Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 26

Gṛhastha-nitya-karman: Śauca, Sandhyā-vidhi, Pañca-yajña, and Āśrama-krama

Devanagari script

कनिष्ठाग्रसमं स्थौल्ये विप्रः खादेद्दशांगुलम् । नवांगुलं क्षत्रियश्च वैश्यश्चाष्टांगुलोन्मितम् ॥ २६ ॥

Transliteration

kaniṣṭhāgrasamaṃ sthaulye vipraḥ khādeddaśāṃgulam | navāṃgulaṃ kṣatriyaśca vaiśyaścāṣṭāṃgulonmitam || 26 ||

Translation

ਕਨਿੱਠੀ (ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ) ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪ ਮੰਨ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਪੀਏ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਸ ਅੰਗੁਲ, ਖ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਨੌਂ ਅੰਗੁਲ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਪ੍ਰਮਾਣ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• कनिष्ठा-अग्र-समम्: equal to the tip of the little finger (in thickness)
• कनिष्ठा-अग्र-समम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कनिष्ठा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘कनिष्ठायाः अग्रेण समम्’ = equal to the tip of the little finger; विशेषणम् (दन्तकाष्ठम् implied)

• स्थौल्ये: in thickness
• स्थौल्ये: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थौल्‍य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विषय/अधिकरण: ‘in thickness’

• विप्रः: a Brahmin
• विप्रः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• खादेत्: should chew
• खादेत्: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खाद् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• दश-अङ्गुलम्: ten finger-breadths (long)
• दश-अङ्गुलम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु-समास: ‘दश अङ्गुलानि प्रमाणं यस्य’ (ten-finger-length); विशेषणम् (दन्तकाष्ठम् implied)

• नव-अङ्गुलम्: nine finger-breadths (long)
• नव-अङ्गुलम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु; विशेषणम् (दन्तकाष्ठम् implied)

• क्षत्रियः: a Kshatriya
• क्षत्रियः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• वैश्यः: a Vaishya
• वैश्यः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अष्ट-अङ्गुल-उन्मितम्: measured as eight finger-breadths (long)
• अष्ट-अङ्गुल-उन्मितम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक) + उन्मित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अष्टाङ्गुलैः उन्मितम्’ = measured as eight finger-breadths; विशेषणम् (दन्तकाष्ठम् implied)

Speaker

Narada (teaching in a Dharma/ācāra instruction sequence)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Kṣatriya
• Vaiśya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches restraint (niyama) through regulated eating, presenting self-control as a dharmic support for clarity of mind and steadiness in religious practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing disciplined daily conduct, it supports bhakti indirectly: a regulated body and senses make japa, pūjā, and remembrance of the Lord easier and more consistent.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A practical measurement principle using aṅgula (finger-breadth) appears—an applied, technical way of standardizing practice, akin to the precision valued in śikṣā and kalpa-style ritual discipline.