The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शुणु नारद वक्ष्यामि दिव्यान्नरहरेर्मनून् । यान्समाराध्य ब्रह्माद्याश्चक्रुः सृष्ट्यादि कर्म वै ॥ १ ॥

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਨਰਹਰੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।

Verse 2

संवर्तकश्चन्द्र मौलिर्मनुर्वह्निविभूषितः । एकाक्षरः स्मृतो मन्त्रो भजतां सुरपादपः ॥ २ ॥

ਉਹ ਸੰਵਰਤਕ ਹੈ, ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਮਨੁ ਹੈ। ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਇਕਾਖਰੀ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਰਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 3

मुनिरत्रिश्च जगती छन्दो बुद्धिमतां वर । देवता नृहरिः प्रोक्तो विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ३ ॥

ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਜਗਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਦੇਵਤਾ ਨ੍ਰਿਹਰੀ (ਨਰਸਿੰਹ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਹੈ।

Verse 4

क्षं बीजं शक्तिरी प्रोक्ता षड्दीर्घेण षडङ्गकम् । अर्केन्दुवह्निनयनं शरदिन्दुरुचं करैः ॥ ४ ॥

‘ਕ੍ਸ਼ੰ’ ਬੀਜ ਹੈ, ‘ਈ’ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਛੇ ਦੀਰਘ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਛਡੰਗ-ਨਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਚੰਦ-ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਹੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਹੱਥਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 5

धनुश्चक्राभयवरान्दधतं नृहरिं स्मरेत् । लक्षं जपस्तद्दशांशहोमश्च घृतपायसैः ॥ ५ ॥

ਧਨੁਸ਼, ਚੱਕਰ, ਅਭਯ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਰਦ-ਹੱਥ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘਿਉ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 6

यजेत्पीठे वैष्णवे तु केसरेष्वङ्गपूजनम् । खगेशं शंकरं शेषं शतानन्दं दिगालिषु ॥ ६ ॥

ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਦਿਸ਼ਾ-ਆਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਗੇਸ਼ (ਗਰੁੜ), ਸ਼ੰਕਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 7

श्रियं ह्रियं धृतिं पुष्टिं कोणपत्रेषु पूजयेत् । दन्तच्छदेषु नृहरींस्तावतः पूजयेत्क्रमात् ॥ ७ ॥

ਕੋਣ-ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ, ਹ੍ਰੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦੰਤ-ਛਦਾਂ ਉੱਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਹਰੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 8

कृष्णो रुद्रो महाघोरो भीमो भीषण उज्ज्वलः । करालो विकरालश्च दैत्यान्तो मधुसूदनः ॥ ८ ॥

ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ—ਮਹਾਘੋਰ। ਉਹੀ ਭੀਮ, ਭੀਸ਼ਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉੱਜਵਲ; ਕਰਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਲ; ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਮਧੁਸੂਦਨ।

Verse 9

रक्ताक्षः पिगलाक्षश्चाञ्जनो दीप्तरुचिस्तथा । सुघोरकश्च सुहनुर्विश्वको राक्षसान्तकः ॥ ९ ॥

ਉਹ ਰਕਤਾਕਸ਼, ਪਿੰਗਲਾਕਸ਼, ਅੰਜਨ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਦਿੱਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਘੋਰ, ਸੁਹਨੁ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਜਬੜੇ ਵਾਲਾ), ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਅੰਤਕ ਹੈ।

Verse 10

विशालको धूम्रकेशो हयग्रीवो घनस्वनः । मेघवर्णः कुम्भकर्णः कृतान्ततीव्रतेजसौ ॥ १० ॥

(ਉਹ) ਵਿਸ਼ਾਲਕਾਇ, ਧੂਮ੍ਰਕੇਸ਼, ਹਯਗ੍ਰੀਵ, ਘਨ-ਸਵਨ; ਮੇਘ-ਵਰਨ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਰਗਾ ਤੀਬਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 11

अग्निवर्णो महोग्रश्च ततो विश्वविभूषणः । विघ्नक्षमो महासेनः सिंहा द्वात्रिंशदीरिताः ॥ ११ ॥

ਫਿਰ ਅਗਨਿਵਰਣ, ਮਹੋਗ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਵਿਘਨਕ੍ਸ਼ਮ, ਮਹਾਸੇਨ ਅਤੇ ਸਿੰਘ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਤੀ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ।

Verse 12

तद्बहिः प्रार्चयेद्विद्वाँ ल्लोकपालान्सहेतिकान् । एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदखिलेप्सितान् ॥ १२ ॥

ਫਿਰ (ਅੰਦਰਲੇ ਕਰਮ ਤੋਂ) ਬਾਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

विष्णुः प्रद्युम्नयुक् शार्ङ्गी साग्निर्वीरं महांस्ततः । विष्णुं ज्वलन्तं भृग्वीशो जलं पद्मासनं ततः ॥ १३ ॥

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ-ਯੁਕਤ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ; ਫਿਰ ਜ੍ਵਲੰਤ ਤੇਜ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ; ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਦਾ; ਫਿਰ ਜਲ ਦਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਦਮਾਸਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 14

हरिस्तु वासुदेवाय वैकुण्ठो विष्णुसंयुतः । गदी सेन्दुनृसिंहं च भीषणं भद्र मेव च ॥ १४ ॥

ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸੰਯੁਕਤ ਵੈਕੁੰਠ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ (ਗਦੀ), (ਸ)ਇੰਦੂ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ, ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਣ ਤੇ ਭਦ੍ਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 15

मृत्युमृत्युं ततः शौरिर्भानोर्नारायणान्वितः । नृहरेर्द्वाविंशदर्णोऽय मन्त्रः साम्राज्यदायकः ॥ १५ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ’ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ; ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਾਨੁ ਮੰਤ੍ਰ। ਇਹ ਨ੍ਰਿਹਰੀ (ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ) ਦਾ ਬਾਈ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ-ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ब्रह्मा मुनिस्तु गायत्री छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् । देवता नृहरिश्चास्य सर्वेष्टफलदायकः ॥ १६ ॥

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 17

हं बीजं इं तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये । वेदैश्चतुर्भिर्वसुभिः षड्भिः षड्भिर्युगाक्षरैः ॥ १७ ॥

ਬੀਜ ‘ਹੰ’ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਇੰ’ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਸਭ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ, ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ, ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹੈ।

Verse 18

षडङ्गानि निधायाथ मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः । मुखबाह्वङिघ्रसन्ध्यग्रेष्वथ कुक्षौ तथा हृदि ॥ १८ ॥

ਫਿਰ ਛਡੰਗ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ (ਸ਼ਿਖਰ), ਲਲਾਟ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੁਖ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸੰਧਿ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦਰ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 19

गले पार्श्वद्वये पृष्ठे ककुद्यर्णान्मनूद्भवान् । प्रणवान्तरितान् कृत्वा न्यसेत्साधकसत्तमः ॥ १९ ॥

ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਗਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 20

नृसिंहसान्निध्यकरो न्यासो दशविधो यथा । कराङ्घ्र्यष्टाद्यङ्गुलीषु पृथगाद्यन्तपर्वणोः ॥ २० ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਿਆਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵਿਨਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ ੨੦ ॥

Verse 21

सर्वाङ्गुलीषु विन्यस्यावशिष्टं तलयोर्न्यसेत् । शिरोललाटे भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा ॥ २१ ॥

ਸਾਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਬਚੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨ੍ਯਸੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ, ਮੱਥੇ, ਭਰੂਮੱਧ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ॥ ੨੧ ॥

Verse 22

कपोलकर्णमूले च चिबुकोर्द्ध्वाधरोष्ठके । कण्ठे घोणे च भुजयोर्हृत्तनौ नाभिमण्डले ॥ २२ ॥

ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਉੱਤੇ, ਠੋਡੀ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ-ਹੇਠਲੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਮਰ ਤੇ ਨਾਭੀ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ (ਨਿਆਸ ਕਰੇ)॥ ੨੨ ॥

Verse 23

दक्षान्पदोस्तले कट्यां मेढ्रोर्वोजानुजङ्घयोः । गुल्फे पादकराङ्गुल्योः सर्वसन्धिषु रोमसु ॥ २३ ॥

‘ਦ’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਕਮਰ, ਗੁਹ੍ਯ, ਰਾਨਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ। ਟਖਣਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ (ਨਿਆਸ ਕਰੇ)॥ ੨੩ ॥

Verse 24

रक्तास्थिमज्जासु तनौ न्यसेद्वर्णान्विचक्षणः । वर्णान्पदे गुल्फजानुकटिनाभिहृदि स्थले ॥ २४ ॥

ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਾਧਕ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਰਕਤ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪੈਰ, ਟਖਣੇ, ਗੋਡੇ, ਕਮਰ, ਨਾਭੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਵਰਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥ ੨੪ ॥

Verse 25

बाह्वोः कण्ठे च चिबुके चौष्ठे गण्डे प्रविन्यसेत् । कर्णयोर्वदने नासापुटे नेत्रे च मूर्द्धनि ॥ २५ ॥

ਬਾਂਹਾਂ, ਗਲ੍ਹ, ਠੋਡੀ, ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਨਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ ਦੇ ਛਿਦਰਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥੨੫॥

Verse 26

पदानि तु मुखे मूर्ध्नि नसि चक्षुषि कर्णयोः । आस्ये च हृदये नाभौ पादान्सर्वाङ्गके न्यसेत् ॥ २६ ॥

ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਮੂੰਹ, ਸਿਰ, ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਚਿਹਰੇ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥੨੬॥

Verse 27

अर्द्धद्वयं न्यसेन्मूर्ध्नि आहृत्पादात्तदङ्गकम् । उग्रादीनि पदानीह मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥ २७ ॥

ਮੰਤਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਧ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇੱਥੇ ‘ਉਗ੍ਰ…’ ਆਦਿ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ—ਮੌਤ-ਵਿਜੇਤਾ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੨੭॥

Verse 28

इत्यन्तान्यास्यकघ्राणचक्षुः श्रोत्रेषु पक्ष्मसु । हृदि नाभौ च कट्यादिपादान्तं नवसु न्यसेत् ॥ २८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲਾ ਨਿਆਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਹਿਰਦੇ, ਨਾਭੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁੱਲ ਨੌਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ॥੨੮॥

Verse 29

वीराद्यानपि तान्येव यथापूर्वं प्रविन्यसेत् । नृसिंहाद्यानि तान्येव पूर्ववद्विन्यसेत्सुधीः ॥ २९ ॥

‘ਵੀਰ’ ਆਦਿ ਉਹਨਾਂ ਹੀ (ਮੰਤਰਾਂ/ਰੂਪਾਂ) ਦਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਆਦਿ ਦਾ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਪੂਰਵਵਤ ਹੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ॥੨੯॥

Verse 30

चन्द्रा ग्निवेदषड्रामनेत्रदिग्बाहुभूमितान् । विभक्तान्मन्त्रवर्णांश्च क्रमात्स्थानेषु विन्यसेत् ॥ ३० ॥

ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅਗਨੀ, ਵੇਦ, ਛਡ ਅੰਗ, ਰਾਮ, ਨੇਤਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰ-ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 31

मूले मूलाच्च नाभ्यन्तं नाभ्यादि हृदयावधि । हृदयाद्भ्रूयुगान्तं तु नेत्रत्रये च मस्तके ॥ ३१ ॥

ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੱਕ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ-ਦੇਸ਼ ਤੱਕ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਭ੍ਰੂਮੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਸਤਕ ਦੇ ਤ੍ਰਿਤੀਅ ਨੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧਿਆਨ-ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 32

बाह्वोरङ्गुलिषु प्राणे मूर्द्धादि चरणावधि । विन्यसेन्नामतो धीमान्हरिन्यासोऽयमीरितः ॥ ३२ ॥

ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ—ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਕਰੇ; ਇਹੀ ‘ਹਰੀ-ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

न्यासस्यास्य तु माहात्म्यं जानात्येको हरिः स्वयम् । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेच्च नृहरिं हृदि ॥ ३३ ॥

ਇਸ ਨਿਆਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਵੈੰ ਹਰੀ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ-ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 34

गलासक्तलसद्बाहुस्पृष्टकेशोऽब्जचक्रधृक् । नखाग्रभिन्नदैत्येशो ज्वालामालासमन्वितः ॥ ३४ ॥

ਗਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲਪਟੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੰਗ ਦੀ ਖਿਚਤਾਣ ਨਾਲ ਬਿਖਰੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਨਖਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਿਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 35

दीप्तजिह्वस्त्रिनयनो दंष्ट्रोग्रं वदनं वहन् । नृसिंहोऽस्मान्सदा पातु स्थलांबुगगनोपगः ॥ ३५ ॥

ਦੀਪਤ ਜੀਭ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ—ਜੋ ਧਰਤੀ, ਜਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ—ਸਾਡੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 36

ध्यात्वैवं दर्शयेन्मुद्रा ं नृसिंहस्य महात्मनः । जानुमध्यगतौ कृत्वा चिबुकोष्ठौ समावुभौ ॥ ३६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ; ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਠੋਡੀ ਅਤੇ ਹੋਠ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ।

Verse 37

हस्तौ च भूमिसंलग्नौ कम्पमानः पुनः पुनः । मुखं विजृन्भितं कृत्वा लेलिहानां च जिह्विकाम् ॥ ३७ ॥

ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੰਬੇ; ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਾਟੇ।

Verse 38

एषा मुद्रा नारसिंही प्रधानेति प्रकीर्तिता । वामस्याङ्गुष्ठतो बद्ध्वा कनिष्ठामन्गुलीत्रयम् ॥ ३८ ॥

ਇਹ ਮੁਦਰਾ ‘ਨਾਰਸਿੰਹੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕਨਿੱਠੀ ਤੱਕ ਜੋੜੋ।

Verse 39

त्रिशूलवत् संमुखोर्द्ध्वे कुर्यान्मुद्रा ं नृसिंहगाम् । अङ्गुष्ठाभ्यां च करयोस्तथाऽक्रम्य कनिष्ठके ॥ ३९ ॥

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਂਗ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਓ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨਿੱਠੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਓ।

Verse 40

अधोमुखाभिः शिष्टाभिः शेषाभिर्नृहरौ ततः । हस्तावधोमुखौ कृत्वा नाभिदेशे प्रसार्य च ॥ ४० ॥

ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਲਈ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਅਧੋਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਨਾਭੀ-ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਫੈਲਾਏ।

Verse 41

तर्जनीभ्यां नयेत्स्कन्धौ प्रोक्ता चान्त्रणमुद्रि का । हस्तावूर्द्ध्वमुखौ कृत्वा तले संयोज्य मध्यमे ॥ ४१ ॥

ਦੋਵੇਂ ਤਰਜਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇ/ਸੂਚਿਤ ਕਰੇ; ਇਹ ‘ਆੰਤ੍ਰਣ-ਮੁਦਰਾ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਜੋੜੇ।

Verse 42

अनामायां तु वामायां दक्षिणां तु विनिक्षिपेत् । तर्जन्यौ पृष्ठतो लग्नौ अङ्गुष्ठौ तर्जनीश्रितौ ॥ ४२ ॥

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਅਨਾਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸੱਜਾ (ਹੱਥ/ਅੰਗ) ਰੱਖੇ। ਦੋਵੇਂ ਤਰਜਨੀਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਗੂਠੇ ਤਰਜਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ।

Verse 43

चक्रमुद्रा भवेदेषा नृहरेः सन्निधौ मता । चक्रमुद्रा तथा कृत्वा तर्जनीभ्यां तु मध्यमे ॥ ४३ ॥

ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਚੱਕਰ-ਮੁਦਰਾ’ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰ-ਮੁਦਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰਜਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਕਰੇ।

Verse 44

पीडयेद्दंष्ट्रमुद्रै षा सर्वपापप्रणाशिनी । एता मुद्रा नृसिंहस्य सर्वमन्त्रेषु सम्मताः ॥ ४४ ॥

ਇਹ ‘ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ-ਮੁਦਰਾ’ ਕਰੇ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮ્મਤ ਹਨ।

Verse 45

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं च पायसैः । घृताक्तैर्जुहुयाद्वह्नौ पीठे पूर्वोदितेऽचयेत् ॥ ४५ ॥

ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਮਿਲੀ ਖੀਰ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪੀਠ/ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅਰਪਣ ਟਿਕਾਏ।

Verse 46

अङ्गा न्यादौ समाराध्यदिक्पत्रेषु यजेत्पुनः । गरुडादीन् श्रीमुखांश्च विदिक्षु लोकपान्बहिः ॥ ४६ ॥

ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਆਦਿ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਆਦਿ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮੁਖ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ, ਬਾਹਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜੇ।

Verse 47

एवं संसाधितो मन्त्रः सर्वान्कामान्प्रपूरयेत् । सौम्ये कार्ये स्मरेत्सौम्यं क्रूरं क्रूरे स्मरेद्बुधः ॥ ४७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਵਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਮੰਤਰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌਮ੍ਯ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕ੍ਰੂਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ।

Verse 48

पूर्वमृत्युपदे शत्रोर्नाम कृत्वा स्वयं हरिः । निशितैर्नखदंष्ट्राग्रैः खाद्यमानं च संस्मरेत् ॥ ४८ ॥

ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਵੈੰ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ—ਉਹਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਭੱਖਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 49

अष्टोत्तरशतं नित्यं जपेन्मन्त्रमतन्द्रि तः । जायते मण्डलादर्वाक् शत्रुर्वै शमनातिथिः ॥ ४९ ॥

ਰੋਜ਼ ਬਿਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ-ਸ਼ਤ (108) ਜਪ ਕਰੇ। ਤਦ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਤਰੂ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

ध्यानभेदानथो वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदायकान् । श्रीकामः सततं ध्यायेत्पूर्वोक्तं नृहरिं सितम् ॥ ५० ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਸ਼ੁੱਧ-ਸ਼ਵੇਤ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ॥੫੦॥

Verse 51

वामाङ्कस्थितया लक्ष्म्यालिङ्गितं पद्महस्तया । विषमृत्यूपरोगादिसर्वोपद्र वनाशनम् ॥ ५१ ॥

ਖੱਬੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਕਮਲ-ਹੱਥੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ, ਰੋਗ ਆਦਿ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ॥੫੧॥

Verse 52

नरसिंहं महाभीमन कालानलसमप्रभम् । आन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण भूषितम् ॥ ५२ ॥

ਮੈਂ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ; ਰੌਦ੍ਰ, ਆਂਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਲਹਾਰ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ॥੫੨॥

Verse 53

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् । चन्द्र मौलि नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम् ॥ ५३ ॥

ਸੱਪ-ਰੂਪ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ, ਨੀਲਕੰਠ, ਅਤੇ ਹਰ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਵਾਲਾ॥੫੩॥

Verse 54

भुजैः परिघसङ्काशैर्द्दशभिश्चोपशोभितम् । अक्षस्रूत्रं गदापद्मं शङ्खं गोक्षीरसन्निभम् ॥ ५४ ॥

ਦਸ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ—ਹਰ ਇਕ ਪਰਿਘ ਵਰਗੀ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਸੂਤਰ, ਗਦਾ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਗੋ-ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਸ਼ੰਖ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ॥੫੪॥

Verse 55

धनुश्च मुशलं चैव बिभ्राणं चक्रमुत्तमम् । खड्गं शूलं च बाणं च नृहरिं रुद्र रूपिणम् ॥ ५५ ॥

ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਮੁਸਲ, ਉੱਤਮ ਚੱਕਰ, ਖੜਗ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 56

इन्द्र गोपाभनीलाभं चन्द्रा भं स्वर्णसन्निभम् । पूर्वादि चोत्तरं यावदूर्ध्वास्यं सर्ववर्णकम् ॥ ५६ ॥

ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾਭ-ਲਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਉਹ ਊਰਧਵਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਰੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वव्याधिविमुक्तये । सर्वमृत्युहरं दिव्यं स्मरणात्सर्वसिद्धिदम् ॥ ५७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

ध्यायेद्यदा महत्कर्म तदा षोडशहस्तवान् । नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः ॥ ५८ ॥

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਕਰਮ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ) ਕਰੇ, ਤਦੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 59

द्वौ विदारणकर्माप्तौ द्वौ चान्त्रोद्धरणान्वितौ । शङ्खचक्रधरौ द्वौ तु द्वौ च बाणधनुर्द्धरौ ॥ ५९ ॥

ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਿਦਾਰਣ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਦੋ ਚੰਦਰ-ਉੱਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਦੋ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਤੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 60

खड्गखेटधरौ द्वौ च द्वौ गदापद्मधारिणौ । पाशाङ्कुशधरौ द्वौ च द्वौ रिपोर्मुकुटार्पितौ ॥ ६० ॥

ਦੋ ਨੇ ਖੜਗ ਅਤੇ ਖੇਟ (ਢਾਲ) ਧਾਰੇ; ਦੋ ਨੇ ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ; ਦੋ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼; ਅਤੇ ਦੋ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।

Verse 61

इति षोडशदोर्दण्डमण्डितं नृहरिं विभुम् । ध्यायेन्नारद नीलाभमुग्रकर्मण्यनन्यधीः ॥ ६१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਨੀਲਾਭ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਉਗ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 62

ध्येयो महत्तमे कार्ये द्वात्रिंशद्धस्तवान्बुधैः । नृसिंहः सर्वभूतेशः सर्वसिद्धिकरः परः ॥ ६२ ॥

ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੱਤੀ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 63

दक्षिणे चक्रपद्मे च परशुं पाशमेव च । हलं च मुशलं चैव अभयं चाङ्कुशं तथा ॥ ६३ ॥

ਸੱਜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਪਦਮ; ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਸ਼ੁ ਅਤੇ ਪਾਸ਼; ਤਦੋਂ ਹਲ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਲ; ਅਤੇ ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਕੁਸ਼ ਵੀ ਹੈ।

Verse 64

पट्टिशं भिन्दिपालं च खड्गमुद्गरतोमरान् । वामभागे करैः शङ्खं खेटं पाशं च शूलकम् ॥ ६४ ॥

ਉਹ ਪੱਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਭਿੰਦਿਪਾਲ, ਅਤੇ ਖੜਗ, ਮੁਦਗਰ ਤੇ ਤੋਮਰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਖੇਟ, ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲ ਵੀ ਹਨ।

Verse 65

अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां च ततः परम् । कार्मुकं तर्जनीमुद्रा ं गदां डमरुशूर्पकौ ॥ ६५ ॥

ਉਹ ਅਗਨੀ, ਵਰਦ-ਮੁਦਰਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਫਿਰ ਕੁੰਡਿਕਾ, ਧਨੁਸ਼, ਤਰਜਨੀ-ਮੁਦਰਾ, ਗਦਾ, ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਪ (ਛਾਣਨੀ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

द्वाभ्यां कराभ्यां च रिपोर्जानुमस्तकपीडनम् । ऊर्द्ध्वीकृताभ्यां बाहुभ्यां आन्त्रमालाधरं विभुम् ॥ ६६ ॥

ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘੁੱਟਣ ਤੇ ਮੱਥਾ ਦਬਾ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਂਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਭੂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 67

अधः स्थिताभ्यां बाहुभ्यां हिरण्यकविदारणम् । प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम् ॥ ६७ ॥

ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਕ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯਕਰ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਹਨ।

Verse 68

नृसिंहं तं स्मरेदित्थं महामृत्युभयापहम् । एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ ६८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਭਯ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ।

Verse 69

अथोच्यते ध्यानमन्यन्मुखरोगहरं शुभम् । स्वर्णवर्णसुपर्णस्थं विद्युन्मालासटान्वितम् ॥ ६९ ॥

ਹੁਣ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਧਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਸਟਾ (ਕੇਸਰ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ।

Verse 70

कोटिपूर्णेन्दुवर्णं च सुमुखं त्र् यक्षिवीक्षणम् । पीतवस्त्रोरुभूषाढ्यं नृसिहं शान्तविग्रहम् । चक्रशङ्खाभयवरान्दधतं करपल्लवैः ॥ ७० ॥

ਕੋਟਿ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਯੁਕਤ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਗ੍ਰਹ ਭਗਵਾਨ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਰਦ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ।

Verse 71

क्ष्वेडरोगादिशमनं स्वैर्ध्यानैः सुरवन्दितम् । शत्रोः सेनानिरोधेन यत्नं कुर्याच्च साधकम् ॥ ७१ ॥

ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਯਤ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ—ਖ੍ਵੇਡ ਰੋਗ ਆਦਿ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਧਕ ਯਤਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 72

अक्षकाष्ठैरेधितेऽग्नौ विचिन्त्य रिपुमर्दनम् । देवं नृसिंहं सम्पूज्य कुसुमाद्युपचारकैः ॥ ७२ ॥

ਅੱਖ-ਕਾਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਮਰਦਨ ਭਗਵਾਨ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ; ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 73

समूलमूलैर्जुहुयाच्छरैर्दशशतं पृथक् । रिपुं खादन्निव जपेन्निर्दहन्निव तं क्षिपेत् ॥ ७३ ॥

ਸਮੂਲ-ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸ਼ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਦਸ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਜਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹੋ—ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕ్షੇਪ ਕਰੋ।

Verse 74

हुत्वा सप्तदिनं मन्त्री सेनामिष्टां महीपतेः । प्रस्थापयेच्छुभे लग्ने परराष्ट्रजयेच्छया ॥ ७४ ॥

ਸੱਤ ਦਿਨ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਵਿੱਚ, ਪਰ-ਰਾਜ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰੇ।

Verse 75

तस्याः पुरस्तान्नृहरिं निघ्नन्तं रिपुमण्डलम् । स्मृत्वा जपं प्रकुर्वीत यावदायाति सा पुनः ॥ ७५ ॥

ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ (ਨਰਸਿੰਹ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਵੇ ਤਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 76

निर्जित्य निखिलाञ्छत्रून्सह वीरश्रिया सुखात् । प्रीणयेन्मन्त्रिणं राजा विभवैः प्रीतमानसः ॥ ७६ ॥

ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਦਾਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 77

गजाश्वरथररत्नैश्च ग्रामक्षेत्रधनादिभिः । यदि मन्त्री न तुष्येत तदानर्थो महीपतेः ॥ ७७ ॥

ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਪਿੰਡ, ਖੇਤ, ਧਨ ਆਦਿ ਦੇਣ ਤੇ ਵੀ ਜੇ ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਅਨਰਥ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

जायते तस्य राष्ट्रेषु प्राणेभ्योऽपि महाभयम् । अष्टोत्तरशतमूलमन्त्रमन्त्रितभस्मना ॥ ७८ ॥

ਉਸਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ-ਭੈ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਭੈ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ 108 ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰਿਤ ਭਸਮ ਨਾਲ (ਕ੍ਰਿਆ) ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 79

नाशयेन्मूषिकालूतावृश्चिकाद्युत्थितं विषम् । लिप्ताङ्गः सर्वरोगैश्च मुच्यते नात्र संशयः ॥ ७९ ॥

ਇਹ ਚੂਹੇ, ਮਕੜੀ, ਬਿਛੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਪ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 80

सेवन्तीकुसुमैर्हुत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात् । औदुम्बरसमिद्भिस्तु भवेद्धान्यसमृद्धिमान् ॥ ८० ॥

ਸੇਵੰਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਔਦੁੰਬਰ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 81

अपूपलक्षहोमे तु भवेद्वैश्रवणोपमः । क्रुद्धस्य सन्निधौ राज्ञो जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ८१ ॥

ਅਪੂਪ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਾ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਵਰਗੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੰਤਰ ੧੦੮ ਵਾਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 82

सद्यो नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति । कुन्दप्रसूनैरुदयं मोचाभिर्विघ्ननाशनम् ॥ ८२ ॥

ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਮਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਮੋਚੇ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

तुलसीपत्रहोमेन महतीं कीर्तिमाप्नुयात् । शाल्युत्थसक्तुहोमेन वशयेदखिलं जगत् ॥ ८३ ॥

ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੱਤੂ (ਭੁੰਨੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਚੂਰਨ) ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

मधूकपुष्पैरिष्टं स्यात्स्तम्भनं धात्रिखण्डकैः । दधिमध्वाज्यमिश्रां तु गुडूचीं चतुरङ्गुलाम् ॥ ८४ ॥

ਮਧੂਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਸ਼ਟ (ਖਮੀਰੀ ਔਖਧ) ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤੰਭਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਮਾਪ ਦੀ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 85

जुहुयादयुतं योऽसौ शतं जीवति रोगजित् । शनैश्चरदिनेऽश्वत्थं स्पृष्ट्वा चाष्टोत्तरं शतम् ॥ ८५ ॥

ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਦੇ ਦਿਨ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 86

जपेज्जित्वा सोऽपमृत्युं शतवर्षाणि जीवति । अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि यन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम् ॥ ८६ ॥

ਇਸ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ’ ਨਾਮਕ ਯੰਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 87

यस्य सन्धारणादेव भवेयुः सर्वसम्पदः । श्वेतभूर्ज्जे लिखेत्पद्मं द्वात्रिंशत्सिंहसंयुतम् ॥ ८७ ॥

ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਟੇ ਭੂਰਜ-ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਬੱਤੀ ਸਿੰਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਮਲ ਬਣਾਓ।

Verse 88

मध्ये सिंहे स्वबीजं च लिखेत्पूर्ववदेव तु । श्रीबीजेन तु संवेद्य वलयत्रयसंयुतम् ॥ ८८ ॥

ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੰਹ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਲਿਖੋ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ-ਬੀਜ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੋ।

Verse 89

पाशाङ्कुशैश्च संवेष्ट्य पूजयेद्यन्त्रमुत्तमम् । त्रैलोक्यमोहनं नाम सर्वकामार्थसाधनम् ॥ ८९ ॥

ਪਾਸ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਯੰਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਯੰਤਰ ਸਭ ਇੱਛਤ ਅਰਥ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

चक्रराजं महाराजं सर्वचक्रेश्वरेश्वरम् । धारणाज्जयमाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः ॥ ९० ॥

ਚਕ੍ਰਰਾਜ—ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸਭ ਚਕ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 91

अथ यन्त्रान्तरं वक्ष्ये शुणु नारद सिद्धिदम् । अष्टारं विलिखेद्यन्त्रं श्लक्ष्णं कर्णिकया युतम् ॥ ९१ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅੱਠ ਆਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਚਿਕਣਾ ਅਤੇ ਕਰਨਿਕਾ (ਮੱਧ ਨਾਭੀ) ਸਮੇਤ ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 92

मूलमन्त्रं लिखेत्तत्र प्रणवेन समन्वितम् । एकाक्षरं नारसिंहं मध्ये चैव ससाध्यकम् ॥ ९२ ॥

ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੋ। ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਏਕਾਖਰ ਨਾਰਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ (ਅਭੀਸ਼ਟ ਕਾਰਜ) ਸਮੇਤ ਲਿਖੋ।

Verse 93

जपेदष्टसहस्रं तु सूत्रेणावेष्ट्य तद्बहिः । स्वर्णरौप्यसुताम्रैश्च वेष्टयेत्क्रमतः सुधीः ॥ ९३ ॥

ਫਿਰ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ। ਤਦੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੇ।

Verse 94

लाक्षया वेष्टितं कृत्वा पुनर्मन्त्रेण मन्त्रयेत् । कण्ठे भुजे शिखायां वा धारयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥ ९४ ॥

ਲਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 95

नरनारीनरेन्द्रा श्च सर्वे स्युर्वशगा भुवि । दुष्टास्तं नैव बाधन्ते पिशाचोरगराक्षसाः ॥ ९५ ॥

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਨਰੇਂਦਰ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਟ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਤਾਉਂਦੇ—ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਸੱਪ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ।

Verse 96

यन्त्रराजप्रसादेन सर्वत्र जयमाप्नुयात् । अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि यन्त्रं सर्ववशङ्करम् ॥ ९६ ॥

‘ਯੰਤਰਰਾਜ’ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਹਰ ਥਾਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 97

द्वादशारं महाचक्रं पूर्ववद्विलिखेत्सुधीः । मात्राद्वादशसम्भिन्नदलेन विलिखेद्बुधः ॥ ९७ ॥

ਸੁਧੀ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰਾਂ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਚੱਕਰ ਬਣਾਵੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੇਖਿਤ ਕਰੇ।

Verse 98

मध्ये मन्त्रं शक्तियुक्तं श्रीबीजेन तु वेष्टयेत् । कालान्तकं नाम चक्रं सुरासुरवशङ्करम् ॥ ९८ ॥

ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼੍ਰੀ’ ਬੀਜ ਨਾਲ ਘੇਰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ‘ਕਾਲਾਂਤਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਅਤੇ ਭੈਭੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

चक्रमुल्लेखयेद्भूर्जे सर्वशत्रुनिवारणम् । यस्य धारणमात्रेण सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ ९९ ॥

ਭੂਰਜ-ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ ਲਿਖੋ—ਇਹ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

Verse 100

अथ सर्वेष्टदं ज्वालामालिसंज्ञं वदाम्यहम् । बीजं हृद्भगवान्ङेन्तो नरसिंहाय तत्परम् ॥ १०० ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ‘ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲੀ’ ਨਾਮਕ ਸਰਬ-ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਮੰਤਰ ‘ਭਗਵਾਨ …’ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰਸਿੰਹ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

Verse 101

ज्वालिने मालिने दीप्तदंष्ट्राय अग्निने पदम् । त्राय सर्वादिरक्षोघ्नाय च नः सर्वभूपदम् ॥ १०१ ॥

ਜ੍ਵਾਲਾਵਾਨ, ਮਾਲਾਧਾਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਗਨਿ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਦ ਅਰਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਵੈਰੀ ਰਾਖਸ਼-ਘਾਤਕ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਬਣ।

Verse 102

हरिर्विनाशनायान्ते सर्वज्वरविनाशनः । नामान्ते दहयुग्मं च पचद्वयमुदीरयेत् ॥ १०२ ॥

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਲਈ ‘ਹਰਿ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਜ਼ੁਕਾਮ/ਜ੍ਵਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਦਹ ਦਹ’ ਤੇ ‘ਪਚ ਪਚ’—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ ਉਚਾਰੇ।

Verse 103

रक्षयुग्मं च वर्मास्त्रठद्वयान्तो ध्रुवादिकः । अष्टषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तो ज्वालामाली मनूत्तमः ॥ १०३ ॥

ਧ੍ਰੁਵ ਆਦਿ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ, ‘ਰੱਖਿਆ’ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ‘ਵਰਮ–ਅਸਤ੍ਰ’ ਪਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ‘ਠ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ ‘ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਅਠਾਹਠ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 104

पुण्यादिकं तु पूर्वोक्तं त्रयोदशभिरक्षरैः । पङिक्तभी रुद्र सङ्ख्याकैरष्टादशभिरक्षरैः ॥ १०४ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ‘ਪੁਣ੍ਯ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਹੈ।

Verse 105

भानुभिः करणैर्मन्त्री वरेरंगानि कल्पयेत् । पूर्वोक्तरूपिणं ज्वालामालिनं नृहरिं स्मरेत् ॥ १०५ ॥

ਮੰਤਰ-ਰੂਪੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਣ-ਨਿਆਸ ਦੀਆਂ ਹਸਤ-ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਨਿਆਸ ਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 106

लक्षं जपो दशांशं च जुहुयात्कपिलाधृतैः । रौद्रा पस्मारभूतादिनाशकोऽय मनूत्तमः ॥ १०६ ॥

ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਇਹ ‘ਰੌਦ੍ਰਾ’ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਅਪਸਮਾਰ ਅਤੇ ਭੂਤ ਆਦਿ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 107

प्राणो माया नृसिहश्च सृष्टिर्ब्रह्मास्त्रमीरितः । षडक्षरो महामन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ १०७ ॥

ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ‘ਪ੍ਰਾਣ’, ‘ਮਾਇਆ’, ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਦੇ ਬੋਧਕ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

मुनिर्ब्रह्मा तथा छन्दः पङिक्तर्देवो नृकेसरी । षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ॥ १०८ ॥

ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨ੍ਰਿਕੇਸਰੀ (ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ) ਹਨ। ਛੇ ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਡੰਗ ਨਿਆਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ।

Verse 109

पूर्वोक्तेनैव विधिना ध्यानं पूजां समाचरेत् । सिद्धेन मनुनानेन सर्वसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ १०९ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕਰੇ। ਇਸ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 110

रमाबीजादिकोऽनुष्टुप् त्रयस्त्रिंशार्णवान्मनुः । प्रजापतिर्मुनिश्च्छन्दोऽनुष्टुप् लक्ष्मीनृकेसरी ॥ ११० ॥

ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਮਨੁ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ; ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ–ਨ੍ਰੁਕੇਸਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਨਰਸਿੰਘ) ਹਨ।

Verse 111

देवता च पदैः सर्वेणाङ्गकल्पनमीरितम् । विन्यस्यैवं तु पञ्चाङ्गं स्वात्मरक्षां समाचरेत् ॥ १११ ॥

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 112

संस्पृशन् दक्षिणं बाहुं शरभस्य मनुं जपेत् । प्रणवो हृच्छिवायेति महते शरभाय च ॥ ११२ ॥

ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਛੂਹਦਿਆਂ ਸ਼ਰਭ ਦਾ ਮਨੁ ਜਪੇ—ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ‘ਹ੍ਰਿਚ੍ਛਿਵਾਯ’ ਕਹੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਤੇ ਸ਼ਰਭਾਯ’ ਉਚਾਰੇ।

Verse 113

वह्निप्रियान्तो मन्त्रस्तु रक्षार्थे समुदाहृतः । अथवा राममन्त्रान्ते परं क्षद्वितयं पठेत् ॥ ११३ ॥

‘ਵਹ્નਿਪ੍ਰਿਆ’ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਂ ਰਾਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਕ੍ਸ਼’ ਅੱਖਰ ਦੋ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ।

Verse 114

अथवा केशवाद्यैस्तु रक्षां कुर्यात्प्रयत्नतः । केशवः पातु पादौ मे जङ्घे नारायणोऽवतु ॥ ११४ ॥

ਜਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਕੇਸ਼ਵ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰੀਆਂ ਜੰਘਾਂ (ਪਿੰਡਲੀਆਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 115

माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च । नाभिं विष्णुश्च मे पातु जठरं मधुसूदनः ॥ ११५ ॥

ਮਾਧਵ ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਮੇਰੇ ਗੁਹ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਮੇਰੇ ਉਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 116

ऊरू त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु मे नरः । श्रीधरः पातु कण्ठं च हृषीकेशो मुखं मम ॥ ११६ ॥

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਮੇਰੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਨਰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਮੇਰੇ ਕੰਠ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 117

पद्मनाभः स्तनौ पातु शीर्षं दामोदरोऽवतु । एवं विन्यस्य चाङ्गेषु जपकाले तु साधकः ॥ ११७ ॥

ਪਦਮਨਾਭ ਮੇਰੇ ਸਤਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਦਾਮੋਦਰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਕ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 118

निर्भयो जायते भूतवेतालग्रहराक्षसात् । पुनर्न्यसेत्प्रयत्नेन ध्यानं कुर्वन्समाहितः ॥ ११८ ॥

ਉਹ ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ, ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਨਿਆਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 119

पुरस्तात्केशवः पातु चक्री जांबूनदप्रभः । पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसन्निभः ॥ ११९ ॥

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿੱਛੋਂ, ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 120

ऊर्द्ध्वमिन्दीवरश्यामो माधवस्तु गदाधरः । गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्र प्रभो महान् ॥ १२० ॥

ਉੱਪਰ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਮਾਧਵ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗੋਵਿੰਦ—ਮਹਾਨ, ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਧਨੁਸ਼-ਧਾਰੀ—ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 121

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कमसन्निभः । आग्नेय्यामरविन्दाक्षो मुसली मधुसूदनः ॥ १२१ ॥

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਲ-ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਵਿੰਦਾਕਸ਼, ਮੁਸਲ-ਧਾਰੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹਨ।

Verse 122

त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्यां ज्वलनप्रभः । वायव्यां माधवो वज्री तरुणादित्यसन्निभः ॥ १२२ ॥

ਨੈਰ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੜਗ-ਧਾਰੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਹਨ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਮਾਧਵ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ।

Verse 123

एशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः । विद्युत्प्रभो हृषीकेश ऊर्द्ध्वे पातु समुद्गरः ॥ १२३ ॥

ਈਸ਼ਾਨ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਪੱਟਿਸ਼ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਉੱਪਰ ਵਿਦ੍ਯੁਤ-ਪ੍ਰਭ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸਮੁਦ੍ਗਰ ਅਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 124

अधश्च पद्मनाभो मे सहस्रांशुसमप्रभः । सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वाद्यःसर्वतोमुखः ॥ १२४ ॥

ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਪਦਮਨਾਭ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵ-ਆਯੁਧ ਧਾਰੀ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਪੰਨ, ਸਰਵ-ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਰਵਤੋਮੁਖ ਹਨ।

Verse 125

इन्द्र गोपप्रभः पायात्पाशहस्तोऽपराजितः । स बाह्याभ्यन्तरे देहमव्याद्दामोदरो हरिः ॥ १२५ ॥

ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਵਰਗਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਪਾਸ਼-ਹਸਤ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਦਾਮੋਦਰ ਹਰੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਚਾਏ।

Verse 126

एवं सर्वत्र निश्छिद्रं नामद्वादशपञ्जरम् । प्रविष्टोऽह न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन ॥ १२६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ‘ਬਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ’ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 127

एवं रक्षां विधायाथ दुर्द्धर्षो जायते नरः । सर्वेषु नृहरेर्मन्त्रवर्गेष्वेवं विधिर्मतः ॥ १२७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੁರ್ಧਰਸ਼ (ਅਜੈ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨૃਹਰੀ (ਨਰਸਿੰਹ) ਦੇ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 128

पूर्वोक्तविधिना सर्वं ध्यानपूजादिकं चरेत् । जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ॥ १२८ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸਭ ਕਰੇ। ‘ਜੈ ਹੋ ਤੁਹਾਡੀ, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਵਨ!’

Verse 129

नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष ते नमः । इत्थं सम्प्रार्थ्य जप्त्वा च पठित्वा विसृजेद्विभुम् ॥ १२९ ॥

ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਹ੍ਰੁਸ਼ੀਕੇਸ਼; ਹੇ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਸਮਾਪਨ (ਵਿਸਰਜਨ) ਕਰੇ।

Verse 130

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री जायते सम्पदां पदम् । जयद्वयं श्रीनृसिंहेत्यष्टार्णोऽय मनूत्तमः ॥ १३० ॥

ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸਾਧਕ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਅੱਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਹੈ— “ਜਯ-ਦ੍ਵਯਮ੍—ਸ਼੍ਰੀ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ”।

Verse 131

मुनिर्ब्रह्माथ गायत्री छन्दः प्रोक्तोऽस्य देवता । श्रीमाञ्जयनृसिंहस्तु सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ १३१ ॥

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਜਯ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਹਨ—ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 132

सेन्दुगोविन्दपूर्वेण वियता सेन्दुनापुनः । षड्दीर्घाढ्ये न कुर्वीत षडंगानि विशालधीः ॥ १३२ ॥

ਛੇ ਲੰਮੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕੀ ਜਪਕਰਤਾ ਛਡੰਗ-ਰਚਨਾ ਨਾ ਕਰੇ। ‘ਸੇਂਦੁ–ਗੋਵਿੰਦ’ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪੂਰਵ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਾਤਰਾ ਮਾਪੇ।

Verse 133

ततो ध्यायेद्धृदि विभुं नृसिंहं चन्द्र शेखरम् ॥ १३३ ॥

ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 134

श्रीमन्नृकेसरितनो जगदेकबन्धो श्रीनीलकण्ठ करुणार्णव सामराज । वह्नीन्दुतीव्रकरनेत्र पिनाकपाणे शीतांशुशेखर रमेश्वर पाहि विष्णो ॥ १३४ ॥

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਰ-ਕੇਸਰੀ-ਤਨੂ! ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਬੰਧੂ! ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਨੀਲਕੰਠ, ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਮਰਾਟ! ਅੱਗ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿਨਾਕ-ਧਾਰੀ! ਹੇ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁ-ਸ਼ੇਖਰ, ਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 135

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षाष्टकं मन्त्री दशांशतः । साज्येन पायसान्नेन जुहुयात्प्राग्वदर्चनम् ॥ १३५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਲੱਖ-ਅੱਠਕ (ਇੱਕ ਲੱਖ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ) ਜਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਅਤੇ ਪਾਇਸ-ਅੰਨ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 136

तारो माया स्वबीजान्ते कर्णोग्रं वीरमीरयेत् । महाविष्णुं ततो ब्रूयाज्ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् ॥ १३६ ॥

ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਮਾਇਆ (ਹ੍ਰੀਂ) ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਅੰਤ ਕਰਕੇ, ਕੰਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ‘ਵੀਰ’ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਜ੍ਵਲੰਤ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ।

Verse 137

स्फुरद्द्वयं प्रस्फुरेति द्वयं घोरपदं ततः । वदेद्घोरतरं ते तु तनुरूपं च ठद्वयम् ॥ १३७ ॥

ਫਿਰ ‘ਸ੍ਫੁਰਤ’ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰੇਤੀ’ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਉਚਾਰੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਘੋਰ’ ਪਦ ਬੋਲੇ। ਫਿਰ ‘ਘੋਰਤਰ’ ਕਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ-ਤਨੂ-ਰੂਪ ‘ਠ’ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਉਚਾਰੇ।

Verse 138

प्रचटद्वयमाभाष्य कहयुग्मन च मद्वयम् । बन्धद्वयं घातयेति द्वयं वर्मास्त्रमीरयेत् ॥ १३८ ॥

‘ਪ੍ਰਚਟ’ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ‘ਕਹ’ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅਤੇ ‘ਮ’ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਹੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਬੰਧ-ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਤ ਕਰ’—ਇਹ ਵਾਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਮਾਸਤ੍ਰ (ਰੱਖਿਆ-ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ) ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 139

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् । पञ्चाशीत्यक्षरो मन्त्रो भजतामिष्टदायकः ॥ १३९ ॥

ਮੈਂ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਅਧਰਮੀਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ, ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੈ। ਪਚਾਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

ऋषी ह्यघोरब्रह्माणौ तथा त्रिष्टुबनुष्टुभौ । छन्दसी च तथा घोरनृसिंहो देवता मतः ॥ १४० ॥

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਘੋਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ; ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਘੋਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 141

ध्यानार्चनादिकं चास्य कुर्यादानुष्टुभं सुधीः । विशेषान्मन्त्रवर्योऽय सर्वरक्षाकरो मतः ॥ १४१ ॥

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ, ਅਰਚਨ ਆਦਿ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਪਾਠ/ਜਪ ਵੀ ਕਰੇ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 142

बीजं जययुगं पश्चान्नृसिंहेत्यष्टवर्णवान् । ऋषिः प्रजापतिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम् ॥ १४२ ॥

ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ‘ਜਯਯੁਗਮ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਇਹ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 143

विदारणनृसिंहोऽस्य देवता परिकीर्तितः । जं बीजं हं तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ १४३ ॥

ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ‘ਵਿਦਾਰਣ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਜੰ’ ਬੀਜ ਹੈ, ‘ਹੰ’ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।

Verse 144

दीर्घाढ्येन नृसिंहेन षडङ्गन्यासमाचरेत् । रौद्रं ध्यायेन्नृसिंहं तु शत्रुवक्षोविदारणम् ॥ १४४ ॥

ਦੀਰਘਯੁਕਤ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਡੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੌਦ੍ਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 145

नखदंष्ट्रायुधं भक्ताभयदं श्रीनिकेतनम् । तप्तहाटककेशान्तज्वलत्पावकलोचनम् ॥ १४५ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਖ ਅਤੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 146

वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमोऽस्तु ते । मुनिर्ब्रह्मा समाख्यातोऽनुष्टुप्छन्दः समीरितः ॥ १४६ ॥

ਵਜ੍ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਬਲਵਾਨ ਨਖ-ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 147

देवतास्य रदार्णस्य दिव्यपूर्वो नृकेसरी । पादैश्चतुर्भिः सर्वेण पञ्चाङ्गानि समाचरेत् ॥ १४७ ॥

‘ਰਦਾਰ্ণ’ ਅੱਖਰ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦਿਵ੍ਯ-ਪੂਰਵਕ ਨ੍ਰੁਕੇਸਰੀ (ਨ੍ਰੁਸਿੰਘ) ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚਾਂਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 148

ध्यानपूजादिकं सर्वं प्राग्वत्प्रोक्तं मुनीश्वर । पूर्वोक्तानि च सर्वाणि कार्याण्यायान्ति सिद्धताम् ॥ १४८ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 149

तारो नमो भगवते नरसिंहाय हृच्च ते । जस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनखान्ततः ॥ १४९ ॥

ॐ (ਤਾਰ)। ਭਗਵਾਨ ਨ੍ਰੁਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸੋ। ਹੇ ਜੈ-ਤੇਜ! ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਨਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ।

Verse 150

व्रजदंष्ट्रेति कर्मान्ते त्वासयाक्रन्दयद्वयम् । तमो ग्रसद्वयं पश्चात्स्वाहान्ते चाभयं ततः ॥ १५० ॥

ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਵ੍ਰਜਦੰਸ਼ਟ੍ਰ’ ਉਚਾਰੋ; ਫਿਰ ‘ਤ੍ਵਾਸਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਕਰੰਦਨ ਕਰਾਓ। ਬਾਅਦ ‘ਤਮੋਗ੍ਰਸ’ ਨਾਲ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਗ੍ਰਸਨ (ਸ਼ਮਨ) ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਅਭਯ’ ਉਚਾਰੋ।

Verse 151

आत्मन्यन्ते च भूयिष्ठा ध्रुवो बीजान्तिमो मनुः । द्विषष्ट्यर्णोऽस्य मुन्यादि सर्वं पूर्ववदीरितम् ॥ १५१ ॥

ਆਰੰਭ ‘ਆ’ਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ‘ਮ’ਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਕੀ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਧਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਨਿਆਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਧ੍ਰੁਵ’ ਸਥਿਰ ਭਾਗ ਹੈ, ‘ਬੀਜ’ ਕਾਰਣ-ਅੱਖਰ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਮਨੁ’ ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਬਾਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਹੈ; ਰਿਸ਼ਿ ਆਦਿ ਸਭ ਪੂਰਵਵਤ ਜਾਣੋ।

Verse 152

तारो नृसिंहबीजं च नमो भगवते ततः । नरसिंहाय तारश्च बीजमस्य यदा ततः ॥ १५२ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਕ (ਓਂ), ਫਿਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਬੀਜ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ’। ਫਿਰ ‘ਨਰਸਿੰਹਾਯ’ ਕਹੋ; ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਬੀਜ ਦੱਸਦਿਆਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤਾਰਕ (ਓਂ) ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 153

रूपाय तारः स्वर्बीजं कूर्मरूपाय तारकम् । बीजं वराहरूपाय तारो बीज नृसिंहतः ॥ १५३ ॥

‘ਰੂਪ’ ਲਈ ਤਾਰ (ਓਂ) ਸਵਰਗ-ਬੀਜ ਹੈ; ‘ਕੂਰਮ-ਰੂਪ’ ਲਈ ਤਾਰਕ। ‘ਵਰਾਹ-ਰੂਪ’ ਲਈ ਬੀਜ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਲਈ ਤਾਰ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ।

Verse 154

रूपाय तार स्वं बीजं वामनान्ते च रूपतः । पापध्रुवत्रयं बीजं रामाय निगमादितः ॥ १५४ ॥

‘ਰੂਪ’ ਲਈ ਤਾਰ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ‘ਰੂਪ’ ਲਈ ਉਹੀ ਹੈ। ‘ਰਾਮ’ ਲਈ ‘ਪਾਪ–ਧ੍ਰੁਵ’ ਦਾ ਤ੍ਰਯ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਮਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 155

बीजं कृष्णाय तारान्ते बीजं च कल्किने ततः । जयद्वयं ततः शालग्रामान्ते च निवासिने ॥ १५५ ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਤਾਰਾਂਤ ਬੀਜ ਜੋੜੋ, ਫਿਰ ਕਲਕੀ ਦਾ ਬੀਜ ਮਿਲਾਓ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਜਯ ਜਯ’ ਦੋ ਵਾਰ ਉਚਾਰੋ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ’ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੋ॥

Verse 156

दिव्यसिंहाय डेन्तः स्यात्स्वयम्भूः पुरुषाय हृत् । तारः स्वं बीजमित्येष महासाम्राज्यदायकः ॥ १५६ ॥

ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਹ ਲਈ ‘ਡੇੰਤਹ’ ਅੱਖਰ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਤਾਰ’ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਮਹਾਂ-ਸਾਮਰਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ॥

Verse 157

नृसिंहमन्त्रः खाङ्कार्णो मुनिरत्रिः प्रकीर्तितः । छन्दोऽतिजगती प्रोक्तं देवता कथिता मनोः ॥ १५७ ॥

ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਖਾਂਗ’ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਛੰਦ ‘ਅਤਿਜਗਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ‘ਮਨ’ (ਮਾਨਸ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ॥

Verse 158

दशावतारो नृहरिं बीजं खं शक्तिरव्ययः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि च भावयेत् ॥ १५८ ॥

ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਨੂੰ ਦਸ ਅਵਤਾਰ-ਸਰੂਪ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ‘ਖੰ’ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣੋ। ਛੇ ਦੀਰਘ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਕਰੋ॥

Verse 159

अनेकचन्द्र प्रतिमो लक्ष्मीमुखकृतेक्षणः । दशावतारैः सहितस्तनोतु नृहरिः सुखम् ॥ १५९ ॥

ਅਨੇਕ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ੇ॥

Verse 160

जपोऽयुतं दशांशेन होमः स्यात्पायसेन तु । प्रागुक्ते पूजयेत्पीठे मूर्तिं सङ्कल्प्य मूलतः ॥ १६० ॥

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 161

अंगान्यादौ च मत्स्याद्यान्दिग्दलेषु ततोऽचयेत् । इन्द्रा द्यानपि वज्राद्यान्सम्पूज्येष्टमवाप्नुयात् ॥ १६१ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗ-ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਟਿਕਾਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਆਯੁਧ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾਏ।

Verse 162

सहस्रार्णं महामन्त्रं वक्ष्ये तन्त्रेषु गोपितम् । तारो माया रमा कामो बीजं क्रोधपदं ततः ॥ १६२ ॥

ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ—ਤਾਰ, ਮਾਇਆ, ਰਮਾ, ਕਾਮ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ-ਪਦ।

Verse 163

मूर्ते नृसिंहशब्दान्ते महापुरुष ईरयेत् । प्रधानधर्माधर्मान्ते निगडेतिपदं वदेत् ॥ १६३ ॥

‘ਮੂਰਤੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਉਚਾਰੇ; ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ’ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼’ ਕਹੇ। ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ–ਧਰਮ–ਅਧਰਮ’ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਨਿਗਡੇਤੀ’ ਪਦ ਬੋਲੇ।

Verse 164

निर्मोचनान्ते कालेति ततः पुरुष ईरयेत् । कालान्तकसदृक्तोयं स्वेश्वरान्ते सदृग्जलम् ॥ १६४ ॥

ਨਿਰਮੋਚਨ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਕਾਲੇਤੀ’ ਕਹੇ; ਫਿਰ ‘ਪੁਰੁਸ਼’ ਉਚਾਰੇ। ਇਹ ਜਲ ਕਾਲਾਂਤਕ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਿਯਤ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 165

श्रान्तान्ते तु निविष्टेति चैतन्यचित्सदा ततः । भासकान्ते तु कालाद्यतीतनित्योदितेति च ॥ १६५ ॥

ਛੰਦ ਦੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨਿਵਿਸ਼ਟ’—ਸਥਾਪਿਤ—ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ‘ਚੈਤਨ੍ਯ-ਚਿਤ੍-ਸਦਾ’—ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕਾਲਾਦਿ-ਅਤੀਤ-ਨਿਤ੍ਯ-ਉਦਿਤ’—ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਦਾ ਉਦਿਤ, ਸਨਾਤਨ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 166

उदयास्तमयाक्रान्तमहाकारुणिकेति च । हृदयाब्जचतुश्चोक्ता दलान्ते तु निविष्टितः ॥ १६६ ॥

‘ਉਦਯ-ਅਸਤਮਯ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਾਂਤ’ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’—ਇਹ ਵੀ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਨਾਮ-ਭੇਦਾਂ ਵਜੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਦੇ ਅੰਤ-ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 167

चैतन्यात्मन्श्चतुरात्मन्द्वादशात्मन्स्ततः परम् । चतुर्विंशात्मन्नन्ते तु पञ्चविंशात्मन्नित्यपि ॥ १६७ ॥

ਆਤਮਾ ਨੂੰ ‘ਚੈਤਨ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਚਤੁਰਾਤਮਾ’ ਵੀ। ਅੱਗੇ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤਮਾ’; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਚਤੁਰਵਿੰਸ਼ਾਤਮਾ’; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਨਿਤ੍ਯ ਪੰਚਵਿੰਸ਼ਾਤਮਾ’—ਸਨਾਤਨ ਪੱਚੀਸਵਾਂ ਆਤਮਾ—ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 168

बको हरिः सहस्रान्ते मूर्ते एह्येहि शब्दतः । भगवन्नृसिंहपुरुष क्रोधेश्वर रसा सह ॥ १६८ ॥

ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਬਕ’ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹਰਿ ਨੂੰ ‘ਏਹਿ ਏਹਿ’—‘ਆਓ, ਆਓ’—ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਹੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਪੁਰੁਸ਼! ਹੇ ਕ੍ਰੋਧੇਸ਼ਵਰ! ਰਸ ਸਮੇਤ ਆਓ।”

Verse 169

स्रवन्दितान्ते पादेति कल्पान्ताग्निसहस्र च । कोट्याभान्ते महादेव निकायदशशब्दतः ॥ १६९ ॥

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਦਸ-ਵਿਧ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਵਹਿੰਦੇ ਜਪ/ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਪਾਦ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਗਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਦਿੱਪਦਾ ਹੈ।

Verse 170

शतयज्ञातलं ज्ञेयं ततश्चामलयुग्मकम् । पिङ्गलेक्षणसटादंष्ट्रा दंष्ट्रायुध नखायुध ॥ १७० ॥

‘ਸ਼ਤਯਜ್ಞਾਤਲ’ ਨਾਮਕ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਅਮਲ’ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾ ਤੇ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਦੰਸ਼ਟਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹਨ ਅਤੇ ਨਖ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧ।

Verse 171

दानवेन्द्रा न्तकावह्निणशोणितपदं ततः । संसक्तिविग्रहान्ते तु भूतापस्मारयातुधान् ॥ १७१ ॥

ਫਿਰ ‘ਦਾਨਵੇਂਦ੍ਰਾਂਤਕ’ ਅੱਗ ਦਾ ਲਹੂ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਰਸਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਿਮੜੇ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਭੂਤ, ਅਪਸਮਾਰ ਵਰਗੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਆਦਿ ਵੈਰੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

Verse 172

सुरासुरवन्द्यमानपादपङ्कजशब्दतः । भगवन्व्योमचक्रेश्चरान्ते तु प्रभावप्यय ॥ १७२ ॥

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਵ੍ਯੋਮ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਲਯ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 173

रूपेणोत्तिष्ठ चोत्तिष्ठ अविद्यानिचयं दह । दहज्ञानैश्वर्यमन्ते प्रकाशययुगं ततः ॥ १७३ ॥

ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਠ—ਉੱਠ, ਜਾਗ! ਅਵਿਦਿਆ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਢੇਰ ਸਾੜ ਦੇ। ਗਿਆਨ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਗ (ਜਗਤ) ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ।

Verse 174

ॐ सर्वज्ञ अरोषान्ते जम्भाजृम्भ्यवतारकम् । सत्यपुरुषशब्दान्ते सदसन्मध्य ईरयेत् ॥ १७४ ॥

‘ਓਂ’ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਸਰਵਜ੍ਞ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ‘ਅਰੋਸ਼’ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਜੰਭਾ–ਆਜૃੰਭ੍ਯ–ਅਵਤਾਰਕ’ ਸਮੇਤ ਬੋਲਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਸਤ੍ਯਪੁਰੁਸ਼’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਸਤ’ ਅਤੇ ‘ਅਸਤ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 175

निविष्टं मम दुःस्वप्नभयं निगडशब्दतः । भयं कान्तारशब्दान्ते भयं विषपदात्ततः ॥ १७५ ॥

ਬੇੜੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਦਾ ਡਰ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਡਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥੧੭੫॥

Verse 176

ज्वरान्ते डाकिनी कृत्याध्वरेवतीभयं ततः । अशन्यन्ते भयं दुर्भिक्षभयं मारीशब्दतः ॥ १७६ ॥

ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਾਕਣੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਅਤੇ ਅਧਵਰੇਵਤੀ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਿਜਲੀ/ਗਰਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਮਾਰੀ’ ਦੀ ਅਪਸ਼ਗੁਨ ਧੁਨ ਤੋਂ ਕਾਲ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥੧੭੬॥

Verse 177

भयं मारीचशब्दान्ते भयं छायापदं ततः । स्कन्दापस्मारशब्दान्ते भयं चौरभयं ततः ॥ १७७ ॥

‘ਮਾਰੀਚ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਛਾਇਆ’ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਕੰਦ–ਅਪਸਮਾਰ’ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ॥੧੭੭॥

Verse 178

जलस्वप्नाग्निभयं गजसिंहभुजङ्गतः । भयं जन्मजरान्ते मरणादिशब्दमीरयेत् ॥ १७८ ॥

ਪਾਣੀ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਵੀ। ਜਨਮ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ‘ਮੌਤ’ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥੧੭੮॥

Verse 179

भयं निर्मोचययुगं प्रशमययुगं ततः । ज्ञेयरूपधारणान्ते नृसिंहबृहत्सामतः ॥ १७९ ॥

ਫਿਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਬ੍ਰਿਹਤ-ਸਾਮ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਡਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋੜਾ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋੜਾ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨਯੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ॥੧੭੯॥

Verse 180

पुरुषान्ते सर्वभयनिवारणपदं ततः । अष्टाष्टकं चतुःषष्टिः चेटिकाभयमीरयेत् ॥ १८० ॥

ਪੁਰੁਸ਼-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਦ ਉਚਾਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਅਸ਼ਟਾਸ਼ਟਕ’ ਅਤੇ ‘ਚੌਂਸਠ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਚੇਟਿਕਾ-ਭੈ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬੋਲੋ।

Verse 181

विद्यावृतस्त्रयस्त्रिंशद्देवताकोटिशब्दतः । नमितान्ते पदपदात्पङ्कजान्वित ईरयेत् ॥ १८१ ॥

ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੈਂਤੀ ਕਰੋੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਮਲ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਪਦ ਪਦ ਕਰਕੇ ਜਪ ਕਰੋ।

Verse 182

सहस्रवदनान्ते तु सहस्रोदर संवदेत् । सहस्रेक्षणशब्दान्ते सहस्रपादमीरयेत् ॥ १८२ ॥

‘ਸਹਸ੍ਰਵਦਨ’ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਸਹਸ੍ਰੋਦਰ’ ਆਖੋ। ਅਤੇ ‘ਸਹਸ੍ਰੇક્ષણ’ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਸਹਸ੍ਰਪਾਦ’ ਉਚਾਰੋ।

Verse 183

सहस्रभुज सम्प्रोच्य सहस्रजिह्व संवदेत् । सहस्रान्ते ललाटेति सहस्रायुधतोधरात् ॥ १८३ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸਹਸ੍ਰਭੁਜ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ‘ਸਹਸ੍ਰਜਿਹਵ’ ਆਖੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਸਹਸ੍ਰਲਲਾਟ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 184

तमःप्रकाशक पुरमथनान्ते तु सर्व च । मन्त्रे राजेश्वरपदाद्विहायसगतिप्रद ॥ १८४ ॥

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸਕ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਪੁਰਮਥਨ’ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ’ ਪਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ‘ਵਿਹਾਇਸ-ਗਤੀ’ ਅਰਥਾਤ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 185

पातालगतिप्रदान्ते यन्त्रमर्द्दन ईरयेत् । घोराट्टहासहसितविश्वावासपदं ततः ॥ १८५ ॥

ਪਾਤਾਲ-ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਯੰਤਰ-ਮਰਦਨ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਘੋਰ-ਅੱਟਹਾਸ-ਹਸਿਤ–ਵਿਸ਼ਵ-ਆਵਾਸ’ ਨਾਮਕ ਪਦ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 186

वासुदेव ततोऽक्रूर ततो हयमुखेति च । परमहंसविश्वेश विश्वान्ते तु विडम्बन ॥ १८६ ॥

ਫਿਰ (ਭਗਵਾਨ) ‘ਵਾਸੁਦੇਵ’, ਫਿਰ ‘ਅਕ੍ਰੂਰ’, ਫਿਰ ‘ਹਯਮੁਖ’ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮਹੰਸ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਡੰਬਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 187

निविष्टान्ते ततः प्रादुर्भावकारक ईरयेत् । हृषीकेश च स्वच्छन्द निःशेषजीव विन्यसेत् ॥ १८७ ॥

ਫਿਰ ਆਸਨ-ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਵਾਹਨ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਵੱਛੰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 188

ग्रासकान्ते महापश्चात्पिशितासृगितीरयेत् । लंपटान्ते खेचरीति सिद्ध्य्न्ते तु प्रदायक ॥ १८८ ॥

ਗ੍ਰਾਸ-ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ੍ਰੁਕ्’ ਨਾਮਕ ਮਹਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ‘ਲੰਪਟ’ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਖੇਚਰੀ’ ਆਖੇ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 189

अजेयाव्यय अव्यक्त ब्रह्माण्डोदर इत्यपि । ततो ब्रह्मसहस्रान्ते कोटिस्रग्रुण्डशब्दतः ॥ १८९ ॥

ਉਹ ‘ਅਜੇਯ’, ‘ਅਵ੍ਯਯ’, ‘ਅਵ੍ਯਕਤ’ ਅਤੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਾਂਡੋਦਰ’ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਕੋਟੀ-ਸ੍ਰਗ੍ਰੁਣਡ’ ਨਾਮ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 190

माल पण्डितमुण्डेति मत्स्य कूर्म ततः परम् । वराहान्ते नृसिंहेति वामनान्ते समीरयेत् ॥ १९० ॥

ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰੋ—“ਮਾਲ, ਪੰਡਿਤ, ਮੁੰਡ”; ਫਿਰ “ਮਤਸ੍ਯ” ਅਤੇ “ਕੂਰਮ”। “ਵਰਾਹ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ” ਕਹੋ, ਅਤੇ “ਵਾਮਨ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲਾ ਨਾਮ ਜਪੋ।

Verse 191

त्रैलोक्याक्रमणान्ते तु पादशालिक ईरयेत् । रामत्रय ततो विष्णुरूपान्ते धर एव च ॥ १९१ ॥

“ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਕ੍ਰਮਣ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਪਾਦਸ਼ਾਲਿਕ” ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੋ। ਫਿਰ “ਰਾਮਤ੍ਰਯ” ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ “ਵਿਸ਼ਣੁਰੂਪ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ “ਧਰ” ਸ਼ਬਦ ਕਹੋ।

Verse 192

तत्त्वत्रयान्ते प्रणवाधारतस्तच्छिखां पदम् । निविष्टवह्निजायान्ते स्वधा चैव ततो वषट् ॥ १९२ ॥

ਤੱਤਵ-ਤ੍ਰਯ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ‘ਸ਼ਿਖਾ’ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਦ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਗਨਿਜ ਤੱਤਵ ਦੇ ਨਿਆਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਜੋੜੇ; ਫਿਰ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਉਚਾਰੇ।

Verse 193

नेत्र वर्मास्त्रमुच्चार्य्यप्राणाधार इतीरयेत् । आदिदेवपदात्प्राणापानपश्चान्निविष्टितः ॥ १९३ ॥

ਨੇਤ੍ਰ-ਰੱਖਿਆ, ਵਰਮ (ਕਵਚ) ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ “ਪ੍ਰਾਣਾਧਾਰ” ਕਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਪਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 194

पाञ्चरात्रिक दितिज विनिधनान्ते करेति च । महामाया अमोघान्ते दर्यं दैत्येन्द्र शब्दतः ॥ १९४ ॥

ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ “ਦਿਤਿਜ” ਤੋਂ ਬਾਅਦ “-ਵਿਨਿਧਨ” ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਲਗਾ ਕੇ “ਕਰੇਤੀ” ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਮਹਾਮਾਇਆ” ਤੋਂ ਬਾਅਦ “-ਅਮੋਘ” ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ, ਅਤੇ “ਦਰ੍ਯੰ” ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ” ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਬਦ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 195

दर्यान्ते दलनेत्युक्ता तेजोराशिन् ध्रुवं स्मरः । तेजस्वरान्ते पुरुष्पंङेन्ते सत्यपूरुष ॥ १९५ ॥

“ਦਰਿਆ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਦਲਨ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। “ਤੇਜੋ-ਰਾਸ਼ਿ” ਸਮਾਸ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵ ਨਿਯਮ “ਸਮਰ” ਹੈ। “ਤੇਜਸ੍ਵਰ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਪੁਰੁਸ਼੍ਪੰṅ” ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਸਤ੍ਯ-ਪੁਰੁਸ਼” ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ॥੧੯੫॥

Verse 196

अस्त्रतारोऽच्युतास्त्रं च तारो वाचा सुदेव फट् । तारमायामूर्तेः फट् वः कामः स्वरादिमः ॥ १९६ ॥

“ਤਾਰ” ਅੱਖਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ “ਅਸਤ੍ਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਾਂ “ਸੁਦੇਵ ਫਟ੍” ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ-ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਾਂ “(ਤਾਰ)… ਫਟ੍” ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ “ਵਃ” ਨੂੰ ਸ੍ਵਰਾਦਿ “ਕਾਮ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ॥੧੯੬॥

Verse 197

मूर्तेस्त्रमव्ययोबीजं विश्वमूर्तेस्त्रिमव्ययः । मायाविश्वात्मने षट् च तारः सौचं तुरात्मने ॥ १९७ ॥

ਸਾਕਾਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਵ੍ਯਯ ਬੀਜ ਅੱਖਰ “ਤ੍ਰਮ੍”; ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਵ੍ਯਯ ਬੀਜ “ਤ੍ਰਿਮ੍” ਹੈ। ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ-ਸ੍ਵਰੂਪ ਲਈ ਛੇ ਅੱਖਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਲਈ “ਤਾਰ” (ਓਂ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਰੀਆ ਚੌਥੀ ਆਤਮਾ ਲਈ “ਸੌਚ” (ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ॥੧੯੭॥

Verse 198

फट् तारोहं विश्वरूपिन्नस्त्रं च तदनन्तरम् । तारौह्रैपरमान्ते तु ह्रंसफट्प्रणवस्ततः ॥ १९८ ॥

ਪਹਿਲਾਂ “ਫਟ੍” ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ “ਤਾਰੋਹੰ” ਜਪੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਿਨ੍” ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਪਰਮ “ਤਾਰੌਹ੍ਰੈ” ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਹ੍ਰੰਸ”, “ਫਟ੍” ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਜਪੋ॥੧੯੮॥

Verse 199

ह्रः हिरण्यगर्भरूप धारणान्ते च फट् ध्रुवः । ह्रौं अनौपम्यरूपधारिणास्त्रं ध्रुवस्ततः ॥ १९९ ॥

“ਹ੍ਰਃ” ਬੀਜ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ-ਰੂਪ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ “ਫਟ੍” ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਹ੍ਰੌਂ”—ਅਨੁਪਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਵੀ ਧ੍ਰੁਵ (ਨਿਯਤ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ॥੧੯੯॥

Verse 200

क्षौं नृसिंहरूपधारिन् ॐ क्लं श्लश्च स्वरादिकः । ष्टाङ्गविन्यासविन्यस्तमूर्तिधारिंस्ततश्च फट् ॥ २०० ॥

ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ—“ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਰੂਪਧਾਰੀ; ਓਂ; ਕ੍ਲੰ; ਸ਼੍ਲ”—ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ। ਛਡੰਗ-ਨਿਆਸ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਅੰਤ ‘ਫਟ੍’ ਉਚਾਰੋ।