्मशाने कृष्मभूतस्य निशि नीहारपाथसा ॥ ३९ ॥
ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇੱਕ, ਨੰਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੱਤ ਅਤੇ ਨਿਗਮ (ਵੇਦ)—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਕ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਮਾਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ; ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਭੂਤ ਬਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਧੁੰਦਲੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ (ਇਹ) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 40
कुमार्या पेषयेत्तानि मंत्रेणाथाभिमंत्र्य च । विदद्ध्यात्तिलकं तेन दर्शनाद्वशयेज्जनान् ॥ ४० ॥
ਉਹ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਕੁਆਰੀ ਤੋਂ ਪਿਸਵਾਏ; ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਤਿਲਕ ਲਗਾਏ। ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 41
गजसिंहादिभूतानि राक्षसाञ्छाकिनीरपि । प्रयोजनानां सिद्ध्यै तु देव्याः शापं निवर्त्य च ॥ ४१ ॥
ਹਾਥੀ-ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਵੀ—ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ (ਵਰਤੇ/ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)।
Verse 42
विधायोत्कीलितां पश्चाज्जपमस्य समाचरेत् । यो जपेदादिमे बीजे वराहभृगुपावकान् ॥ ४२ ॥
ਉਤਕੀਲਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਜੋ ਆਦਿ-ਬੀਜ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵਰਾਹ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ…
Verse 43
मध्यमादौ नभोहंसौ मध्यमांते तु पावकम् । आदावंते च तार्तूयक्रमात्स्वं धूम्रकेतनम् ॥ ४३ ॥
ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ‘ਨਭੋ-ਹੰਸ’ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਵਕ’ (ਅਗਨੀ) ਹੈ। ਅਤੇ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਤੂਯ’ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ‘ਧੂਮ੍ਰਕੇਤੁ’ ਤੱਤ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ/ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 44
एवं जप्त्वा शतं विद्या शापहीना फलप्रदा । यद्वाद्ये चरमे बीजे नैव रेफं वियोजयेत् ॥ ४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਸ਼ਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਦਿ ਧੁਨੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ‘ਰੇਫ਼’ (ਰ) ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 45
शापोद्धारप्रकारोऽन्यो यद्वायं कीर्तितो बुधैः । आद्यमाद्यं हि तार्तीयं कामः कामोऽथ वाग्भवम् ॥ ४५ ॥
ਸ਼ਾਪ-ਉੱਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਢੰਗ, ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ—ਪਹਿਲਾ ਬੀਜ, ਫਿਰ ਪਹਿਲਾ; ਫਿਰ ਤੀਜਾ; ਫਿਰ ‘ਕਾਮ’, ਫਿਰ ‘ਕਾਮ’; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਵਾਗਭਵ’।
Verse 46
अंत्यमंत्थमनंगश्च नवार्णः कीर्तितो मनुः । जप्तोऽयं शतधा शापं बालाया विनिवर्तयेत् ॥ ४६ ॥
‘ਅੰਤ੍ਯ’, ‘ਮੰਥ’ ਅਤੇ ‘ਅਨੰਗ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 47
चैतन्याह्लादिनूमन्त्रौ जप्तौ निष्कीलताकरौ । त्रिस्वराश्चेतनं मन्त्री धरः शांतिरनुग्रहः ॥ ४७ ॥
‘ਚੈਤਨ੍ਯ’ ਅਤੇ ‘ਆਹਲਾਦਿਨੂ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹਨ; ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ।
Verse 48
तारादिहृदयांतः स्यात्काम आह्लादिनीमनुः । तथा त्रयाणां बीजानां दीपनैर्मनुभिस्त्रिभिः ॥ ४८ ॥
ਹਿਰਦੇ-ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਾ’ (ਓਂ) ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਇਨੀ ‘ਕਾਮ’-ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ‘ਦੀਪਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।
Verse 49
सुदीप्तानि विधायादौ जपेत्तानीष्टसिद्धये । वदयुग्मं सदीर्घांबु स्मृतिवालावनंगतौ ॥ ४९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜਪ ਕਰੇ। ਲੰਮੇ ‘ਆ’ ਸਮੇਤ ਯੁਗਮ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ, ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟੇ।
Verse 50
सत्यः सनेत्रो नस्तादृग्वा वाग्वर्णाद्यदीपिनी । क्लिन्ने क्लेदिनि वैकुंठो दीर्घं स्वं सद्यगोंतिमः ॥ ५० ॥
ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਹੈ; ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ‘ਇਹੋ ਜਿਹੀ’ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਜੋ ਕਲਿੰਨ ਵਿੱਚ—ਕਲੇਦਿਨੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ—ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ; ਦਿਰਘ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਗਤੀ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਹੈ।
Verse 51
निद्रा सचंद्रा कुर्वीत शिवार्णा मध्यदीपिनी । तारो मोक्षं च कुरुते नायं वर्णास्यदीपिनी ॥ ५१ ॥
‘ਨਿਦ੍ਰਾ’ ਨੂੰ ‘ਚੰਦਰ’ ਸਮੇਤ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਚਮਕਦਾ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਅੱਖਰ ਹੈ। ‘ਤਾਰਾ’ ਅੱਖਰ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਧਾਰਣ ਵਰਣ ਨਹੀਂ।
Verse 52
दीपिनीमंतरा बाला साधितापि न सिद्ध्यति । वागंत्यकामान् प्रजयेदरीणा क्षोभहेतवे ॥ ५२ ॥
‘ਦੀਪਿਨੀ’ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ‘ਬਾਲਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਅਸਮੇਂ ਜਾਂ ਗਲਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਕੇ ਖਲਲ ਤੇ ਵਿਘਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 53
कामवागंत्यबीजानि त्रैलोक्यस्य वशीकृतौ । कामांत्यवाणीबीजानि मुक्तये नियतो जपेत् ॥ ५३ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਕਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਵਾਕ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤੇ ਜਾਣ; ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਨਿਯਮਵਾਨ ਸਾਧਕ ‘ਕਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਵਾਣੀ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 54
पूजारंभे तु बालायास्त्रिविधानर्चयेद्गुरून् । दिव्यौघश्चैव सिद्धौघो मानवौघ इति त्रिधा ॥ ५४ ॥
ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਦਿਵ੍ਯ ਔਘ, ਸਿੱਧ ਔਘ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਔਘ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
Verse 55
परप्रकाशः परमे शानः परशिवस्तथा । कामेश्वरस्ततो मोक्षः षष्ठः कामोऽमृतोंऽतिमः ॥ ५५ ॥
ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਪਰਮ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਿਵ ਵੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹੀ ਮੋਖਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ ‘ਕਾਮ’ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ’—ਅਮਰਤਾ।
Verse 56
एते दप्तैव दिव्यौघा आनन्दपदपश्चिमाः । ईशानाख्यस्तत्पुरुषोऽघोराख्योवामदेवकः ॥ ५६ ॥
ਇਹੀ ਪੰਜ ਦਿਵ੍ਯ ਔਘ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ-ਪਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਈਸ਼ਾਨ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਅਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ।
Verse 57
सद्योजात इमे पंच सिद्धौधाख्याः स्मृता मुने । मानवौघाः परिज्ञेयाः स्वगुरोः सम्प्रदायतः ॥ ५७ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ‘ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ’ ਆਦਿ ਇਹ ਪੰਜ ‘ਸਿੱਧ ਔਘ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਮਾਨਵ ਔਘ’ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 58
नवयोन्यात्मके यन्त्रे विलिखेन्मध्ययोनितः । प्रादक्षिण्येन बीजानि त्रिवारं साधकोत्तमः ॥ ५८ ॥
ਨੌ ਯੋਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਉੱਤਮ ਸਾਧਕ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲਿਖੇ।
Verse 59
त्रींस्त्रीन्वर्णांस्तु गायत्र्या अष्टपत्रेषु संलिखेत् । बहिर्मातृकयाऽवेष्ट्य तद्बहिर्भूपुरद्वयम् ॥ ५९ ॥
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ; ਬਾਹਰੋਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ (ਵਰਨਮਾਲਾ) ਨਾਲ ਘੇਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੋਹਰਾ ਭੂਪੁਰ ਬਣਾਏ।
Verse 60
कामबीजलसत्कोण व्यतिभिन्नं परस्परम् । पत्रे त्रैपुरमाख्यातं जपसंपातसाधितम् ॥ ६० ॥
ਕਾਮ-ਬੀਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਤਿਕੋਣ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਬਣੇ—ਪੱਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਰੂਪ ‘ਤ੍ਰੈਪੁਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਪ ਅਤੇ ਸੰਪਾਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 61
बाहुना विधृते दद्याद्धनं कीर्तिं सुखं सुतान् । कामांते त्रिपुरा देवी विद्महे कविषं भहिम् ॥ ६१ ॥
ਬਾਹ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਧਨ, ਕੀਰਤੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਕਵੀ-ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 62
बकः खङ्गी समारूढः सनेत्रोऽग्निश्च धीमहि । तत्र क्लिन्ने प्रचोदांते यादित्येषा प्रकीर्तिता ॥ ६२ ॥
ਅਸੀਂ ਬਕ (ਕੋਂਗ/ਬਗਲਾ), ਖੜਗਧਾਰੀ ਸਮਾਰੂਢ ਰੂਪ ਅਤੇ ਨੇਤਰ-ਯੁਕਤ ਅਗਨੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ‘ਕਲਿੰਨ’ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 63
गायत्री त्रैपुरा सर्सिद्धिदा सुरसेविता । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते सिद्धिदो नृणाम् ॥ ६३ ॥
ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ—ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 64
वेदादिर्गिरिजा पद्मा मन्यथो हृदयं भृगुः । भगवति माहेश्वरी ङेन्तेऽन्नपूर्णे दहनांगना ॥ ६४ ॥
ਵੇਦ ਉਸ ਦਾ ਆਦਿ ਹਨ; ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਹੇ ਅੰਨਪੂਰਣੇ, ਹੇ ਅਗਨੀਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯੇ—ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸੋ।
Verse 65
प्रोक्ता विंशतिवर्णेयं विद्या स्याद्द्रुहिणो मुनिः । धृतिश्छंदोऽन्नपूर्णेशी देवता परिकीर्तिता ॥ ६५ ॥
ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਵੀਹ ਵਰਣਾਂ (ਅੱਖਰਾਂ) ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਮੁਨੀ ਹਨ; ਛੰਦ ਧ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਅੰਨਪੂਰਣੇਸ਼ੀ (ਅੰਨਪੂਰਣਾ) ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 66
षड्दीर्घाढ्येन हृल्लेखाबीऽजेन स्यात्षडंगकम् । मुखनासाक्षिकर्णांसगुदेषु नवसु न्यसेत् ॥ ६६ ॥
ਹ੍ਰੁੱਲੇਖ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਛੇ ਦੀਰਘ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਛਡੰਗ (ਛਡੰਗ-ਨਿਆਸ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੁਖ, ਨਾਸਿਕਾ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਗੁਦ ਆਦਿ ਨੌਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 67
पदानि नव तद्वर्णसंख्येदानीमुदीर्यते । भूमिचंद्रधरैकाक्षिवेदाब्धियुगबाहुभिः ॥ ६७ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਪਦ (ਸ਼ਬਦ) ਹਨ; ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਵਰਣ-ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭੂਮੀ, ਚੰਦਰ, ਧਰ, ਇੱਕ, ਅੱਖੀ, ਵੇਦ, ਅਬਧੀ, ਯੁਗ ਅਤੇ ਬਾਹੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਖਿਆ-ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ।
Verse 68
पदसंख्यामिता वर्णैस्ततो ध्यायेत्सुरेश्वरीम् । स्वर्णाभांगां त्रिनयनां वस्त्रालंकारशोभिताम् ॥ ६८ ॥
ਫਿਰ ਛੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਸੁਵਰਨ-ਕਾਂਤੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 69
भूरमासं युतां देवीं स्वर्णामत्रकरांबुजाम् । लक्षं जपोऽयुतं होमो घृताक्तचरुणा तथा ॥ ६९ ॥
ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ—ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨ ਪਾਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ; ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਅਤੇ ਘਿਉ ਲਪੇਟੇ ਚਰੂ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।
Verse 70
जयादिनवशक्तयाढ्ये पीठे पूजा समीरिता । त्रिकोणा वेदपत्राष्टपत्रषोडशपत्रके ॥ ७० ॥
ਜਯਾ ਆਦਿ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਕੋਣਾਕਾਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪੱਤਰ, ਅੱਠ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਪੱਤਰ (ਕਮਲ-ਵਿਨਿਆਸ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
Verse 71
भूपुरेण युते यंत्रे प्रदद्यान्मायया मनुम् । अग्न्यादिकोणत्रितये शिववाराहमाधवान् ॥ ७१ ॥
ਭੂਪੁਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਰੂਪ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਕੋਣ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਕੋਣ-ਤ੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ, ਵਾਰਾਹ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 72
अचर्ययेत्स्वस्वमंत्रैस्तु प्रोच्यंते मनवस्तु ते । प्रणवो मनुचन्द्राढ्यं गगनं हृदयं शिवा ॥ ७२ ॥
ਆਚਾਰਯ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ—ਇਹੀ ‘ਮਨੁ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਚੰਦਰਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਨੁ ਹੈ; ਗਗਨ ਉਸ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਉਸ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ—ਉਥੇ ਸ਼ਿਵਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 73
मारुतः शिवमंत्रोऽयं सप्तार्णः शिवपूजने । वाराहनारायणयोर्मंत्रौ पूर्वमुदीरयेत् ॥ ७३ ॥
ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ‘ਮਾਰੁਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੰਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 74
षडंगानि ततोऽभ्यर्च्य वामे दक्षे धरां रमाम् । यजेत्स्वस्वमनुभ्यां तु तावुच्येते मुनीश्वर ॥ ७४ ॥
ਫਿਰ ਛਡੰਗਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਧਰਾ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰਮਾ ਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਉਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।
Verse 75
अन्नं मह्यन्नमित्युक्त्वा मे देह्यन्नाधिपोर्णकाः । नयेममन्नं प्राणांते दापयानलसुंदरी ॥ ७५ ॥
“ਅੰਨ—ਮੈਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿਓ” ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਅੰਨਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਸੇਵਕੋ, ਮੈਨੂੰ ਅੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਪ੍ਰਾਣਾਂਤ ਵੇਲੇ ਇਹ ਅੰਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਸੁੰਦਰੀ (ਜਠਰਾਗਨੀ) ਨੂੰ ਇਹ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਵਾਓ।
Verse 76
द्वाविंशत्यक्षरो मंत्रो भूमीष्टौ भूमिसंपुटः । लक्ष्मीष्टौ श्रीपुटो विप्र स्नृतिर्लभनुचंद्रयुक् ॥ ७६ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਬਾਈ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਭੂਮੀਸ਼ਟੌ’ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਭੂਮੀ-ਸੰਪੁਟ’ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਲਕਸ਼ਮੀਸ਼ਟੌ’ ਹੈ ਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ-ਪੁਟ’ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ‘ਲਭਨੁ’ ਅਤੇ ‘ਚੰਦਰ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 77
भुवो बीजमिति प्रोक्तं श्रीबीजं प्रागुदाहृतम् । मंत्रादिस्थचतुर्बीजपूर्विकाः परिपूजयेत् ॥ ७७ ॥
‘ਭੁਵಃ’ ਨੂੰ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਬੀਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚਾਰ ਬੀਜਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 78
शक्तीश्चतस्रो वेदास्रे परा च भुवनेश्वरी । कमला सुभगा चति ब्राह्म्याद्या अष्टपत्रगाः ॥ ७८ ॥
‘ਵੇਦ-ਬਿੰਦੂ’ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਪਰਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ, ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਸੁਭਗਾ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਠ-ਦਲ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 79
षोडशारे स्मृते चव मानदातुष्टिपुष्टयः । प्रीती रतिर्ह्नीः श्रीश्चापि स्वधा स्वाहा दशम्यथ ॥ ७९ ॥
ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਅਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਾਨਦਾ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਰਤੀ, ਹ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ ਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 80
ज्योत्स्ना हैमवती छाया पूर्णिमा संहतिस्तथा । अमावास्येति संपूज्या मंत्रेशे प्राणपूर्विका ॥ ८० ॥
ਜ੍ਯੋਤਸਨਾ, ਹੈਮਵਤੀ, ਛਾਇਆ, ਪੂਰਨਿਮਾ, ਸੰਹਤੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਰਪਣ/ਪ੍ਰਾਣ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣ।
Verse 81
भूपुरे लोकपालाः स्युस्तदस्त्राणि तदग्रतः । इत्थं जपादिभिः सिद्धे मंत्रेऽस्मिन्धनसंचयैः ॥ ८१ ॥
ਭੂਪੁਰ (ਬਾਹਰੀ ਚੌਰਸ ਘੇਰੇ) ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਆਦਿ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਨ-ਸੰਚੈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 82
कुबेरसदृशो मंत्री जायते जनवंदितः । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते मुनिसत्तम ॥ ८२ ॥
ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 83
प्रणवः शांतिररुणाक्रियाढ्याचन्द्रभूषिताः । बगलामुखसर्वांते इंधिकाह्रादिनीयुता ॥ ८३ ॥
‘ਪ੍ਰਣਵ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ’; ਕਰਮ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ‘ਅਰੁਣਾ’; ਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ‘ਚੰਦਰਭੂਸ਼ਿਤਾ’; ਅਤੇ ‘ਬਗਲਾਮੁਖੀ’ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ—‘ਇੰਧਿਕਾ’ ਤੇ ‘ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ’ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਨਾਂ-ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 84
पीताजरायुक्प्रतिष्ठा पुनर्दीर्धोदसंयुता । वाचं मुखं पदं स्तंभयांते जिह्वापदं वदेत् ॥ ८४ ॥
ਪੀਲ੍ਹੇ ਝਿੱਲੀ-ਵਾਂਗ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਆਰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਸਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤਦ ਜੀਭ-ਆਧਾਰਿਤ ਪਦ/ਧੁਨੀ ਉਚਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 85
कीलयेति च बुद्धिं विनाशयांते स्वबीजकम् । तारोऽग्निसुंदरी मंत्रो बगलायाः प्रकीर्तितः ॥ ८५ ॥
‘ਕੀਲਯ’ ਅਤੇ ‘ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਤਾਰੋ’ਗਨਿਸੁੰਦਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਗਲਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 86
मुनिस्तु नारदश्छदो बृहती बगलामुखी । देवता नेत्रपंचेषुनवपंचदिगर्णकैः ॥ ८६ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ; ਛੰਦ ਬ੍ਰਿਹਤੀ; ਦੇਵਤਾ ਬਗਲਾਮੁਖੀ। (ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ/ਜਪ) ਪੰਜ ‘ਨੇਤਰ’, ਨੌਂ, ਪੰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 87
अंगानि कल्पयित्वा च ध्यायेत्पीताम्बरां ततः । स्वर्णासनस्थां हेमाभां स्तंभिनीमिंदुशेखराम् ॥ ८७ ॥
ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੀਤਾਂਬਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਸੁਵਰਨ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਸਤੰਭਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੰਦੁਸ਼ੇਖਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
Verse 88
दधतीं मुद्गरं पाशं वज्रं च रसनां करैः । एवं ध्यात्वाजपेल्लक्षमयुतं चंपकोद्भवैः ॥ ८८ ॥
ਮੁਦਗਰ, ਪਾਸ਼, ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਰਸਨਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 89
कुसुमैर्जुहुयात्पीठे बालायाः पूजयेदिमाम् । चंदनागुरुचंद्राद्यैः पूजार्थं यंत्रमालिखेत् ॥ ८९ ॥
ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯੰਤਰ ਬਣਾਵੇ।
Verse 90
त्रिकोणषड्दलाष्टास्रषोडशारे यजेदिमाम् । मंगला स्तंभिनी चैव जृंभिणी मोहिनी तथा ॥ ९० ॥
ਤ੍ਰਿਕੋਣ, ਛੇ-ਦਲ, ਅੱਠ-ਕੋਣ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ‘ਮੰਗਲਾ’, ‘ਸਤੰਭਿਨੀ’, ‘ਜ੍ਰੰਭਿਣੀ’ ਅਤੇ ‘ਮੋਹਿਨੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।
Verse 91
वश्या चला बलाका च भूधरा कल्मषाभिधा । धात्री च कलना कालकर्षिणी भ्रामिकापि च ॥ ९१ ॥
‘ਵਸ਼ਿਆ’, ‘ਚਲਾ’, ‘ਬਲਾਕਾ’, ‘ਭੂਧਰਾ’, ‘ਕਲਮਸ਼ਾਭਿਧਾ’; ਅਤੇ ‘ਧਾਤ੍ਰੀ’, ‘ਕਲਨਾ’, ‘ਕਾਲਕਰਸ਼ਿਣੀ’, ‘ਭ੍ਰਾਮਿਕਾ’—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
Verse 92
मंदगापि च भोगस्था भाविका षोडशी स्मृता । भूगृहस्य चतुर्दिक्षु पूर्वादिषु यजेत्क्रमात् ॥ ९२ ॥
‘ਮੰਦਗਾ’, ‘ਭੋਗਸਥਾ’, ‘ਭਾਵਿਕਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੋਡਸ਼ੀ’ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਗ੍ਰਿਹ ਦੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ—ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 93
गणेशं बटुकं चापि योगिनीः क्षेत्रपालकम् । इंद्रादींश्च ततो बाह्ये निजायुधसमन्वितान् ॥ ९३ ॥
ਗਣੇਸ਼, ਬਟੁਕ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲਕ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 94
इत्थं सिद्धे मनौ मंत्री स्तंभयेद्देवतादिकान् । पीतवस्त्रपदासीनः पीतमाल्यानुलेपनः ॥ ९४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਧਕ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਸਤੰਭਨ ਕਰੇ; ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੀਲੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।
Verse 95
पीतपुष्पैर्यजेद्देवीं हरिद्रोत्थस्रजा जपेत् । पीतां ध्यायन्भगवतीं पयोमध्येऽयुतं जपेत् ॥ ९५ ॥
ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੀ ਬਣੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ। ਪੀਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਭਗਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 96
त्रिमध्वा ज्यतिलैर्होमो नॄणां वश्यकरो मतः । मधुरत्रितयाक्तैः स्यादाकर्षो लवर्णैर्ध्रुवम् ॥ ९६ ॥
ਤ੍ਰਿਮਧੁ ਨਾਲ ਘਿਉ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਧੁਰ ਤ੍ਰਿਤਯ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 97
तैलाभ्यक्तैर्निम्बपत्रैर्होमो विद्वेषकारकः । ताललोणहरिद्राभिर्द्विषां संस्तंभनं भवेत् ॥ ९७ ॥
ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤਾਲ-ਲੂਣ ਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਸੰਸਤੰਭਨ (ਰੋਕ/ਜੜਤਾ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 98
आगारधूमं राजीश्च माहिषं गुग्गुलं निशि । श्मशाने पावके हुत्वा नाशयेदचिरादरीन् ॥ ९८ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਕਾਲਖ, ਰਾਜੀ (ਸਰੋਂ), ਮਹਿਸ-ਜਾਤ ਦ੍ਰਵ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਾਧਕ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 99
गरुतो गृध्रकाकानां कटुतैलं विभीतकम् । गृहधूमं चितावह्नौ हुत्वा प्रोच्चाटयेद्रिपून् ॥ ९९ ॥
ਗਿਦੜ ਤੇ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰ, ਤਿੱਖਾ ਤੇਲ, ਬਹੇੜਾ (ਵਿਭੀਤਕ) ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਕਾਲਖ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰੋੱਚਾਟਨ’ ਰੀਤ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 100
दूवार्गुडूचीलाजान्यो मधुरत्रितयान्वितान् । जुहोति सोऽखिलान् रोगान् शमयेद्दर्शनादपि ॥ १०० ॥
ਜੋ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ, ਗੁੜ, ਗੁਡੂਚੀ (ਗਿਲੋਇ) ਅਤੇ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੰਢੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 101
पर्वताग्रे महारण्ये नदीसंगे शिवालये । ब्रह्मचर्यरतो लक्षं जपेदखिलसिद्धये ॥ १०१ ॥
ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ—ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 102
एक वर्णगवीदुग्धं शर्करामधुसंयुतम् । त्रिशतं मंत्रितं पीतं हन्याद्विषपराभवम् ॥ १०२ ॥
ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ—ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 103
श्वेतपालशकाष्ठेन रचिते रम्यपादके । अलक्तरंजिते लक्षं मन्त्रयेन्मनुनामुना ॥ १०३ ॥
ਸ਼ਵੇਤ-ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪਾਦਪੀਠ ਨੂੰ ਲਾਲ ਅਲਕਤ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੇ, ਇਸ ਮਨੁ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 104
तदारूढः पुमान् गच्छत्क्षणेन शतयोजनम् । पारदं च शिलां तालं पिष्टं मधुसमन्वितम् ॥ १०४ ॥
ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਨੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਦ, ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਤਾਲ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਮਿਲਾਉਣਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 105
मनुना मन्त्रयेल्लक्षं लिंपेत्तेनाखिलां तनुम् । अदृश्यः स्यान्नृणामेष आश्चर्य्यं दृश्यतामिदम् ॥ १०५ ॥
ਮਨੁ ਨਾਲ ਅਲਕਤ ਨੂੰ ਲੱਖ ਵਾਰ ਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਫਲ ਵੇਖੋ।
Verse 106
षट्कोणं विलिखद्बीजं साध्यनामान्वितं मनोः । हरितालनिशाचूर्णैरुन्मत्तुरससंयुतैः ॥ १०६ ॥
ਛੇ-ਕੋਣ ਬਣਾਕੇ, ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੇ; ਹਰਿਤਾਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾ(ਹਲਦੀ) ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ (ਉਸ ਨਾਲ) ਲਿਖੇ।
Verse 107
शेषाक्षरैः समानीतं धरागेहविराजितम् । तद्यंत्रं स्थापितप्राणं पीतसूत्रेण वेष्टयेत् ॥ १०७ ॥
ਬਾਕੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ।
Verse 108
भ्राम्यत्कुलालचक्रस्थां गृहीत्वा मृत्तिकां तथा । रचयेदृषभं रम्यं यंत्रं तन्मध्यतः क्षिपेत् ॥ १०८ ॥
ਘੁੰਮਦੇ ਕੁੰਭਾਰ-ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਰਿਸ਼ਭ ਬਣਾਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਯੰਤਰ ਟਿਕਾਵੇ।
Verse 109
हरितालेन संलिप्य वृषं प्रत्यहमर्चयेत् । स्तंभयेद्विद्विषां वाचं गतिं कार्यपरंपराम् ॥ १०९ ॥
ਹਰਿਤਾਲ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰੁਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਟਕਦੀ ਹੈ।
Verse 110
आदाय वामहस्तेन प्रेतभूस्थितकर्परम् । अंगारेण चितास्थेन तत्र यंत्रं समालिखेत् ॥ ११० ॥
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਖੋਪੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਚਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯੰਤਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲਿਖੇ।
Verse 111
मंत्रितं निहितं भूमौ रिपूणां स्तंभयेद्गतिम् । प्रेतवस्त्रे लिखेद्यंत्रं अंगारेणैव तत्पुनः ॥ १११ ॥
ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਾਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ-ਵਸਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਯੰਤਰ ਲਿਖੇ।
Verse 112
मंडूकवदने न्यस्येत्पीतसूत्रेण वेष्टितम् । पूजितं पीतपुष्पैस्तद्वाचं संस्तंभयेद्द्विषाम् ॥ ११२ ॥
ਪੀਲੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਂਡਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਤੇ ਇਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 113
यद्भूमौ भविता दिव्यं तत्र यंत्रं समालिखेत् । मार्जितं तद्द्विषां पात्रैर्दिव्यस्तम्भनकृद्भवेत् ॥ ११३ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਾਧਕ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿੱਚੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੰਭਨ—ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 114
इन्द्रवारुणिकामूलं सप्तशो मनुमंत्रितम् । क्षिप्तं जले दिव्यकृतं जलस्तंभनकारकम् ॥ ११४ ॥
ਇੰਦ੍ਰਵਾਰੁਣਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਮਨੁ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਾਰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਲ-ਸਤੰਭਨ—ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 115
किं बहूक्त्या साधकेन मन्त्रः सम्यगुपासितः । शत्रूणां गतिबुद्ध्यादेः स्तंभनो नात्र संशयः ॥ ११५ ॥
ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜੇ ਸਾਧਕ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਤੰਭਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 116
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रसाधननिरूपणं नाम षडशीतितमोऽध्यायः ॥ ८६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ-ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨ-ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
Nyāsa is treated as the operative bridge between mantra and embodied worship: by installing bījas, epithets, and śaktis onto specific body loci and diagrammatic loci, the sādhaka aligns speech-power (vāk), desire-power (kāma), and śakti into a ritually “activated” circuit that the text says yields siddhi and stability of results.
The nava-yoni structure functions as the central generative maṇḍala for Tripurā/Bālā worship: it hosts repeated mantra placement, is surrounded by lotus enclosures and Mātr̥kā letters, and becomes the spatial template for installing pīṭha-śaktis, guardians, and ancillary deities so that japa and homa are performed within a fully articulated ritual cosmos.
It indicates different bīja-endings for different aims: seed-mantras ending with ‘kāma’ + ‘vāk’ are prescribed for influence over the worlds (siddhi/vaśya), while ‘kāma’ + ‘vāṇī’ is recommended for liberation-oriented practice by a disciplined practitioner.
Bagalāmukhī is framed around stambhana (immobilization): yellow visualization, specific yantras (triangle/lotus/wheels), turmeric-based japa and homa, and targeted rites (speech-arrest, movement-obstruction, enemy-expulsion), presented as a complete operational toolkit once the mantra is ‘perfected’ (siddha).