Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महाविष्णोर्मन्त्रान्लोकेषु दुर्लभान् । यान्प्राप्य मानवास्तूर्णं प्राप्नुवंति निजेप्सितम् ॥ १ ॥

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਹ ਮੰਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

ऽ । ब्रह्मादयोऽपि याञ्ज्ञात्वा समर्थाः स्युर्जगत्कृतौ ॥ २ ॥

ਉਹ ਤੱਤ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

तारहृत्पूर्वकं ङेंतं नारायणपदं भवेत् । अष्टाक्षरो मनुश्चास्य साध्यो नारायणो मुनिः ॥ ३ ॥

‘ਤਾਰ’ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆਂ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਪਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਟਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੁਨੀ ਹੈ।

Verse 4

छन्दः प्रोक्तं च गायत्री देवता विष्णुख्ययः । ॐ बीजं यं च तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ४ ॥

ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬੀਜ ‘ਓਂ’ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਯੰ’ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।

Verse 5

क्रुद्धोल्काय हृदाख्यातं महोल्काय शिरः स्मृतम् । वीरोल्काय शिखा प्रोक्ता द्युल्काय कवचं मतम् ॥ ५ ॥

ਹਿਰਦਾ ‘ਕ੍ਰੁੱਧੋਲਕਾ’ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਿਰ ‘ਮਹੋਲਕਾ’ ਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਖਾ ‘ਵੀਰੋਲਕਾ’ ਦੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਵਚ ‘ਦ੍ਯੁਲਕਾ’ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 6

महोल्कायेति चास्रं स्यादित्थं पंचांगकल्पना । पुनः षडंगमंत्रोत्थैः षड्वर्णैश्च समाचरेत् ॥ ६ ॥

ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ‘ਮਹੋਲਕਾਯ’ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਛਡੰਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਛੇ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 7

अवशिष्टौ न्यसेत्कुक्षिपृष्टयोर्मंत्रवर्णकौ । सुदर्शनस्य मंत्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ॥ ७ ॥

ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਰਨ ਪੇਟ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਦਿਗਬੰਧਨ (ਰੱਖਿਆ-ਸੀਲ) ਕਰੇ॥

Verse 8

तारो नमश्चतुर्थ्यंतं सुदर्शनपदं वदेत् । अस्त्रायफडिति प्रोक्तो मंत्रो द्वादशवर्णवान् ॥ ८ ॥

ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਚਤੁਰਥੀ ਅੰਤ ‘ਨਮਹ’ (ਅਸਤ੍ਰਾਯ) ਕਹੇ, ਫਿਰ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਪਦ ਬੋਲੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਅਸਤ੍ਰਾਯ ਫਟ’—ਇਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰਨੀ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ॥

Verse 9

दशावृत्तिमय न्यासं वक्ष्ये विभूतिपञ्चरम् । मूलार्णान्स्वतनौ न्यस्येदाधारे हृदये मुखे ॥ ९ ॥

ਮੈਂ ਦਸ ਆਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਾਲਾ ‘ਵਿਭੂਤੀ-ਪੰਜਰ’ ਨਿਆਸ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਧਕ ਮੂਲ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ—ਆਧਾਰ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ—ਨਿਆਸ ਕਰੇ॥

Verse 10

दोःपन्मूलेषु नासायां प्रथमावृत्तिरीरिता । गले नाभौ हृदि कुचपार्श्वपृष्टेषु तत्पराः ॥ १० ॥

ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਆਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸਾਧਕ ਗਲੇ, ਨਾਭੀ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਕਮਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ॥

Verse 11

मूर्द्धास्यनेत्रश्रवणघ्राणेषु च तृतीयकाः । दोःपादसंध्यंगुलिषु वेदावृत्त्या च विन्यसेत् ॥ ११ ॥

ਤੀਜਾ (ਸਮੂਹ) ਮੱਥੇ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਮੁਖ, ਨੇਤਰ, ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਵੇਦ-ਆਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਂਹਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ॥

Verse 12

धातुप्राणेषु हृदये विन्यसेत्तदनंतरम् । शिरोनेत्रा स्यहृत्कुक्षिसोरुजंघापदद्वये ॥ १२ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧਕ ਧਾਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਿਰ, ਨੇਤਰ, ਮੁਖ, ਹਿਰਦਾ, ਉਦਰ, ਜੰਘਾਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 13

एकैकशो न्यसेद्वर्णान्मंत्रस्य क्रमतः सुधीः । न्यसेद्धृदंसोरुपदेष्वर्णान्वेदमितान्मनोः ॥ १३ ॥

ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਸਾਧਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਹਿਰਦੇ, ਮੋਢਿਆਂ, ਜੰਘਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 14

चक्रशं खगदांभोजपदेषु स्वस्वमुद्रया । शेषांश्च न्यासवर्योऽयं विभूतिपञ्जराभिधः ॥ १४ ॥

ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਖੜਗ/ਗਦਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਹ ਬਾਕੀ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ-ਕ੍ਰਮ ‘ਵਿਭੂਤੀ-ਪੰਜਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 15

न्यसेन्मूलार्णमेकैकं सचंद्रं तारसम्पुटम् । अथवा वै नमोंतेन न्यसेदित्यपरे जगुः ॥ १५ ॥

ਹਰ ਮੂਲ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰ (ਂ) ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਤਾਰਾ (ਓਂਮ) ਨਾਲ ਸੰਪੁਟ ਕਰਕੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਜਾਂ ਕੁਝ ਆਚਾਰਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਨਮಃ’ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 16

तत्त्वन्यासं ततः कुर्याद्धिष्णुभावप्रसिद्धये । अष्टार्णोऽष्टप्रकृत्यात्मा गदितः पूर्वसूरिभिः ॥ १६ ॥

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਾਵ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਤੱਤਵ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅੱਠ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਟਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਹੈ।

Verse 17

पृथिव्यादीनि भूतानि ततोऽहंकारमेव च । महांश्च प्रकृतिश्चैवेत्यष्टौ प्रकृतयो मताः ॥ १७ ॥

ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਭੂਤ, ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਮਹਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 18

पादे लिंगे हृदि मुखे मूर्ध्नि वक्षसि हृत्स्थले । सर्वांगे व्यापकं कुर्यादेकेन साधकोत्तमः ॥ १८ ॥

ਪੈਰਾਂ, ਲਿੰਗ-ਸਥਾਨ, ਹਿਰਦੇ, ਮੂੰਹ, ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਸਾਧਕ ਇਕੋ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕਰੇ।

Verse 19

मंत्रार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् । तत्तन्नाम समुच्चार्य्य न्यसेत्तत्तत्स्थले बुधः ॥ १९ ॥

ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹਿਰਦੇ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ (ਅੱਖਰ) ਟਿਕਾਏ; ਉਹ-ਉਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 20

अयं तत्त्वाभिधो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः । मूर्तीर्न्यसेद्द्वादश वै द्वादशादित्यसंयुताः ॥ २० ॥

ਇਹ ‘ਤੱਤਵਾਭਿਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 21

द्वादशाक्षरवर्णाद्या द्वादशादित्यसंयुताः । अष्टार्णोऽयं मनुश्चाष्टप्रकृत्यात्मा समीरितः ॥ २१ ॥

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖ਼ਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ—ਇਹ ਅਸ਼ਟਾਖ਼ਰ ਮੰਤਰ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਸ਼ਟ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਆਤਮਕ ਹੈ।

Verse 22

तासामात्मचतुष्कस्य योगादर्काक्षरो भवेत् । ललाटकुक्षिहृत्कंठदक्षपार्श्वांसकेषु च ॥ २२ ॥

ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਚਤੁਸ਼ਕ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ‘ਅਰਕ’ ਅੱਖਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਨਿਆਸ ਮੱਥੇ, ਪੇਟ, ਹਿਰਦੇ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕਰ।

Verse 23

गले च वामपार्श्वांसगलपृष्टेष्वनंतरम् । ककुद्यपि न्यसेन्मंत्री मूर्तीर्द्वादश वै क्रमात् ॥ २३ ॥

ਫਿਰ ਗਲੇ ਉੱਤੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ; ਅਤੇ ਕਕੁਦ (ਉੱਪਰੀ ਪਿੱਠ) ਉੱਤੇ ਵੀ—ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਸਾਧਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 24

धात्रा तु केशवं न्यस्यार्यम्ण नारायणं पुनः । मित्रेण माधवं न्यस्य गोविंदं वरुणेन च ॥ २४ ॥

ਧਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ; ਫਿਰ ਅਰਯਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ; ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਵੀ।

Verse 25

विष्णुं चैवांशुना युक्तं भगेन मधुसूदनम् । न्यसेद्विवस्वता युक्तं त्रिविक्रममतः परम् ॥ २५ ॥

ਅੰਸ਼ੁ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ; ਭਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ।

Verse 26

वामनं च तथाद्रण पूष्णा श्रीधरमेव च । हृषीकेशं न्यसेत्पश्चात्पर्जन्येन समन्वितम् ॥ २६ ॥

ਫਿਰ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਮਨ ਦਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਣ ਦਾ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦਾ ਵੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਜਨ੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰ।

Verse 27

त्वष्ट्रा युतं पद्मनाभं दामोदरं च विष्णुना । द्वादसार्णं ततो मंत्रं समस्ते शिरसि न्यसेत् ॥ २७ ॥

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਸਾਧਕ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ—ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰਾ ਸਮੇਤ ਪਦ੍ਮਨਾਭ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਮੇਤ ਦਾਮੋਦਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 28

व्यापकं विन्यसेत्पश्चात्किरीटमनुना सुधीः । ध्रुवःकिरीटकेयूरहारांते मकरेतिच ॥ २८ ॥

ਫਿਰ ਵਿਆਪਕ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਤਦ ਕਿਰਿਟ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੁਕੁਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਧ੍ਰੁਵ, ਕਿਰਿਟ, ਕੇਯੂਰ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਮਕਰ’ ਦਾ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 29

कुंडलांते चक्रशंखगदांतेंऽभोजहस्ततः । पीतांबरांते श्रीवत्सां कितवक्षः स्थलेति च ॥ २९ ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲਧਾਰੀ, ਚਕ੍ਰ-ਸ਼ੰਖ-ਗਦਾਧਾਰੀ, ਪਦਮਹਸਤ; ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹਯੁਕਤ—ਇਉਂ ਵਰਣਨ ਕਰੇ।

Verse 30

श्रीभूमिसहितस्वात्मज्योतिर्द्वयमतः परम् । वदेद्दीप्तिकरायांति सहस्रादित्यतेजसे ॥ ३० ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਵਾਤਮ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ; ਉਸ ਉਚਾਰ ਨਾਲ ਦੀਪਤੀਦਾਤਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਜਿਹਾ ਤੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

नमोंतो बाणषङ्वर्णैः किरीटमनुरीरितः । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेन्नारायणं विभुम् ॥ ३१ ॥

‘ਨਮੋ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ‘ਬਾਣ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਙ’ ਅੱਖਰ-ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਜੋ ਕਿਰਿਟ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ-ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 32

उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शंखं चक्रं गदांबुजम् । दधतं च करैर्भूमिश्रीभ्यां पार्श्वद्वयांचितम् ॥ ३२ ॥

ਉਦਯ ਹੋ ਰਹੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ-ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 33

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । हारकेयूरवलयांगदं पीतांबरं स्मरेत् ॥ ३३ ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਰ, ਕੇਯੂਰ, ਵਲਯ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 34

वर्णलक्षं जपेन्मंत्रं विधिवन्नियतेंद्रियः । प्रथमेन तु लक्षेण स्वात्मशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ॥ ३४ ॥

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ; ਪਹਿਲੇ ਲੱਖ ਜਪ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 35

लक्षद्वयजपेनाथ मंत्रशुद्धिमवाप्नुयात् । लक्षत्रयेण जप्तेन स्वर्लोकमधिगच्छति ॥ ३५ ॥

ਦੋ ਲੱਖ ਜਪ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਮੰਤਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 36

विष्णोः समीपमाप्नोति वेदलक्षजपान्नरः । तथा च निर्मलं ज्ञानं पंचलक्षजपाद्भवेत् ॥ ३६ ॥

ਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਜਪ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

लक्षषष्टेन चाप्नोति मंत्री विष्णौ स्थिरा मतिम् । सप्तलक्षजपान्मंत्री विष्णोः सारूप्यमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

ਇੱਕ ਲੱਖ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਦੀ ਮਤਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਾਰੂਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अष्टलक्षं जपेन्मंत्री निर्वाणमधिगच्छति । एवं जप्त्वा ततः प्राज्ञो दशांशं सरसीरुहैः ॥ ३८ ॥

ਅੱਠ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਨਿਰਵਾਣ (ਮੋਖ਼ਸ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਸਾਂਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 39

मधुराक्तैः प्रजुहुयात्संस्कृते हव्यवाहने । मंडूकात्परतत्वांतं पीठे संपूज्य यत्नतः ॥ ३९ ॥

ਮਿੱਠੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹਵਿ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਮੰਡੂਕ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪਰਤੱਤਵ ਤੱਕ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੰਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 40

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परा । प्रह्वी सत्या तथेशाननुग्रहा नवमी मता ॥ ४० ॥

ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ—ਵਿਮਲੋਤਕਰਸ਼ਿਣੀ, ਗਿਆਨਾ, ਕ੍ਰਿਆ, ਯੋਗਾ, ਫਿਰ ਪਰਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਵੀ, ਸਤਿਆ, ਤੇ ਈਸ਼ਾਨਾਨੁਗ੍ਰਹਾ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ)।

Verse 41

तारो नमनो भगवते विष्णवे सर्वभू ततः । तात्मने वासुदेवाय सर्वात्मेति पदं वदेत् ॥ ४१ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ‘ਤਾਰ’ (ਓਂ) ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ‘ਨਮਨਹ’; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਭਗਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨਵੇ’; ਫਿਰ ‘ਸਰਵਭੂ’; ਫਿਰ ‘ਤਾਤਮਨੇ’; ‘ਵਾਸੁਦੇਵਾਇ’; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਸਰਵਾਤਮਾ’—ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਇਹ ਪਦ ਆਖੇ।

Verse 42

संयोगयोगपद्मांते पीठाय हृदयांतिमः । षड्विंशदक्षरः पीठमंत्रोऽनेनासनं दिशेत् ॥ ४२ ॥

ਸੰਯੋਗ-ਯੋਗ ਪਦਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੀਠ ਲਈ ਹ੍ਰਿਦਯ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅੱਖਰ ਜੋੜੋ। ਛੱਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੀਠ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਨ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ/ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਰੋ।

Verse 43

मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य पूजयेत् । आदौ चांगानि संपूज्य मंत्राणां केशरेषु च ॥ ४३ ॥

ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਕੇਸਰ’ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 44

प्रागादिदिग्दले वासुदेवं संकर्षणं तथा । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च शक्तीः कोणेष्वथार्चयेत् ॥ ४४ ॥

ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੋ।

Verse 45

शांतिं श्रियं सरस्वत्या रतिं संपूजयेत्क्रमात् । हेमपीततमालेंद्रनीलाभाः पीतवाससः ॥ ४५ ॥

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ, ਪੀਤ ਵਰਣ, ਤਮਾਲ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਰਗੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਨੀਲਾਭ ਵਰਣ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 46

चतुर्भुजाः शंखचक्रगदांभघोजधरा इमे । सितकांचनगोदुग्धदूर्वावर्णाश्च शक्तयः ॥ ४६ ॥

ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚਤੁਰਭੁਜਾ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਸ਼ਵੈਤ, ਕਾਂਚਨ, ਗੋ-ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਰਵਾ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਹਨ।

Verse 47

दलाग्रेषु चक्रशंखगदापंकजकौस्तुभान् । पूजयेन्मुसलं खङ्गं वनमालां यथाक्रमात् ॥ ४७ ॥

ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲ, ਖੜਗ ਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਦੀ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 48

रक्ताजपीतकनकश्यामकृष्णासितार्जुनान् । कुंकुमाभं समभ्यर्च्येद्वहिरग्रे खगेश्वरम् ॥ ४८ ॥

ਲਾਲ, ਕਪਿਸ਼, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਸ਼ਿਆਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਨੀਲਾਭ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ-ਵਰਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੁੰਕੁਮ-ਪ੍ਰਭ ਖਗੇਸ਼ਵਰ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 49

पार्श्वयोः पूजयेत्पश्चांखपद्मनिधी क्रमात् । मुक्तामाणिक्यसंकाशौ पश्चिमे ध्वजमपर्चयेत् ॥ ४९ ॥

ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਪਦਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੋਤੀ ਤੇ ਮਾਣਿਕ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਧਵਜ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 50

रक्तं विघ्नं तथाग्नेये श्याममार्यं च राक्षसे । दुर्गां श्यामां वायुकोणे सेनान्यं पीतमैश्वरे ॥ ५० ॥

ਆਗਨੇਯ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਘਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਾਲ ਰੂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਨੈਰਿਤ (ਰਾਕਸ਼ਸ) ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਆਰਯ ਨੂੰ ਰੱਖੇ। ਵਾਯਵ੍ਯ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖੇ। ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ‘ਸੇਨਾਨੀ’ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 51

लोकेशा नायुधैर्युक्तान्बहिः संपूजयेत्सुधीः । एवमावरणैर्युक्तं योऽर्चजयेद्विष्णुमव्ययम् ॥ ५१ ॥

ਸਿਆਣਾ ਸਾਧਕ ਮੁੱਖ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੋਕੇਸ਼ਾਂ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਯੁਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਵ੍ਯਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ ਹੈ।

Verse 52

भुक्त्वेहसकलान्भोगानंते विष्णुपदं व्रजेत् । क्षेत्रधान्यसुवर्णानां प्राप्तये धारणीं स्मरेत् ॥ ५२ ॥

ਇੱਥੇ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਧਕ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਰਣੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ-ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 53

देवीं दूर्वादलश्यामां दधानां शालिमंजरीम् । चिंतयेद्भारतीं देवीं वीणापुस्तकधारिणीम् ॥ ५३ ॥

ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮਵਰਣਾ, ਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 54

दक्षिणे देवदेवस्य पूर्णचंद्रनिभाननाम् । क्षीराब्धिफेनपुंजाभे वसानां श्वेतवाससी ॥ ५४ ॥

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਖੜੀ ਹੈ; ਉਹ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਫੇਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।

Verse 55

भारत्या सहितं यो वै ध्यायेद्द्वेवं परात्परम् । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञो जायते सर्ववित्तमः ॥ ५५ ॥

ਜੋ ਭਗਤ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਪਰਾਤਪਰ ਦੇਵ ਦਾ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸਰਵਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

नारसिंहमिवात्मानं देवं ध्यात्वातिभैरवम् । शश्त्रं संमंत्र्य मंत्रेण शब्रून्हत्वा निवर्तते ॥ ५६ ॥

ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਨਰਸਿੰਹ-ਸਰੂਪ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

नारसिंहेन बीजेन मंत्रं संयोज्य साधकः । शतमष्टोत्तरं जपत्वा वामहस्ताभिमंत्रिताः ॥ ५७ ॥

ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਬੀਜ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਧਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪੇ। ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

पुनः पुनरपः सिंचेत्सर्पदष्टोऽपि जीवति । गारुडेन च संयोज्य पंचार्णेन जपेत्तदा ॥ ५८ ॥

ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਲ ਛਿੜਕੇ; ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 59

निर्विषीकरणे ध्यायेद्विष्णुं गरुडवाहनम् । अशोकफलके तार्क्ष्यमालिख्याशोकसंहतौ ॥ ५९ ॥

ਵਿਸ਼ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਗਰੁੜਵਾਹਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਤਖਤੀ ਉੱਤੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ/ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੇ।

Verse 60

अशोकपुष्पैः संपूज्य भगवंतं तदग्रतः । जुहुयात्तानि पुष्पाणि त्रिसंध्यं सप्तपत्रकम् ॥ ६० ॥

ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਹ ਫੁੱਲ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ-ਪੱਤਰੀ ਭੇਟ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 61

प्रत्यक्षो जायते पक्षी वरमिष्टं प्रयच्छति । गाणपत्येन संयोज्य जपेल्लक्षं पयोव्रतः ॥ ६१ ॥

ਤਦ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁੱਧ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 62

महागणपतिं देवं प्रत्यक्षमिह पश्यति । वाणिबीजेन संयुक्तं षण्मासं योजयेन्नरः ॥ ६२ ॥

ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵ ਮਹਾਗਣਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਦੇ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 63

महाकविवरो भूत्वा मोहयेत्सकलं जगत् । हुत्वा गुङ्चीशकलान्यर्द्धागुलमितानि च ॥ ६३ ॥

ਮਹਾਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗੁੰਜੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਅੱਧੀ ਉਂਗਲ ਮਾਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ।

Verse 64

दधिमध्वाज्ययुक्तानि मृत्युं जयति साधकः । शनैश्वर दिने सम्यक् स्पृष्ट्वा श्वत्थं च पाणिना ॥ ६४ ॥

ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੱਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਹ ਜਿੱਤ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 65

जप्त्वा चाष्टशतं युद्धे ह्यपमृत्युं जयत्यसौ । पञ्चविंशतिधा जप्त्वा नित्यं प्रातः पिबेज्जलम् ॥ ६५ ॥

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੱਚੀ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 66

सर्वपापविनिर्मुक्तो ज्ञानवान् रोगवर्जितः । कुंभं संस्थाप्य विधिवदापूर्य शुद्धवारिणा ॥ ६६ ॥

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੰਭ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 67

जप्त्वायुतं ततस्तेनाभिषेकः सर्वरोगनुत् । चंद्रसूर्योपरागे तु ह्युपोष्याष्टसहस्रकम् ॥ ६७ ॥

ਉਸ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ; ਇਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 68

स्पृष्ट्वा ब्राह्मीधृतं जप्त्वा पिबेत्साधकसत्तमः । मेधां कवित्वं वाक्सिद्धिं लभते नात्र संशयः ॥ ६८ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਮਿਲਿਆ ਘਿਉਂ ਛੂਹ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਕ ਉਹ ਪੀਵੇ; ਉਹ ਮੇਧਾ, ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 69

जुहुयादयुतं विल्वैर्महाधनपतिर्भवेत् । नारायणस्य मन्त्रोऽयं सर्वमंत्रोत्तमोत्तमः ॥ ६९ ॥

ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾ ਧਨਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮੋੱਤਮ ਹੈ।

Verse 70

आलयः सर्वसिद्धीनां कथितस्तव नारद । नारायणाय शब्दांते विद्महे पदमीरयेत् ॥ ७० ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਆਲਯ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਵਿਦ੍ਮਹੇ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਲਈ ਪਦ (ਅੰਤਿਮ ਵਾਕ) ਪੜ੍ਹੇ।

Verse 71

वासुदेवपदं ङेंतं धीमहीति ततो वदेत् । तन्नो विष्णुः प्रचोवर्णान्संवदेञ्चोदयादिति ॥ ७१ ॥

ਫਿਰ ‘ਵਾਸੁਦੇਵਪਦ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਧੀਮਹਿ’ ਕਹੇ। ‘ਤੰਨੋ ਵਿਸ਼్ణੁ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ’—ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਾਡੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ, ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ।

Verse 72

एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः ॥ ७२ ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਈ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ‘ਤਾਰ’ (ਓਂ) ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 73

द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः । स्त्रीशूद्राणां वितारोऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम् ॥ ७३ ॥

ਦੁਆਦਸ਼ਾਕਸ਼ਰੀ ਮਹਾਮੰਤਰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਣਵ (ਤਾਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਮੇਤ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 74

प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः । देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत् ॥ ७४ ॥

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ-ਰੂਪ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनांगकल्पनम् । मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः ॥ ७५ ॥

‘ਚੰਦਰ-ਅਕ੍ਸ਼ਿ-ਵੇਦ’ ਰੂਪ ਪੰਜਾਰਣ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਕਲਪਨਾ (ਨਿਆਸ) ਕਰੋ—ਸਿਰ ਤੇ, ਮੱਥੇ ਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ, ਮੂੰਹ ਤੇ, ਗਲੇ ਤੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਤੇ।

Verse 76

कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा । न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासोऽयमीरितः ॥ ७६ ॥

ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ, ਧਵਜ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 77

हृदादिमस्तकांतं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते । पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः ॥ ७७ ॥

ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਮਸਤਕ-ਸ਼ਿਖਾ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਨਿਆਸ ‘ਸਥਿਤੀ-ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਨਿਆਸ ‘ਸੰਹਾਰ-ਨਿਆਸ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥

Verse 78

तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतंत्रेषु गोपितम् । बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम् ॥ ७८ ॥

ਫਿਰ ਸਭ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਤੱਤਵ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਾਣ, ਚਿੱਤ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ॥

Verse 79

चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् । संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम् ॥ ७९ ॥

ਚੰਦਰ-ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ/ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਪਰਮ ਅਨਿਰੁੱਧ ਹੈ॥

Verse 80

नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु । मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् ॥ ८० ॥

ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਾਰਾਂ ਤੱਤ ਹਨ। ਮੂਲ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅੰਤਰਸਾਰ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨ੍ਯਸਤ ਕਰੇ॥

Verse 81

तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् । पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः ॥ ८१ ॥

ਨਾਮ ਨੂੰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਯਕ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਮਸਤਕ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ॥

Verse 82

तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् । पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः ॥ ८२ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅੰਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਣੂ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ।

Verse 83

तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् । अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः ॥ ८३ ॥

ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 84

शांत्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च । तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः ॥ ८४ ॥

ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਾਰਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 85

इंद्राद्यानायुधैर्युक्तान् पूजयेद्धरणीगृहे । एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्विष्णुमव्ययम् ॥ ८५ ॥

ਧਰਣੀ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਆਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 86

प्राप्नुयात्सकलानर्थानन्ते विष्णुपदे व्रजेत् । पुरुषोत्तमसंज्ञस्य विष्णोर्भेदचतुष्टयम् ॥ ८६ ॥

ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ।

Verse 87

त्रैलोक्यमोहनस्तेषां प्रथमः परिकीर्तितः । श्रीकरश्च हृषीकेशः कृषअणश्चात्र चतुर्थकः ॥ ८७ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨ’ (ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਸ਼੍ਰੀਕਰ’ ਅਤੇ ‘ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼’; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਚੌਥੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ ਦਾ ਉਚਾਰ ਹੈ॥

Verse 88

तारः कामो रमा पश्चान् ङेंतः स्यात्पुरुषोत्तमः । वर्मास्त्राण्यग्निप्रियांतो मन्त्रो वह्नीन्दुवर्णवान् ॥ ८८ ॥

ਫਿਰ ‘ਤਾਰ’, ‘ਕਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਰਮਾ’ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਸਿਕਾਂਤ ‘ਙੇਂਤ’ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ’ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਚ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ‘ਅਗਨਿਪ੍ਰਿਆ’ ਤੇ ਸਮਾਪਤ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 89

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दः प्रोक्तोऽथ देवता । पुरुषोत्तमसंज्ञोऽत्र बीजशक्तीस्मरंदिरे ॥ ८९ ॥

ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ (ਮੁਨੀ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ’ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰ (ਕੀਲਕ) ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 90

भूचंद्रैकरसाक्ष्यक्षिमंत्रवर्णोर्विभागतः । कृत्वांगानि ततो ध्यायेद्विधिवत्पुरुषोत्तमम् ॥ ९० ॥

ਭੂ-ਚੰਦਰ-ਏਕ-ਰਸ-ਆਕ੍ਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 91

समुद्यदादित्यनिभं शंखचक्रगदांबुजैः । लसत्करं पीतवस्रं स्मरेच्छ्रीपुरुषोत्तमम् ॥ ९१ ॥

ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ-ਕਮਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।

Verse 92

महारत्नौघखचितस्फुरत्तोरणमंडपे । मौक्तिकौघशमदमविराजितवितानके ॥ ९२ ॥

ਉਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਚਮਕਦੇ ਤੋਰਣ-ਦੁਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵਿਤਾਨ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 93

नृत्यद्देवांगनावृंदक्वणात्किंकिणिनूपुरे । लसन्माणिक्यवेद्यां तु दीत्पार्कायुततेजसि ॥ ९३ ॥

ਉੱਥੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਕਿੰਕਿਣੀ-ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਦਿਪਤ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦਸ ਲੱਖ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 94

वृंदारकव्रातकिरीटाग्ररत्नाभिचर्चिते । नवलक्षं जपेन्मंत्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ ९४ ॥

ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਦਾ ਨੌ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 95

उत्फुल्लैः कमलैः पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवेऽर्चयेत् । एवमाराध्य देवेशं प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ ९५ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 96

पुत्रान्पौत्रान्यशः कांतिं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । उत्तिष्टेति पदं पश्चाच्छ्रीकराग्निप्रियांतिमः ॥ ९६ ॥

ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰ, ਯਸ਼, ਕਾਂਤੀ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਪਨ ਉਚਾਰਣ ‘ਉੱਤਿਸ਼ਠ’ (ਉੱਠੋ) ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਅਤੇ ਅਗਨਿਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 97

अष्टार्णोऽस्य मुनिर्व्यासः पंक्तिश्छंद उदाहृतम् । श्रीकाराख्यो हरिः प्रोक्तो देवता सकलेष्टदः ॥ ९७ ॥

ਇਹ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਹਨ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਸ਼੍ਰੀਕਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਰੀ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 98

भीषयद्वितयं हृत्स्यात् त्रासयद्वितयं शिरः । शिखा प्रमर्द्दयद्वंद्वं वर्म प्रध्वंसयद्वयम् ॥ ९८ ॥

‘ਭੀਸ਼ਯਤ’ ਨਾਮਕ ਜੋੜਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਾਸਯਤ’ ਨਾਮਕ ਜੋੜਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ। ‘ਸ਼ਿਖਾ-ਪ੍ਰਮਰਦ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਵੰਦ ਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ‘ਵਰਮ-ਪ੍ਰਧਵੰਸਯ’ ਨਾਮਕ ਜੋੜਾ ਵੀ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 99

अस्रं रक्षद्वयं सर्वे हुमंताः समुदीरिताः । मस्तके नेत्रयोः कंठहृदये नाभिदेशके ॥ ९९ ॥

ਸਾਰੇ ‘ਅਸਤ੍ਰ’ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਰੱਖਿਆ ‘ਹੁੰਮ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਜਾਣ। ਫਿਰ ਮੱਥੇ, ਅੱਖਾਂ, ਗਲੇ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਭੀ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 100

ऊरूजंघांयुग्मेषु मंत्रवर्णान्क्रमान्न्यतसेत् । ततः पुरुषसूक्तोक्तमंत्रैर्न्यासं समाचरेत् ॥ १०० ॥

ਰਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜੰਘਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 101

मुखे न्यसेद्ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीदिमं मनुम् । बाहुयुग्मे तथा बाहूंराजन्य इति विन्यसेत् ॥ १०१ ॥

ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੋऽਸ੍ਯ ਮੁਖਮਾਸੀਦ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਉੱਤੇ ‘ਬਾਹੂ ਰਾਜਨ੍ਯਃ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 102

ऊरू तदस्य यद्वैश्य इममूरुद्वये न्यसेत् । न्यसेत्पादद्वये मंत्री पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ १०२ ॥

ਵੈਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਊਰੂਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 103

चक्रं शंखं गदां पद्मं कराग्रेष्वथ विन्यसेत् । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्पूर्वोक्तमण्डपे ॥ १०३ ॥

ਫਿਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ-ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 104

अरुणाब्जासनस्थस्य तार्क्ष्यस्योपरि संस्थितम् । पूर्वोक्तरूपिणं देवं श्रीकरं लोकमोहनम् ॥ १०४ ॥

ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 105

ध्यात्वैवं पूजयेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः । रक्तांबुजैः समिद्भिश्च विल्वक्षीरिद्रुमोद्भवैः ॥ १०५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਅੱਠ ਲੱਖ (ਜਪ/ਪੂਜਾ) ਤੱਕ ਪੂਜਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਵਨ ਕਰੇ—ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਤੇ ਖੀਰੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ।

Verse 106

पयोऽन्नैः सर्पिषा हुत्वा प्रत्येकं सुसमाहितः । अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटाः क्षीरिद्रुमाः स्मृता ॥ १०६ ॥

ਦੁੱਧ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਅਸ਼ਵੱਥ, ਉਦੁੰਬਰ, ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਟ—ਇਹ ‘ਖੀਰੀ’ (ਦੁੱਧ-ਰਸ ਵਾਲੇ) ਰੁੱਖ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 107

पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । अंगावरणदिक्पालहेतिभिः सहितं विभुम् ॥ १०७ ॥

ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਆਵਰਨਾਂ, ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮਰਚਨ ਕਰੋ।

Verse 108

इत्थं सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्पूर्ववञ्चरेत् । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वराहेति ततः परम् ॥ १०८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਧਕ ਪੂਰਵੋਕਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ—ਪਹਿਲਾਂ ‘ਤਾਰ’ (ਓਂ), ਫਿਰ ‘ਹ੍ਰਿਤ’ (ਹਿਰਦਾ) ਸੂਤਰ, ਫਿਰ ‘ਭਗਵਾਨ’, ਫਿਰ ‘ਙੇੰਤ’ (ਅੰਤਿਮ) ਅੰਗ, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਵਰਾਹ’ ਨਾਮ।

Verse 109

रूपाय भूर्भुवः स्वः स्याल्लोहितकामिका च ये । भूपतित्वं च मे देहि ददापय शुचिप्रिया ॥ १०९ ॥

ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਲਈ ‘ਭੂಃ ਭੁਵः ਸ੍ਵः’ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਜਪ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ‘ਲੋਹਿਤਕਾਮਿਕਾ’ ਵੀ। ‘ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਪਦ ਦੇਹ; ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਪ੍ਰਿਯਾ, ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਵਾ ਦੇ’—ਇਉਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ।

Verse 110

रामाग्निवर्णो मंत्रोऽयं भार्गवोऽस्य मुनिर्मतः । छन्दोऽनुष्टुब्देवतादिवराहः समुदीरितः ॥ ११० ॥

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਰਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਅਗਨੀ’ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਗਵ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ-ਵਰਾਹ—ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 111

एकदंष्ट्राय हृदयं व्योमोल्कायग शिरः स्मृतम् । शिखा तेजोऽधिपतये विश्वरूपाय वर्म च ॥ १११ ॥

ਹਿਰਦਾ ‘ਏਕਦੰਸ਼ਟ੍ਰ’ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਕਰੇ; ਸਿਰ ‘ਵ੍ਯੋਮੋਲ੍ਕਾਯਗ’ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਖਾ ‘ਤੇਜੋऽਧਿਪਤੀ’ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਵਰਮ/ਕਵਚ ‘ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ’ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 112

महादंष्ट्राय चास्त्रं स्यात्पञ्चांगमिति कल्पयेत् । अथवा गिरिषट्सप्तबाणैर्वसुभिरक्षरैः ॥ ११२ ॥

ਮਹਾਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੋ। ਜਾਂ ‘ਗਿਰਿ, ਛਟ, ਸਪਤ, ਬਾਣ, ਵਸੁ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਖਿਆ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਅੱਖਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੋ।

Verse 113

विभक्तैर्मंत्रवर्यस्य पञ्चागांनि प्रकल्पयेत् । ततौ ध्यायेदनेकार्कनिभमादिवराहकम् ॥ ११३ ॥

ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਂਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਦਿ-ਵਰਾਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 114

आं ह्रीं स्वर्णनिभं जान्वोरधो नाभेः सितप्रभम् । इष्टाभीतिगदाशंखचक्रशक्त्यसिखेटकान् ॥ ११४ ॥

‘ਆਂ’ ‘ਹ੍ਰੀਂ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੈਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਅਤੇ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਖੇਟਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 115

दधतं च करैर्दंष्ट्राग्रलसद्धरणिं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं सरसीरुहैः ॥ ११५ ॥

ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 116

मध्वक्तैर्जुहयात्पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे यजेत् । मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य तस्यां सम्पूजयेद्विभुम् ॥ ११६ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।

Verse 117

अङ्गावरणदिक्पालहेतियंत्रप्रसिद्धये । जपादेवावर्नि दद्याद्धनं धान्यं महीं श्रियम् ॥ ११७ ॥

ਅੰਗ-ਆਵਰਨ, ਦਿਕਪਾਲ, ਆਯੁਧ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੇਵਲ ਜਪ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਨ, ਧਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 118

सिंहार्के सितपक्षस्याष्टम्यां गव्येषु पञ्चसु । शिलां शुद्धां विनिक्षिप्य स्पृष्ट्वा तामयुतं जपेत् ॥ ११८ ॥

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ, ਗੋ-ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 119

उदङ्मुखस्वतो मंत्री तां शिलां लिखनेद्भुवि । भूतप्रेताहिचौरादिकृतां बाधां निवारयेत् ॥ ११९ ॥

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕਰੇ; ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਸੱਪ, ਚੋਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਧਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 120

प्रातर्भृगुदिने साध्यभूतलान्मृदमाहरेत् । मंत्रितां मूलमंत्रेण विभजेत्तां त्रिधा पुनः ॥ १२० ॥

ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ।

Verse 121

चुल्ल्यामेकं समालिप्याप्यपरं पाकभाजने । गोदुग्धे परमालोड्य शोधितांस्तंदुलान् क्षिपेत् ॥ १२१ ॥

ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਲੇਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਭਾਂਡਾ ਰੱਖੇ; ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਥ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪਾ ਦੇਵੇ।

Verse 122

सम्यक् शुद्धे शुचिः केशे जपन्मंत्रं पचेञ्चरुम् । अवतार्य चरुं पश्चाद्वह्नौ देयं यथाविधि ॥ १२२ ॥

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਜਪਦਿਆਂ ਚਰੂ ਪਕਾਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 123

सम्पूज्य धूपदीपाद्यैः पश्चादाज्यप्लुतं चरुम् । जुहुयात्संस्कृते वह्नौ अष्टोत्तरशतं सुधीः ॥ १२३ ॥

ਧੂਪ-ਦੀਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਚਰੂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 124

एवं प्रजुहुयान्मंत्री कविवारेषु सप्तसु । विरोधो नश्यति क्षेत्रे शत्रुचौराद्युपद्रवाः ॥ १२४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰ-ਜਾਣੂ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਵੀਰਵਾਰ ਹਵਨ ਕਰੇ; ਤਦ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਮਿਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚੋਰ ਆਦਿ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 125

भानूदयेप्यारवारे साध्यक्षेत्रान्मृदं पुनः । आदाय पूर्वविधिना हविरापाद्य पूर्ववत् ॥ १२५ ॥

ਆਰਵਾਰਾ ਦੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੀ ਸਾਧ੍ਯ-ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਲਏ; ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰੇ।

Verse 126

जुहुयादेधिते वह्नौ पूर्वसंख्याकमादरात् । एवं स सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये ॥ १२६ ॥

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਆਰਵਾਰਾ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰੇ।

Verse 127

जुहुयाल्लक्षसंख्याकं गव्यै श्चैव सपायसैः । अभीष्टभूम्याधिपत्यं लभते नात्र संशयः ॥ १२७ ॥

ਜੋ ਗੋ-ਜਨ੍ਯ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਯਸ (ਖੀਰ) ਸਮੇਤ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 128

उद्यद्दोः परिधं दिव्यं सितदंष्ट्राग्रभूधरम् । स्वर्णाभं पार्थिवे पीते मंडले सुसमाहितः ॥ १२८ ॥

ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਰਥਿਵ ਪੀਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਬਿੰਬ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਗਰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ।

Verse 129

ध्यात्वाप्नोति महीं रम्यां वराहस्य प्रसादतः । वारुणे मण्डले ध्यायेद्वाराहं हिमसन्निभघम् ॥ १२९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਰਾਹ-ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰੁਣ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 130

महोपद्रवशांतिः स्यात्साधकस्य न संशयः । वश्यार्थं च सदा ध्यायेद्वह्र्याभं वह्निमण्डे ॥ १३० ॥

ਸਾਧਕ ਲਈ ਵੱਡੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਗਨੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 131

ध्यायेदेवं रिपूञ्चाटे कृष्णाभं वायुमण्डले । ह्यमण्डलगतं स्वच्छं वाराहं सर्वसिद्धिदम् ॥ १३१ ॥

ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਸੂਖਮ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਨਿਰਮਲ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 132

शत्रुभूतग्रहक्ष्वेडामयपीडादिशांतये । भग्वर्धीशयुतं व्योमबिंदुभूषितमस्तकम् ॥ १३२ ॥

ਸ਼ਤਰੂ, ਭੂਤ, ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ, ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਤਾਪ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭਗਤ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ ਜੋ ਭਗ, ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਵ੍ਯੋਮ-ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।

Verse 133

एकाक्षरो वराहस्य मन्त्रः कल्पद्रुमोऽपरः । पूजाद्यार्ध्यादिकं सर्वमस्यां पूर्वोक्तवञ्चरेत् ॥ १३३ ॥

ਵਰਾਹਦੇਵ ਦਾ ਏਕਾਖਰੀ ਮੰਤਰ ਵੀ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 134

सवामकर्णानिद्रास्याद्वराहाय हृदंतिमः । ताराद्यो वसुवर्णोऽयं सर्वैश्वर्यप्रदायकः ॥ १३४ ॥

ਵਰਾਹਦੇਵ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਪਰਮ ਅੰਤਿਮ (ਅਤਿ ਗੁਪਤ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—‘ਤਾਰਾ’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ, ਵਸੂ-ਸੁਵਰਨ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 135

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो वाराहसंज्ञकः । देवश्चंद्रेंद्वब्धिनेत्रैः सवेणांगक्रिया मता ॥ १३५ ॥

਋ਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਜ्ञਾ ‘ਵਾਰਾਹ’ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ‘ਚੰਦਰ–ਇੰਦਰ–ਚੰਦਰ–ਸਮੁੰਦਰ–ਨੇਤਰ’ ਵਾਲੀ ਸੰਕੇਤ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਸਾਂਗ (ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ) ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 136

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् । प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः । धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत् ॥ १३६ ॥

ਇਸ ਮੰਤਰ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਙੇ (ਦੱਤੀ) ਵਿਭਕਤੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਫਿਰ ‘ਭਗਵਤੀ’ ਪਦ ਉਚਾਰੋ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਧਰਣੀ’ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਹਰੇ’ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਬੋਲੋ।

Verse 137

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियांतिमः । वराहोऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका ॥ १३७ ॥

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉੱਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਾਹ ਹਨ; ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਵਿਨਿਆਸ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 138

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया । रामवेदाग्निबाणाक्षिनेत्रार्णैरंगरकल्पनम् ॥ १३८ ॥

ਦੇਵਤਾ ਧਰਣੀ ਹੈ; ਬੀਜ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ (ਮੰਤ੍ਰ) ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ‘ਰਾ, ਮਾ, ਵੇ, ਦ, ਅ, ਗ੍ਨਿ, ਬਾ, ਣ, ਅ, ਕ੍ਸ਼ਿ, ਨੇ, ਤ੍ਰ’ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਨਿਆਸ ਕਰੋ।

Verse 139

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुंगसुस्तनीम् । नीलांबुजद्वयं शालिमंजरीं च शुक्रं करैः ॥ १३९ ॥

ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਪਦਮਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ, ਉੱਚੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਧਾਨ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੈਤ ਵਸਤੂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ।

Verse 140

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु ॥ १४० ॥

ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਗਵਤੀ ਧਰਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੋ।

Verse 141

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठे समर्चयेत् । मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत् ॥ १४१ ॥

ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਘਿਉ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸੁਮਤੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 142

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् । दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः ॥ १४२ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵਕ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਜਲ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਯੰਤਰ ਦੇ ਕੋਣ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਚਨ ਕਰੇ॥

Verse 143

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः । इंद्राद्यानपि वञ्चादीन्पूजयेत्तदनंतरम् ॥ १४३ ॥

ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਵੰਚਾ ਆਦਿ ਸਹਚਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਰਾਧੇ॥

Verse 144

एवं सिद्धे मनौ मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः । धरणी प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः ॥ १४४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਾਧੇ। ਇਸੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧਰਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਪਸ਼ੂ, ਰਤਨ, ਅੰਬਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ॥

Verse 145

धरम्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा । त्रैलोक्यमोहनो मंत्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते ॥ १४५ ॥

ਉਹ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ’ ਨਾਮਕ ਜਗੰਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਮੰਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ॥

Verse 146

तारः कामो रमा बीजं हृदंते पुरुषोत्तमः । श्रीकंठः प्रतिरूपांते लक्ष्मीति च निवासि च ॥ १४६ ॥

‘ਤਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਮ’; ‘ਰਮਾ’ ਬੀਜ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ’ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ’; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਲਕਸ਼ਮੀ’ ਸ਼ਬਦ; ਅਤੇ ਉਹ ‘ਨਿਵਾਸੀ’ ਵੀ ਹੈ॥

Verse 147

सकलांते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् । सर्वस्त्रीहृदयांते तु विदारणपदं वदेत् ॥ १४७ ॥

ਸੰਪੂਰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਜਗਤ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਕ੍ਸ਼ੋਭਣ’ ਪਦ ਉਚਾਰੋ। ਅਤੇ ‘ਸਰਵ-ਸਤ੍ਰੀ-ਹ੍ਰਿਦਯ’ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਦਾਰਣ’ ਪਦ ਕਹੋ॥੧੪੭॥

Verse 148

ततस्त्रिभुवनांतं तु मदोन्मादकरेति च । सुरासुरांते मनुजसुंदरीजनवर्णतः ॥ १४८ ॥

ਫਿਰ ਇਹ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਦ ਤੇ ਉਨਮਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਧਿ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥੧੪੮॥

Verse 149

मनांसि तापयद्वंद्वं दीपयद्वितयं ततः । शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः ॥ १४९ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਦਵੰਦ-ਜੁਗਲ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੋਹਰੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਰੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ॥੧੪੯॥

Verse 150

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः । द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः ॥ १५० ॥

ਫਿਰ ਸਥੰਭਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਹਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ। ਅਗੇ ਦ੍ਰਾਵਣ/ਮ੍ਰਿਦੂਕਰਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਜੁਗਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੋ॥੧੫੦॥

Verse 151

समस्तपरमो येन सुभगेन च संयुतम् । सर्वसौभाग्यशब्दांते करसर्वपदं वदेत् ॥ १५१ ॥

ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ (ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਫਲਦਾਇਕ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ‘ਸੁਭਗ’ ਪਦ ਨਾਲ ‘ਸਰਵ-ਸੌਭਾਗ੍ਯ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਕਰ-ਸਰਵ’ ਪਦ ਉਚਾਰੋ॥੧੫੧॥

Verse 152

कामप्रदादमुन्ब्रह्मासेंदुर्हनुयुगं ततः । चक्रेण गदया पश्चात्खङ्गेन तदनंतरम् ॥ १५२ ॥

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੇ ਜਬੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਖੜਗ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 153

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनांते कटद्वयम् । अंकुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः ॥ १५३ ॥

“ਸਾਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ—ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਭੇਦੋ” ਇਹ ਜਪ ਕਰਕੇ ਜੋੜੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ “ਪਾਸ ਨਾਲ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਟਾਈਆਂ” ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਚਟਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇ। ਮੁੜ “ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ” ਕਹਿ ਕੇ ਜੋੜੀ ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇ।

Verse 154

कुरुशब्दद्वयमथो किं तिष्टसि पदं वदेत् । तावद्यावत्पदस्यांते समाहितमनंतरम् । ततो मे सिद्धिराभास्य भवमन्ते च वर्म फट् ॥ १५४ ॥

ਫਿਰ ‘ਕੁਰੂ’ ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ—ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਮੰਤ੍ਰ-ਪਦ ਉਚਾਰ। ਉਸ ਪਦ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅੱਖਰ ਤੱਕ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰੱਖ; ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਭਵ, ਵਰਮ, ਫਟ੍’ ਕਹਿ।

Verse 155

हृदंतोऽयं महामंत्रो द्विशतार्णः समीरितः । जैमिनिर्मुनिरस्योक्तश्छंदश्चामितमीरितम् ॥ १५५ ॥

ਇਹ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ‘ਹ੍ਰਿਤ੍’ ਅੱਖਰ ਤੇ ਸਮਾਪਤ (ਹ੍ਰਦੰਤ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜੈਮਿਨੀ ਮੁਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਅਮਿਤ (ਅਪਰਿਮੇਯ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 156

देवता जगतां मोहे जगन्नाथः प्रकीर्तितः । कामो बीजं रमा शक्तिर्विनियोगो।़खिलाप्तये ॥ १५६ ॥

ਜਗਤ ਦੇ ਮੋਹ/ਮਾਇਆ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਜਗੰਨਾਥ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਹੈ। ਬੀਜ ‘ਕਾਮ’ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਨਿਯੋਗ ਸਭ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।

Verse 157

पुरुषोत्तमत्रिभुवनोन्मादकांतेऽग्निवर्म च । हृदयं कीर्तितं पश्चाज्जगत्क्षोभणशब्दतः ॥ १५७ ॥

ਫਿਰ “ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ”, “ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੀਤਮ” ਅਤੇ “ਅਗਨਿਵਰਮਨ” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਪਿੱਛੋਂ ਹ੍ਰਿਦਯ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਦਨੰਤਰ “ਜਗਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਣ” (ਜਗਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 158

लक्ष्मीदयितवर्मान्तः शिरः प्रोक्तं शिखा पुनः । मन्मथो तमशब्दांते मंगजे पदमीरयेत् ॥ १५८ ॥

“ਲਕਸ਼ਮੀ-ਦਯਿਤ-ਵਰਮਨ” ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਰਃ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਖਾ’ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। “ਤਮਸ” ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਮੰਗਜ” ਪਦ ਉਚਾਰੋ, ਅਤੇ “ਮਨਮਥ” ਪਦ ਨੂੰ ਯਥਾਸਥਾਨ ਰੱਖੋ।

Verse 159

कामदायेति हुं प्रोच्य न्यसेद्वम ततः परम् । परमांते भृगुकर्णाभ्यां च सर्वपदं ततः ॥ १५९ ॥

“ਕਾਮਦਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ “ਹੁੰ” ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਿਮ ਸਿਰੇ ‘ਤੇ “ਭ੍ਰਿਗੁ” ਅਤੇ “ਕਰਣ” ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ‘ਸਰਵਪਦ’ ਸੂਤਰ ਜੋੜੇ।

Verse 160

सौभाग्यकरवर्मांते कवचं पारिकीर्तितम् । सुरासुरांते मनुजसुंदरीति पदं वदेत् ॥ १६० ॥

“ਸੌਭਾਗ੍ਯਕਰ-ਵਰਮਨ” ਵਰਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵਚ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। “ਸੁਰਾਸੁਰ” ‘ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ “ਮਨੁਜਸੁੰਦਰੀ” ਪਦ ਉਚਾਰੋ।

Verse 161

हृदयांते विदा पश्चाद्रणसर्वपदं वदेत् । ततः प्रहरणधरसर्वकामुकतत्पदम् ॥ १६१ ॥

ਹ੍ਰਿਦਯ-ਨਿਆਸ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਫਿਰ “ਵਿਦਾ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ “ਰਣਸਰਵ” ‘ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਖੰਡ ਬੋਲੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਪ੍ਰਹਰਣਧਰ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ “ਸਰਵਕਾਮੁਕਤਤ्” ‘ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਖੰਡ ਜਪੋ।

Verse 162

हनयुग्मं च हृदयं बंधनानि ततो वदेत् । आकर्षयद्वयं पश्चान्महाबलपदं ततः ॥ १६२ ॥

ਫਿਰ ‘ਹਨ’ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਜਪ ਕੇ ‘ਹ੍ਰਿਦਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਬੰਧਨ’ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਫਿਰ ‘ਆਕਰਸ਼ਯ’ ਦੋ ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਬਲ’ ਪਦ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਹੋ॥

Verse 163

वर्म चास्त्रं समाख्यातं नेत्रं स्यात्तदनंतरम् । वदेत्रिभुवनं पश्चाच्चर सर्वजनेति च ॥ १६३ ॥

‘ਵਰਮ’ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ‘ਨੇਤ੍ਰ’ ਆਵੇ। ਫਿਰ ‘ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ’ ਉਚਾਰੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਚਰ’ ਤੇ ‘ਸਰਵਜਨ’ ਵੀ ਕਹੋ॥

Verse 164

मनांसि हरयुग्मांते दारयद्वितयं च मे । वशमानय वर्मांते नेत्रमंत्रः समीरितः ॥ १६४ ॥

‘ਹਰ’ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਮਨਾਂਸੀ’ ਪਦ ਜੋੜੋ, ਅਤੇ ‘ਮੇ ਦਾਰਯਦ’ ਦੋ ਵਾਰ ਵੀ ਮਿਲਾਓ। ‘ਵਰਮ’ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਵਸ਼ਮਾਨਯ’ ਜੋੜੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ॥

Verse 165

षडंगमंत्रास्ताराद्याः फट्नमोंताः प्रकीर्तिताः । तारस्त्रैलोक्यशब्दांते मोहनेति पदं वदेत् ॥ १६५ ॥

ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਮੰਤ੍ਰ ‘ਓਂ’ (ਤਾਰਾ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ‘ਫਟ’ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ‘ਓਂ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਮੋਹਨੇ’ ਪਦ ਕਹੋ॥

Verse 166

हृषीकेशेति संप्रोच्याप्रतिरूपादिशब्दतः । मम्नथानंतरं सर्वस्त्रीणां हृदयमीरयेत् ॥ १६६ ॥

‘ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ’ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬੋਲੋ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ—ਅਰਥਾਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ—ਕਰੋ॥

Verse 167

आकर्षणपदा गच्छदागच्छहृदयांतिमः । अनेन व्यापकं कृत्वा जगन्नाथं स्मरेत् सुधीः ॥ १६७ ॥

ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ‘ਆਕਰਸ਼ਣ’ ਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ‘ਗੱਛਦਾਗੱਛ’ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਮਨ-ਪ੍ਰਤਿਗਮਨ ਕਰਵਾਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।

Verse 168

क्षीराब्धेस्तु तटे रम्यं सुरद्रुमलतांचितम् । उद्यदर्काभुजालाभं स्वधाम्नोज्वालदिङ्मुखम् ॥ १६८ ॥

ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮਨੋਹਰ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 169

प्रसूनावलिसौरभ्यमाद्यन्मधुकरारवम् । दिव्यवातोञ्चलत्कंजपरागोद्धूलितांबरम् ॥ १६९ ॥

ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਮਧੁ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧੂੜ-ਧੂੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 170

स्वर्वधूगीतमाधुर्याभिराम चिंतयेद्वनम् । तदंतर्मणिसम्पत्तिस्फुरत्तोरणमण्डपे ॥ १७० ॥

ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ ਉਸ ਵਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਤੋਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿਤਵੇ।

Verse 171

विलसन्मौक्तिकोद्दामदामराजद्वितानके । मणिवेद्यादि वियत्किरीटाग्रसमर्चिते ॥ १७१ ॥

ਉਹ ਰਾਜਛਤਰ ਵੱਡੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਮਣੀਮਈ ਵੇਦੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਛੂਹਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਮਾਨੋ ਉੱਪਰੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Verse 172

दिव्यसिंहासने विप्र समासीनं स्मरेद्विभुम् । शंखपाशेषु चापानि मुसलं नंदकं गदाम् ॥ १७२ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ—ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਪਾਸ਼, ਧਨੁਸ਼, ਮੁਸਲ, ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 173

अंकुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि । पश्यत्यंकस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा ॥ १७३ ॥

ਭੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਸਮ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਕਮਲ-ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।

Verse 174

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः । कुंडेऽर्द्धचंद्रे पद्मैर्वा जातीपुष्पैश्च होमयेत् ॥ १७४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਚਾਰ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਧ-ਚੰਦ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਜਾਂ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੋ।

Verse 175

यागभूमिं तथात्मानं यागोपकरणं तथा । पूजयिष्यन् जगन्नाथं गायत्र्या प्रोक्षयेद्वुधः ॥ १७५ ॥

ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਯਾਗ-ਭੂਮੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਯਾਗ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।

Verse 176

त्रैलोक्यमोहनायांते विद्महे पदमीरयेत् । स्मराय धीमहीत्युक्त्वा तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ॥ १७६ ॥

ਮੰਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰੋ: ‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨਾਯਾਂਤੇ ਵਿਦ੍ਮਹੇ’; ਫਿਰ ‘ਸ੍ਮਰਾਯ ਧੀਮਹਿ’; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਤੰਨੋ ਵਿਸ਼੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍’ ਜਪੋ।

Verse 177

गायत्र्येषा समाख्याता सर्वशुद्धिकरी परा । कल्पयेदासनं पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे सुधीः ॥ १७७ ॥

ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਪੂਰਵੋਕਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਸਜਾਵੇ।

Verse 178

पक्षिराजाय ठद्वंद्वं पीठमंत्रोऽयमीरितः । मूर्तिं संकल्पमूलेन तस्यामावाहयेदतः ॥ १७८ ॥

ਪੱਖੀਰਾਜ ਗਰੁੜ ਲਈ ਇਹ ਪੀਠ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਸ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 179

व्यापकन्यासमंत्रेण ततः सम्पूज्य भक्तितः । श्रीवत्सहृदयं तेन श्रीवत्सं स्तनयोर्यजेत् ॥ १७९ ॥

ਫਿਰ ਵਿਆਪਕ-ਨਿਆਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਹ੍ਰਿਦਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਨਾਂ ਸਤਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 180

कौस्तुभाय हृदंतेन यजेद्वक्षसि कौस्तुभम् । पूजयेद्वनमालायै हृदंतेन गले च ताम् ॥ १८० ॥

‘ਹ੍ਰਿਦੰਤ’ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਉਸੇ ‘ਹ੍ਰਿਦੰਤ’ ਨਾਲ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦੀ ਵਨਮਾਲਾ ਦੀ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 181

कर्णिकायां ततोऽभ्यर्चयेद्विधिवञ्चांगदेवताः । दलेषु पूजयेत्पश्चाल्लक्ष्म्याद्यावृत्तचामराः ॥ १८१ ॥

ਫਿਰ ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ, ਚਾਮਰ ਧਾਰ ਕੇ ਝਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 182

बन्धूककुसुमाभासाःमुक्ताहारलसत्कुचाः । उत्फुल्लांभघोजनयना मदविभ्रममंथराः ॥ १८२ ॥

ਉਹ ਬੰਧੂਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ। ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਰਤੀ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਦ, ਲਹਿਰਾਂਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 183

लक्ष्मी सरस्वती चैव धृतिः प्रीतिस्ततः परम् । कांतिः शांतिस्तुष्टिपुष्टिबीजाद्या ङेनमोंतिकाः ॥ १८३ ॥

ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ; ਅੱਗੇ ਕਾਂਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੱਤਵ—ਇਹ ਸਭ ‘ਙ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸਿਕ੍ਯ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਮ/ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 184

भृगुः खड्राशचन्द्राढ्यो देव्या बीजमुदाहृतम् । ह्रस्वत्रयक्लीबसर्वरहितस्वरसंयुतम् ॥ १८४ ॥

ਦੇਵੀ ਦਾ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ’ ਨਾਲ, ‘ਖਡ্’ ਧੁਨੀ-ਸੂਚਕ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ‘ਚੰਦਰ’ ਤੱਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਵਰ-ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਹ੍ਰਸਵ ਸਵਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸਭ ‘ਕਲੀਬ’ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 185

देव्या बीजं क्रमादासामादौ च विनियोजयेत् । दलाग्रेषु यजेच्छंखं शार्ङ्गं चक्रमसिं गदाम् ॥ १८५ ॥

ਇਨ੍ਹਾਂ (ਨਿਆਸ-ਸਥਾਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਚਕ੍ਰ, ਅਸੀ (ਖੜਗ) ਅਤੇ ਗਦਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 186

अंकुशं मुसलं पाशं स्वमुद्रामनुभिः पृथक् । महाजलचरा यांते वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८६ ॥

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਕੁਸ਼, ਮੁਸਲ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜਲਚਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਰਮਾਸਤ੍ਰ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 187

पांचजन्या प्रताराद्यो नमोंतः शंखपूजने । शार्ङ्गाय सशयांते च वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८७ ॥

ਸ਼ੰਖ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਂਚਜਨਿਆ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ‘ਨਮੋ’ੰਤಃ’ ਤੱਕ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਰੰਗ (ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਧਨੁਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਸ਼ਯਾਂਤ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ; ਅਤੇ ਵਰਮਾਸਤ੍ਰ ਲਈ ‘ਵਹ્નਿਵੱਲਭਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 188

शार्ङ्गाय हृदयं मन्त्रो महाद्यः शार्ङ्गपूजने । सुदर्शनमहांते तु चक्रराजपदं वदेत् ॥ १८८ ॥

ਸ਼ਾਰੰਗ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਿਦਯ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਮਹਾ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਚਕ੍ਰਰਾਜ’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੋ।

Verse 189

हययुग्मं सर्वदुष्टभयमन्ते कुरुद्वयम् । छिंधिद्वयं ततः पश्चाद्विदारययुगं ततः ॥ १८९ ॥

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਹਯਯੁਗਮ’ ਨਾਮ ਦਾ ਜੋੜ ਰੱਖੋ, ਜੋ ਸਭ ਦੁਰਜਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਕੁਰੁਦ੍ਵਯ’, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਛਿੰਧਿਦ੍ਵਯ’, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਵਿਦਾਰਯਯੁਗ’ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

Verse 190

परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं पुनः । भूकानि त्रासयद्वंद्वं वर्मफड्वह्निसुंदरी ॥ १९० ॥

ਇਹ (ਮੰਤ੍ਰ-ਰੂਪ) ਪਰਾਏ/ਵੈਰੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੋਹਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਵਚ, ‘ਫਟ੍’ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 191

सुदर्शनाय हृदयं प्रोक्तश्चक्रर्चने मनुः । महाखङ्गतीक्ष्णपदाच्छिवियुग्मं समीरयेत् ॥ १९१ ॥

ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ‘ਹ੍ਰਿਦਯ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਮਹਾਖੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਤੀਖ਼ਣਪਦ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਸ਼ਿਵਿ’ ਇਹ ਜੋੜੇ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰੋ।

Verse 192

हुं फट् स्वाहा च खङ्गाय नमः खङ्गार्चने मनुः । महाकौमोदकीत्यन्ते वदेञ्चैव महाबले ॥ १९२ ॥

“ਹੁੰ”, “ਫਟ্”, “ਸ੍ਵਾਹਾ” ਅਤੇ “ਖੜਗਾਯ ਨਮਃ”—ਇਹ ਖੜਗ-ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ, “ਮਹਾਕੌਮੋਦਕੀ” ਨਾਮ ਵੀ ਉਚਾਰੋ।

Verse 193

सर्वासुरांतके पश्चात्प्रसीदयुगलेति च । वर्मास्त्रवह्निजायांतकौमोदकि हृक्षतिमः ॥ १९३ ॥

“ਸਰਵਾਸੁਰਾਂਤਕ” ਉਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ “ਪ੍ਰਸੀਦ-ਯੁਗਲ” ਕਹੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ “ਵਰਮਾਸਤ੍ਰ”, “ਵਹ્નਿ”, “ਜਾਯਾਂਤ”, “ਕੌਮੋਦਕੀ”, “ਹ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਤੀ” ਅਤੇ “ਤਿਮਃ” ਪਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

Verse 194

कौमोदक्यर्चने प्रोक्तो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः । महांकुशपदात्कुट्चयुग्मं हुंफट्वसुप्रिया ॥ १९४ ॥

ਕੌਮੋਦਕੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਅਰਥ ਸਾਧਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। “ਮਹਾਂਕੁਸ਼” ਪਦ ਤੋਂ “ਕੁਟ੍-ਚ” ਜੋੜ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ “ਹੁੰ”, “ਫਟ੍” ਅਤੇ “ਵਸੁਪ੍ਰਿਆ” ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

Verse 195

अंकुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने । संवर्तकमहांते तु मुसलेति पदं वदेत् ॥ १९५ ॥

ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ “ਅੰਕੁਸ਼ਾਯ ਨਮਃ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਵਰਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਮੁਸਲ” ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੋ।

Verse 196

योधयद्वितयं वर्म फडंते वह्निसुंदरी । मुसलाय नमः प्रोक्तो मन्त्रो सुसलपूजने ॥ १९६ ॥

ਸੁਸਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—“ਯੋਧਯਦ੍ਦ੍ਵਿਤਯੰ, ਵਰਮ, ਫਡੰਤੇ, ਵਹ્નਿ-ਸੁੰਦਰੀ”; ਅਤੇ “ਮੁਸਲਾਯ ਨਮਃ”.

Verse 197

महापाश हदादघटयमाकर्षयद्वयम् । हुं फटे स्वाहा च पाशाय नमः पाशार्चने मनुः ॥ १९७ ॥

(ਜਪ ਕਰੋ:) “ਹੇ ਮਹਾਪਾਸ਼! ਫੜ, ਡਾਹ ਦੇ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਅਤੇ (ਲਕਸ਼ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ—ਹੁੰ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ। ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਇਹ ਪਾਸ਼-ਅਰਚਨ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 198

ताराद्या मनवो ह्येते ततः शक्रादिकान्यजेत् ॥ १९८ ॥

ਇਹ ਮਨੂ ‘ਤਾਰਾ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਸ਼ਕ੍ਰ’ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 199

वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । मासमात्रं तु कुसुमैः पूजयित्वा हयारिजैः ॥ १९९ ॥

‘ਵਜ੍ਰ’ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹਯਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 200

कुमुदैर्वा प्रजुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् । मासमात्रेण वश्यास्स्युस्तस्य सर्वे नृपोत्तमाः ॥ २०० ॥

ਜਾਂ ਕਮੁਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ (1008) ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।