Pāpa-bheda, Naraka-yātanā, Mahāpātaka-vicāra, Atonement Limits, Daśa-vidhā Bhakti, and Gaṅgā as Final Remedy

Verse 1

धर्मराज उवाच । पाप भेदान्प्रवक्ष्यामि यथा स्थूलाश्च यातनाः । श्रृणुष्व धैर्यमास्थाय रौद्रा ये नरका यतः ॥ १ ॥

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਸੁਣੋ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

पापिनो ये दुरात्मानो नरकाग्निषु सन्ततम् । पच्यन्ते येषु तान्वक्ष्ये भयंकरफलप्रदान् ॥ २ ॥

ਜੋ ਪਾਪੀ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੜਦੇ/ਪੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਰਾਉਣੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ (ਅੱਗੀ ਯਾਤਨਾਵਾਂ) ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 3

तपनोवालुकाकुम्भौमहारौरवरौरवौ । कुम्भघीपाको निरुच्छ्वासः कालसूत्रः प्रमर्दनः ॥ ३ ॥

ਤਪਨ, ਵਾਲੁਕਾ ਅਤੇ ਕੁੰਭ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਰੌਰਵ; ਕੁੰਭਘੀਪਾਕ, ਨਿਰੁੱਛਵਾਸ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਰਦਨ—ਇਹ ਵੀ ਨਰਕ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 4

असिपत्रवनं घोरं लालाभक्षोहिमोत्कटः । मूषावस्था वसाकूपस्तथा वैतरणी नदी ॥ ४ ॥

ਭਿਆਨਕ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ, ਲਾਲਾਭਖ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਤਨਾ, ਅਤਿ ਕੜਕ ਠੰਢ ਵਾਲਾ ਹਿਮੋਤਕਟ; ਮੂਸ਼ਾਵਸਥਾ, ਵਸਾਕੂਪ ਅਤੇ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ—ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।

Verse 5

भक्ष्यन्ते मूत्रपानं च पुरीषह्लद एव च । तप्तशूलं तप्तशिला शाल्मलीद्रुम एव च ॥ ५ ॥

ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦ ਖਾਣ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਪੀਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪਤ ਭਾਲਿਆਂ, ਤਪਤ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੜਪਦੇ ਹਨ।

Verse 6

तथा शोणितकूपश्च घोरः शोणितभोजनः । स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालानिवेशनम् ॥ ६ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ੋਣਿਤਕੂਪ’ ਨਾਮ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਸ਼ੋਣਿਤਭੋਜਨ’; ਨਾਲ ਹੀ ‘ਸਵਮਾਂਸਭੋਜਨ’ ਅਤੇ ‘ਵਹਿਨਿਜਵਾਲਾਨਿਵੇਸ਼ਨ’ (ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸ) ਵੀ ਹੈ।

Verse 7

शिलावृष्टिः शस्त्रवृष्टिर्वह्निवृष्टिस्तथैव च । क्षारोदकं चोष्णतोयं तप्तायः पिण्डभक्षणम् ॥ ७ ॥

ਉੱਥੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਖੌਲਦਾ ਤੱਤਾ ਪਾਣੀ (ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ ਤਪਤ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੋਲੇ ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

अथ शिरःशोषणं च मरुत्प्रपतनं तथा । तथा पाशाणवर्णं च कृमिभोजनमेव च ॥ ८ ॥

ਫਿਰ ਸਿਰ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ, ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗਣਾ, ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

Verse 9

क्षारो दपानं भ्रमणं तथा क्रकचदारणम् । पुरीषलेपनं चैव पुरीषस्य च भोजनम् ॥ ९ ॥

ਖਾਰ ਪੀਣਾ, ਭਟਕਣਾ, ਆਰੀ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾਣਾ, ਮਲ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਲ ਹੀ ਖਾਣਾ (ਇਹ ਸਭ ਨਰਕ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਹਨ)।

Verse 10

रेतः पानं महाघोरं सर्वसन्धिषुदाडनम् । धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलानुलेपनम् ॥ १० ॥

ਵੀਰਜ ਪੀਣਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਧੂੰਆਂ ਪੀਣਾ, ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ।

Verse 11

अङ्गारशयनं चैव तथा मुसलमर्द्दनम् । बहूनि काष्ठयन्त्राणि कषणं छेदनं तथा ॥ ११ ॥

ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੌਣਾ, ਮੂਸਲ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਟ, ਰਗੜਨਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣਾ।

Verse 12

पतनोत्पतनं चैव गदादण्डादिपीहनम् । गजदन्तप्रहरणं नानासर्पैश्च दंशनम् ॥ १२ ॥

ਡਿੱਗਣਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਣਾ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਡੰਡੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੁੱਟਣਾ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੰਗਿਆ ਜਾਣਾ।

Verse 13

शीताम्बुसेचनं चैव नासायां च मुखे तथा । घोरक्षाराम्बुपानं च तथा लवणभक्षणम् ॥ १३ ॥

ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੇਚਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ; ਕਠੋਰ ਖਾਰਾ ਜਲ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਨਮਕ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

Verse 14

स्त्रायुच्छेदं स्नायुबन्धमस्थिच्छेदं तथैव च । क्षाराम्बुपूर्णरन्ध्राणां प्रवेशं मांसभोजनम् ॥ १४ ॥

ਸਨਾਯੂ ਕੱਟਣਾ, ਸਨਾਯੂ-ਬੰਧ ਤੋੜਣਾ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋੜਨਾ; ਖਾਰੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਛੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

Verse 15

पित्तपानं महाघोरं तथैवःश्लेष्मभोजनम् । वृक्षाग्रात्पातनंचैव जलान्तर्मज्जनं तथा ॥ १५ ॥

ਪਿੱਤ ਪੀਣਾ—ਅਤਿ ਘੋਰ—ਅਤੇ ਕਫ਼ ਖਾਣਾ; ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਹਨ।

Verse 16

पाषाणधारणं चैव शयनं कण्टकोपरि । पिपीलिकादंशनं च वृश्चिकैश्चापि पीडनम् ॥ १६ ॥

ਭਾਰੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕਣਾ, ਕੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣਾ; ਚੀਂਟੀਆਂ ਦੇ ਡੰਸ ਅਤੇ ਬਿਛੂਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਹਨ।

Verse 17

व्याघ्रपीडा शिवापीडा तथा महिषमीडनम् । कर्द्दमे शयनं चैव दुर्गन्धपरिपूरणम् ॥ १७ ॥

ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਗਿੱਦੜਾਂ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵ, ਅਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੌਂਦਿਆ ਜਾਣਾ; ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਲੇਟਣਾ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 18

बहुशश्चार्धशयनं महातिक्तनिषेवणम् । अत्युष्णतैलपानं च महाकटुनिषेवणम् ॥ १८ ॥

ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੌੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਸੇਵਨ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਤੇਲ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਸੇਵਨ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 19

कषायोदकपानं च तत्पपाषाणतक्षणम् । अत्युष्णशीतस्नानं च तथा दशनशीर्णनम् ॥ १९ ॥

ਕਸਾਯ (ਕਾੜ੍ਹੇ) ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਉਸੇ ਲਈ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਛੀਣੀ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ਣਾ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ ਘਟਾ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਕਠੋਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ।

Verse 20

तप्तायः शयनं चैव ह्ययोभारस्य बन्धनम् । एवमाद्यामहाभाग यातनाः कोटिकोटिशः ॥ २० ॥

ਤਪਤ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣਾ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝਾਂ ਹੇਠ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਕਰੋੜਾਂ ਕਰੋੜ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 21

अपि वर्षसहस्त्रेण नाहं निगदितुं क्षमः । एतेषु यस्य यत्प्राप्तं पापिनः क्षितिरक्षक ॥ २१ ॥

ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तत्सर्वं संप्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः श्रृणु । ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ २२ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਚੋਰ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 23

महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पञ्चमः । पंतिभेदीवृथापाकी नित्यं ब्रह्मणदूषकः ॥ २३ ॥

ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਕਤੀ-ਭੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਅਰਥ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 24

आदेशी वेदविक्रेता पञ्चैते ब्रह्मधातकाः । ब्रह्मणं यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम् । एश्चान्नास्तीति यो ब्रुयात्तमाहुर्ब्रह्यघातिनम् ॥ २४ ॥

ਲਾਭ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ (ਆਦੇਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਵੇਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਪੰਜੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਧਾਤਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ‘ਧਨ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂਗਾ’ ਕਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ‘ਕੁਝ ਨਹੀਂ’ ਆਖੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਹੈ।

Verse 25

स्नानार्थं पूजनार्थँ वा गच्छतो ब्राह्मणस्य यः । समायात्यंतरायत्वं तमाहुर्ब्रह्मधातिनम् ॥ २५ ॥

ਸਨਾਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਧਾਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 26

पस्निन्दासु निरतश्चात्मोत्कर्षरतश्व यः । असत्यनिरतश्वचैव ब्रह्महा परिकीर्तितः ॥ २६ ॥

ਜੋ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 27

अधर्मस्यानुमन्ता च ब्रह्महा परिकीर्तितः । अन्योद्वेगरतश्चैव अन्येषां दोषसूवकः ॥ २७ ॥

ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ ਤੇ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਉਜਾਗਰ ਕਰੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਪ-ਗਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 28

दम्भाचाररतश्वैव ब्रह्महेत्यभिधीयते । नित्यं प्रतिग्रहरतस्तथा प्राणिवधे रतः ॥ २८ ॥

ਜੋ ਦੰਭ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਬ੍ਰਹਮਹਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਘੋਰ ਪਾਪ-ਕੋਟਿ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

अधर्मस्यानुममन्ता च ब्रह्महा परिकीर्तितः । ब्रह्महत्या समं पापमेव बहुविधं नृप ॥ २९ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਬ੍ਰਹਮਹਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 30

सुरापानसमं पापं प्रवक्ष्यामि समासतः । गणान्नभोजनं चैव गणिकानां निषेवणम् ॥ ३० ॥

ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾ-ਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਅਸ਼ੁੱਧ ਟੋਲਿਆਂ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਨਾ।

Verse 31

पतितान्नादनं चैव सुरापानसमं स्मृतम् । उपासमापरित्यागो देवलानां च भोजनम् ॥ ३१ ॥

ਪਤਿਤ (ਨੀਚ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਵੀ ਸੁਰਾ-ਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਦੇਵ-ਭੋਗ ਦਾ ਅੰਨ (ਅਵਿਧੀ ਨਾਲ) ਖਾਣਾ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 32

सुरापयोषित्संयोगः सुरापानसमः स्मृतः । यः शूद्रेण समाहतो भोजनं कुरुते द्विजः ॥ ३२ ॥

ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਵੀ ਸੁਰਾ-ਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹ ਕੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

सुरापी स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः । यः शूद्रेणाभ्यनुज्ञातः प्रेष्यकर्म करोति च ॥ ३३ ॥

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਯ-ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਾਪੀ ਸਮਾਨ, ਸਭ ਧਰਮ-ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਬਹਿਸਕ੍ਰਿਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 34

सुरापान समं पापं लभते स नराधमः । एवं बहुविधं पापं सुरापानसमं स्मृतम् ॥ ३४ ॥

ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਸੁਰਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਸੁਰਾਪਾਨ-ਤੁਲ੍ਯ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 35

हेमस्तेयसमं पापं प्रवक्ष्यामि निशामय । कन्दमूलफलानां च कस्तूरी पटवाससाम् ॥ ३५ ॥

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਕੰਦ, ਮੂਲ, ਫਲ, ਕਸਤੂਰੀ, ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ।

Verse 36

सदा स्तेयं च रत्नानां स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । ताम्रायस्त्र्रपुकांस्यानामाज्यस्य मधुनस्तथा ॥ ३६ ॥

ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਸਦਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂਬਾ, ਲੋਹਾ, ਟਿਨ, ਕਾਂਸੀ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਚੋਰੀ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 37

स्तेयं सुगन्धद्रव्याण्णां स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । क्रमुकस्यापिहरणमम्भसां चन्दनस्य च ॥ ३७ ॥

ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 38

पर्णरसापहरणं स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । पितृयज्ञपरित्यागो धर्मकार्यविलोपनम् ॥ ३८ ॥

ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਿੱਤ ਧਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੋਪ ਤੇ ਨਾਸ ਹੈ।

Verse 39

यतीर्नां निन्दतं चैव स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । भक्ष्याणां चापहरणं धान्यानां हरणं तथा ॥ ३९ ॥

ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਖਾਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਚੋਰੀ ਵੀ (ਉਸੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ) ਹੈ।

Verse 40

रुद्राक्षहरणं चैव स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । भागीनीगमनं चैव पुत्रस्त्रीगमनं तथा ॥ ४० ॥

ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਹਰਨ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਗਮਨ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਵੀ (ਘੋਰ ਅਧਰਮ) ਹੈ।

Verse 41

रजस्वलादिगमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम् । हीनजात्याभिगमनं मद्यपस्त्रीनिषेवणम् ॥ ४१ ॥

ਰਜਸਵਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗਮਨ ਗੁਰੂ-ਤਲਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਿਧ/ਹੀਣ ਜਾਤ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ, ਤੇ ਮਦਿਰਾਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੀ (ਉਸੇ ਘੋਰ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ) ਹੈ।

Verse 42

परस्त्रीगमनं चैव गुरुतल्पसमं स्मृतम् । भ्रातृस्त्रीगमनं चैव वयस्यस्त्रीनिषेवणम् ॥ ४२ ॥

ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਗੁਰੂ-ਤਲਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੀ (ਉਸੇ ਘੋਰ ਪਾਪ ਵਿੱਚ) ਹੈ।

Verse 43

विश्वस्तागमनं चैव गुरुतल्पसमं स्मृतम् । अकाले कर्मकरणं पुत्रीगमनमेव च ॥ ४३ ॥

ਵਿਸ਼ਵਸਤ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ) ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਿਆ-ਭੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲ ਵੇਲੇ ਕਾਮਕਰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਵੀ।

Verse 44

धर्मलोपः शास्त्रनिन्दा गुरुतल्पसमं स्मृतम् । इत्येवमादयो राजन्महापातकसंज्ञिताः ॥ ४४ ॥

ਧਰਮ ਦਾ ਲੋਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਿਆ-ਭੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ‘ਮਹਾਪਾਤਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 45

एतेष्वेकतमेनापि सङ्गकृत्तत्समो भवेत् । यथाकथंचित्पापानामेतेषां परमर्षिभिः ॥ ४५ ॥

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ (ਦੋਸ਼ੀ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 46

शान्तैस्तु निष्कृतिर्दृष्टा प्रायश्चितादिकल्पनैः । प्रायश्चित्तविहीनानि पापानि श्रृणु भूपते ॥ ४६ ॥

ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪਰਿਹਾਰ) ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਸੁਣੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ।

Verse 47

समस्तपापतुल्यानि महानरकदानि च । ब्रह्महत्यादिपापानां कथंचिन्निष्कृतिर्भवेत् ॥ ४७ ॥

ਇਹ (ਪਾਪ) ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਤੁਲ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 48

ब्रह्मणं द्वेष्टि यस्तस्य निष्कृतिर्नास्ति कुत्रचित् । विश्वस्तघातिनं चैव कृतन्घानां नरेश्वर ॥ ४८ ॥

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 49

शूद्रस्त्रीसङ्गिनां चैव निष्कृतिर्नास्ति कुत्रचित् । शूद्रान्नपुष्टदेहानां वेदनिन्दारतात्मनाम् ॥ ४९ ॥

ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵੇਦ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 50

सत्कथानिन्दकानांच नेहामुत्रचनिष्कृतिः ॥ ५० ॥

ਜੋ ਸਤਕਥਾ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਬਚਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।

Verse 51

बौद्धालयं विशेद्यस्तु महापद्यपि वैद्विजः । नतस्यनिष्कृतिर्दृष्टाप्रायश्चितशतैरपि ॥ ५१ ॥

ਮਹਾਂ ਵਿਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਦ੍ਵਿਜ (ਦ੍ਵਿਜ) ਬੌੱਧ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 52

बौद्धाः पाषंण्डिनः प्रोक्ता यतो वेदविनिन्दकाः । तस्माद्विजस्तान्नेक्षेत यतो धर्मबहिष्कृताः ॥ ५२ ॥

ਬੌੱਧਾਂ ਨੂੰ ਪਾਖੰਡੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 53

ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि द्विजो बोद्धालयं विशेत् । ज्ञात्वा चेन्निष्कृतिर्नास्ति शास्त्राणामिति निश्वयः ॥ ५३ ॥

ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਬੋਧਾਲਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।

Verse 54

एतेषां पापबाहुल्यान्नरकं कोटिकल्पकम् । प्रायश्चित्तविहीनानि प्रोक्तान्यन्यानि च प्रभो ॥ ५४ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਟਿ-ਕਲਪ ਤੱਕ ਨਰਕ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 55

पापानि तेषां नरकान्गदतो मे निशामय ॥ ५५ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ) ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

Verse 56

महापातकिनस्तेषु प्रत्येकं युगवासिनः । तदन्ते पृथिवीमेत्य सप्तजन्मसु गर्दभाः ॥ ५६ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਹਰ ਇੱਕ (ਉੱਥੇ) ਇੱਕ-ਇੱਕ ਯੁਗ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਗਧੇ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 57

ततः श्वानो विद्धदेहा भवेयुर्दशजन्मसु । आशताब्दं विट्कृमयः सर्पा द्वादशजन्मसु ॥ ५७ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਪੀੜਤ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਕੁੱਤੇ ਬਣ ਕੇ ਦਸ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕੀੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸੱਪ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 58

ततः सहस्त्रजन्मानि मृगाद्याः पशवो नृप । शताब्दं स्थावराश्चैव ततो गोधाशरीरिणः ॥ ५८ ॥

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਆਦਿ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸਥਾਵਰ-ਯੋਨੀ (ਬਨਸਪਤੀ ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੋਧਾ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

ततस्तु सत्पजन्मानि चण्डालाः पापकारिणः । ततः षोडश जन्मानि शूद्राद्या हीनजातयः ॥ ५९ ॥

ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਚਾਂਡਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਸ਼ੂਦਰ ਆਦਿ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

ततस्तु जन्मद्वितये दरिद्राव्याधिपीडिताः । प्रतिग्रहपरा नित्यं ततो निरयगाः पुनः ॥ ६० ॥

ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ ਲੈਣ) ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

असूयाविष्टमनसो रौरवे नरके स्मृतम् । तत्र कल्पद्वयं स्थित्वा चाण्डालाः शतजन्मसु ॥ ६१ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਸੂਯਾ (ਈਰਖਾ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਰੌਰਵ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੋ ਕਲਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਚਾਂਡਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 62

मा ददस्वेति यो ब्रूयाद्गवान्गिब्राह्मणेषु च । शुनां योनिशतं गत्वा चाण्डालेषूपजायते ॥ ६२ ॥

ਜੋ ‘ਨਾ ਦਿਓ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੌ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

ततो विष्ठाकृतमिश्चैव ततो व्याघ्रस्त्रिजन्मसु । तदंते नरकं याति युगानामेकविंशतिम् ॥ ६३ ॥

ਤਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਠਾ-ਭੱਖੀ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

परनिन्दापरा ये च ये च निष्ठुरभाषिणः । दानानां विघ्नकर्त्तारस्तेषां पापफलं श्रृणु ॥ ६४ ॥

ਜੋ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਪ-ਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 65

मुशलोलूखलाभ्यां तु चूर्ण्यन्ते तस्करा भृशम् । तदन्ते तप्तपाषाणग्रहणं वत्सरत्रयम् ॥ ६५ ॥

ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲ ਅਤੇ ਓਖਲੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਚੂਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪਦੇ ਪੱਥਰ ਫੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 66

ततश्च कालसूत्रेण भिद्यन्ते सप्त वत्सरान् । शोचन्तः स्वानिकर्माणि परद्रव्यापहारकाः ॥ ६६ ॥

ਫਿਰ ‘ਕਾਲਸੂਤਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨਾਲ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੋਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੱਟੇ ਤੇ ਛੇਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 67

कर्मणा तत्र पच्यन्ते नरकान्गिषु सन्ततम् ॥ ६७ ॥

ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 68

परस्वसूचकानां च नरकं श्रृणु दारुणम् । यावद्युगसहस्त्रं तु तप्तायः पिण्डभक्षणम् ॥ ६८ ॥

ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਸੁਣੋ; ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਤਪਤ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੋਲੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 69

संपीड्यते च रसना संदंशैर्भृशदारुणैः । निरुच्छ्वासं महाघोरे कल्पार्द्धं निवसन्ति ते ॥ ६९ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਚਿਮਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬੇਸਾਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਘੋਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 70

परस्त्रीलोलुपानां च नरकं कथयामि ते । तप्तताम्रस्त्रियस्तेन सुरुपाभरणैर्युताः ॥ ७० ॥

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਉੱਤੇ ਲਾਲਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਨਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਤਪਤ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਮੋਹਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਤੜਪਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 71

यादृशीस्तादृशीस्ताश्च रमन्ते प्रसभं बहु । विद्ववन्तं भयेनासां गृह्णन्ति प्रसभं च तम् ॥ ७१ ॥

ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬਹੁਤ ਰਮਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਪੂਰਵਕ ਫੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 72

कथयन्तश्च तत्कर्म नयन्ते नरकान्क्रमात् । अन्यं भजन्ते भूपाल पतिं त्यक्त्वा च याः स्त्रियः ॥ ७२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਰਕਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪਤਨ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 73

तत्पायःपुरुशास्तास्तु तत्पायःशयनेबलात् । पातयित्वा रमन्ते च बहुकालं बलान्विताः ॥ ७३ ॥

ਉਹ ਪੁਰਖ ਉਸੇ ਬਲ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਸ਼ਯਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਾ ਕੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 74

ततस्तैर्योषितो मुक्ता हुताशनसमोज्ज्वलम् । यः स्तम्भं समाश्लिष्य तिष्ठन्त्यब्दसहस्त्रकम् ॥ ७४ ॥

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਸਤੰਭ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਓਥੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 75

ततः क्षारोदकस्नानं क्षारोदकनिषेवणम् । तदन्ते नरकान् सर्वान् भुञ्जतेऽब्दशतं शतम् ॥ ७५ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਨ/ਸੇਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਸੌ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ।

Verse 76

यो हन्ति ब्राह्मणं गां च क्षत्रियं च नृपोत्तमम् । स चापि यातनाः सर्वा भुंक्ते कल्पेषु पञ्चसु ॥ ७६ ॥

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

यः श्रृणोति महन्निन्दां सादरं तत्फलं श्रृणु । तेषां कर्णेषु दाप्यन्ते तप्तायः कीलसंचयाः ॥ ७७ ॥

ਜੋ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ: ਐਸਿਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ-ਤਪੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੀਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਠੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 78

ततश्च तेषु छिद्रेषु तैलमत्युष्णमुल्बणम् । पूर्यते च ततश्चापिं कुम्भीपाकं प्रपद्यते ॥ ७८ ॥

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਛੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੱਤਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਪੀ ‘ਕੁੰਭੀਪਾਕ’ ਨਾਮ ਦੀ ਘੋਰ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 79

नास्तिकानां प्रवक्ष्यामि विमुखानां हरे हरौ । अब्दानां कोटिपर्यन्तं लवणं भुञ्जते हि ते ॥ ७९ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਿ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਲੂਣ ਹੀ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 80

ततश्च कल्पपर्यन्तं रौरवे तप्तसैकते । भज्यंते पापकर्मणोऽन्येप्येवं नराधिप ॥ ८० ॥

ਫਿਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੋਰ ਪਾਪਕਰਮੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਕੇ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 81

ब्राह्मणान्ये निरीक्षन्ते कोपदृष्ट्या नराधमाः । तप्तसूचीसहस्त्रेण चक्षुस्तेषां प्रसूर्यते ॥ ८१ ॥

ਜੋ ਨਰਾਧਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਾਨੋ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਲ-ਤੱਤੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਫਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 82

ततः क्षाराम्बुधाराभिः सेच्यन्ते नृपसत्तम । ततश्च क्रकर्चेर्घोरैर्भिद्यन्ते पापकर्म्मणः ॥ ८२ ॥

ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਰੀ-ਵਰਗੀਆਂ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

विश्वासघातिनां चैव मर्यादाभेदिनां तथा । परान्नलोल्लुपानां च नरकं श्रृणु दारुणम् ॥ ८३ ॥

ਜੋ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਆਚਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਅੰਨ ਦੇ ਲੋਭੀ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 84

स्वमांसभोजिनो नित्यं भक्षमाणाः श्वभिस्तु ते । नरकेषु समस्तेषु प्रत्येकं ह्यब्दवासिनः ॥ ८४ ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੀਰ ਕੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 85

प्रतिग्रहरता ये च ये वै नक्षत्रपाठकाः । ये च देवलकान्नानां भोजिनस्ताञ्श्रृणुष्व मे ॥ ८५ ॥

ਜੋ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਲਤ ਹਨ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਲਕਾਂ (ਮੰਦਰ-ਸੇਵਕਾਂ) ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 86

राजन्नाकल्पपर्यन्तं यातनास्वासु दुःखिताः । पच्यन्ते सततं पापाविष्टा भोगरताः सदा ॥ ८६ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ‘ਤਪਾਏ’ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਸਦਾ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 87

ततस्तैलेन पूर्यन्ते कालसूत्रप्रपीडिताः । ततः क्षारोदकस्नानं मूत्रविष्टानिषेवणम् ॥ ८७ ॥

ਫਿਰ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

तदन्ते भुवमासाद्य भवन्ति म्लेच्छजातयः । अन्योद्वेगरता ये तु यान्ति वैतरणीं नदीम् ॥ ८८ ॥

ਉਸ ਦੁੱਖ-ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਮਲੇੱਛ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥

Verse 89

त्यक्तपञ्चमहायज्ञा लालाभक्षं व्रजन्ति हि । उपासनापरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ ८९ ॥

ਜੋ ਪੰਚ ਮਹਾਯਜ्ञ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਲਾ (ਥੁੱਕ) ਭੱਖਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਪਾਸਨਾ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥

Verse 90

विप्रग्रामकरादानं कुर्वतां श्रृणु भूपते । यातनास्वासु पच्यन्ते यावदाचन्द्रतारकम् ॥ ९० ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਸੁਣੋ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ-ਤਾਰੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ॥

Verse 91

ग्रामेषु भूपालवरो यः कुर्यादधिकं करम् । स सहस्त्रकुलो भुङ्क्तेनरकं कल्पपञ्चसु ॥ ९१ ॥

ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਕਰ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਭੋਗਦਾ ਹੈ॥

Verse 92

विप्रग्रामकरादानं योऽनुमन्तातु पापकृत् । स एव कृतवान् राजन्ब्रह्महत्यासहस्त्रकम् ॥ ९२ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੁਦਾਇ ਤੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਆਪ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆਵਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ॥

Verse 93

कालसूत्रे महाघोरे स वसेद्दिचतुर्युगम् । अयोनौ च वियोनौ च पशुयोनौ च यो नरः ॥ ९३ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਯੋਨੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ-ਯੋਨੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਘੋਰ ‘ਕਾਲਸੂਤਰ’ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 94

त्यजेद्रेतो महापापी सरेतोभोजनं लभेत् । वसाकूपं ततः प्राप्य स्थित्वा दिव्याब्दसत्पकम् ॥ ९४ ॥

ਜੋ ਮਹਾਪਾਪੀ ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਗਿਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਰਯ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਵਸਾਕੂਪ’ (ਚਰਬੀ ਦਾ ਕੂਆਂ) ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੱਤਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

रेतोभोजी भवेन्मर्त्यः सर्वलोकेषु निन्दितः । उपवासदिने राजन्दन्तधावनकृन्नरः ॥ ९५ ॥

ਵੀਰਯ-ਭੋਜੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਦਿਨ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 96

स घोरं नरकं यातिव्याघ्रपक्षं चतुर्युगम् । यः स्वकर्मपरित्यागी पाषण्डीत्युच्यते बुधैः ॥ ९६ ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਤੱਬ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ‘ਪਾਸ਼ੰਡੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਘੋਰ ‘ਵਿਆਘ੍ਰਪਕ੍ਸ਼’ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

तत्संगकृतमोघः स्यात्तावुभावतिपापिनौ । कल्पकोटिसहस्त्रेषु प्रान्पुतो नरकान्क्रमात् ॥ ९७ ॥

ਐਸੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤਿਪਾਪੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੁੜ ਮੁੜ।

Verse 98

देवद्रव्यापहर्त्तारो गुरुद्रव्यापहारकाः । ब्रह्महत्याव्रतसमं दुष्कृतं भुञ्जते नृप ॥ ९८ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਘੋਰ ਪਾਪਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 99

अनाथधनहर्त्तारो ह्यनाथं ये द्विषन्ति च । कल्पकोटिसहस्त्राणि नरके ते वसन्ति च ॥ ९९ ॥

ਜੋ ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਧਨ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਾਥਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 100

स्त्रीशूद्राणां समीपे तु ये वेदाध्ययने रताः । तेषां पापफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ १०० ॥

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ/ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਪਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸੁਣ।

Verse 101

अधःशीर्षोर्ध्वपादाश्च कीलिताः स्तम्भकद्वये । ध्रूम्रपानरता नित्यं तिष्ठन्त्याब्रह्मवत्सरम् ॥ १०१ ॥

ਉਹ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਦੋ ਸਤੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਮਰਪਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਐਸੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 102

जले देवालये वापि यस्त्यजेद्देहजं मलम् । भ्रूणहत्यासमं पापं संप्रान्पोत्यतिदारुणम् ॥ १०२ ॥

ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਦੇਹ ਦਾ ਮਲ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭ੍ਰੂਣਹਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ ਘੋਰ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

दन्तास्थिकेशनखरान्ये त्यज्यन्त्यमरालये । जले वा भुक्तशेषं च तेषां पापफलं श्रृणु ॥ १०३ ॥

ਜੋ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੰਦ, ਹੱਡੀਆਂ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਨਖ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਾਧੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਪਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 104

प्रासप्रोता हलैर्भिन्ना आर्त्तरावविराविणः । अत्युष्णतैलपाकेऽतितप्यन्ते भृशदारुणे ॥ १०४ ॥

ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ, ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ, ਦਰਦਨਾਕ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ—ਉਹ ਅਤਿ ਤਪਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪਕਾਈ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਯਾਤਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

कुर्वन्ति दुःखसंतप्तास्ततोऽन्येषु व्रजन्ति च । ब्रह्मसंहरते यस्तु गन्धकाष्टं तथैव च ॥ १०५ ॥

ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ’ ਵਾਲੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ-ਅੱਗ ਦੇ ਇੰਧਨ ਸਮਾਨ ਗੰਧਕ-ਕਾਠ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 106

स याति नरकं घोरं यावदाचन्द्रतारकम् । ब्रह्मस्वहरणं राजन्निहामुत्र च दुःखदम् ॥ १०६ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਘੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 107

इहसंपद्विनाशायपरत्रनरकाय च । कूटसाक्ष्यंवदेद्यस्तु तस्य पापफलंश्रृणु ॥ १०७ ॥

ਜੋ ਕੂਟਸਾਖ਼ੀ—ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪਾਪਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 108

स याति यातनाः सर्वा यावदिन्द्राश्चतुर्दश । इहपुत्राश्च विनश्यन्ति परत्र च ॥ १०८ ॥

ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 109

रौरवं नरकं भुङक्ते ततोऽन्यानपि च क्रमात् । ये चातिकामिनो मर्त्या ये च मिथ्याप्रवादिनः ॥ १०९ ॥

ਅਤਿ ਕਾਮਾਸਕਤ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੌਰਵ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਨਰਕ ਵੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 110

तेषां सुखे जलौकास्तु पूर्य्यन्ते पन्नगोपमाः । एवं षष्टिसहस्त्राब्दे ततः क्षाराम्बुसेचनम् ॥ ११० ॥

ਉਹ (ਦੰਡ ਵਿੱਚ) ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੱਪ ਵਰਗੀਆਂ ਜੋਂਕਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਕੇ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 111

ये वृथामांसनिरतास्ते यान्ति क्षारकर्दमम् । ततो गजैर्निपात्यन्ते मरुत्प्रपतनं यथा ॥ १११ ॥

ਜੋ ਬਿਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਮਾਸਾਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖਾਰੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੋਂ ਹਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪਟਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੱਕ ਕੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 112

तदन्ते भवमासाद्य हीनाङ्गाः प्रभवन्ति च । यस्त्वृतौ नाभिगच्छेत स्वस्त्रिंय मनुजेश्वर ॥ ११२ ॥

ਫਿਰ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਹੋਣ ਤੇ ਅੰਗ-ਹੀਣ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁਜ-ਇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਪੁਰਖ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 113

स याति रौरवं घोरं ब्रह्महकत्यां च विन्दति । अन्याचाररतं दृष्ट्वा यः शक्तो न निवारयेत् ॥ ११३ ॥

ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੁਰੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 114

तत्पापं समवान्पोति नरकं तावुभावपि । पापिनां पापगणनां कृत्वान्येभ्यो दिशन्ति विन्दति ॥ ११४ ॥

ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਗਿਣ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

अस्तित्वे तुल्यपापास्ते मिथ्यात्वे द्विगुणा नृप । अपापे पातकं यस्तु समरोप्य विनिन्दति ॥ ११५ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਦੋਸ਼ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਪ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਲਾ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 116

स याति नरकं घोरं यावञ्चर्द्रार्क तारकम् । पापिनां निन्द्यमानानां पापार्द्धं क्षयमेति च ॥ ११६ ॥

ਉਹ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸੱਜਣ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

यस्तु व्रतानि संगृह्य असमाप्य परित्यज्येत् । सोऽसिपत्रेऽनुभूयार्तिं हीनाङगोजायते भुवि ॥ ११७ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਿਪਤ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਪੀੜਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਗ-ਹੀਨ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 118

अन्यैः संगृह्यमाणानांव्रतानां विघ्नकृन्नरः । अतीव दुःखदंरौद्रं स याति श्लेष्मभोजनम् ॥ ११८ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਫ਼-ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 119

न्याये च धर्मशिक्षायां पक्षपातं करोति यः । न तस्य निष्कृतिर्भूयः प्रायश्चित्तायुतैरपि ॥ ११९ ॥

ਜੋ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਹਨ।

Verse 120

अभोज्यभोजी संप्राप्यं विङ्भोज्यं तु समायुतम् । ततश्चण्डालयोनौ तु गोमांसाशी सदा भवेत् ॥ १२० ॥

ਜੋ ਅਭੋਜ੍ਯ (ਨਿਸ਼ਿਧ) ਚੀਜ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਲ-ਭੋਜਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਚਾਂਡਾਲ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਦਾ ਗੋਮਾਂਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 121

अवमान्य द्विजान्वाग्भिर्ब्रह्महत्यां च विन्दति । सर्वाश्चयातना भुक्त्वा चाण्डालो दशजन्मसु ॥ १२१ ॥

ਜੋ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਸਮ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਚਾਂਡਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 122

विप्राय दीयमाने तु यस्तु विघ्नं समाचरेत् । ब्रह्महत्यासमं तेन कर्त्तव्यं व्रतमेव च ॥ १२२ ॥

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਸਮ ਪਾਪ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਵਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 123

अपहृत्य पस्स्यार्थं यः परेभ्यः प्रयच्छति । अपहर्त्ता तु निरयी यस्यार्थस्तस्य तत्फलम् ॥ १२३ ॥

ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾ ਕੇ ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਾਤਾ ਨਹੀਂ—ਸੱਚਾ ਚੋਰ ਹੈ। ਚੋਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਧਨ ਦਾ ਫਲ ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 124

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन लालाभक्षं व्रजेन्नरः । यतिनिन्दापरो राजन् शिलानमात्रे प्रयाति हि ॥ १२४ ॥

ਵਚਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲਾਰ-ਭੱਖੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਥਰ-ਮਾਤਰ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 125

आरामच्छेदिनो यान्ति युगानामेकविंशतिम् । श्वभोजनं ततः सर्वा भुञ्जते यातनाः क्रमात् ॥ १२५ ॥

ਜੋ ਬਾਗਾਂ/ਆਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੀ ਯੁਗ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 126

देवतागृहभेत्तारस्तडागानां च भूपते । पुष्पारामभिदश्चैव यां गतिं यान्ति तच्छॄणु ॥ १२६ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਤਲਾਬਾਂ/ਤਡਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਉਜਾੜਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਜੋ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 127

यातनास्वासु सर्वासु पच्यन्ते वै पृथक् पृथक् । ततश्च विष्टाकृमयः कल्पानामेकविंशतिम् ॥ १२७ ॥

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕੀੜੇ ਬਣ ਕੇ ਇਕੀ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 128

ततश्चाण्डालयोनौ तु शतजन्मानि भूपते । ग्रामविध्वंसकानां तु दाहकानां च लुम्पताम् ॥ १२८ ॥

ਤਦਨੰਤ੍ਰ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 129

महत्पापं तदादेष्टुं न क्षमोऽहं निजायुषा । उच्छिष्टभोजिनो ये च मित्रद्रोहपराश्च ये ॥ १२९ ॥

ਉਸ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਉੱਛਿਸ਼ਟ (ਜੂਠਾ) ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 130

एतेषां यातनास्तीव्रा भवन्त्याचन्द्रतारकम् । उच्छिन्नपितॄदेवेज्या वेंदमार्गबहिःस्थिताः ॥ १३० ॥

ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 131

पापानां यातानानां च धर्माणां चापि भूपते । एवं बहुविधा भूप यातनाः पापकारिणाम् ॥ १३१ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 132

तेषां तासां च संख्यानं कर्त्तुं नालमहं प्रभो । पापानां यातनानां च धर्माणां चापि भूपते ॥ १३२ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ—ਹੇ ਭੂਪਤੇ—ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

Verse 133

संख्यां निगदितुं लोके कः क्षमो विष्णुना विना । एतेषां सर्वपापानां धर्मशास्त्रविधानतः ॥ १३३ ॥

ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 134

प्रायश्चित्तेषु चीर्णेषु पापराशिः प्रणश्यति । प्रायश्चित्तानि कार्याणि समीपे कमलापतेः ॥ १३४ ॥

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਮਲਾਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 135

न्यूनातिरिक्तकृत्यानां संपूर्तिकरणाय च । गङ्गा चतुलसी चैव सत्सङ्गो हरिकीर्त्तनम् ॥ १३५ ॥

ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਏ ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਗੰਗਾ, ਤੁਲਸੀ, ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਕੀਰਤਨ ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।

Verse 136

अनसूया ह्यहिंसा च सर्वेप्येते हि पापहाः । विष्ण्वर्पितानि कर्माणि सफलानि भवन्ति हि ॥ १३६ ॥

ਅਨਸੂਆ (ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ) ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 137

अनर्प्पितानि कर्माणि भस्मविन्यस्तद्रव्यवत् । नित्यं नैमित्तिकं काम्यं यच्चान्यन्मोक्षमाधनम् ॥ १३७ ॥

ਜੋ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਧਨ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹਨ; ਨਿੱਤ, ਨੈਮਿੱਤਿਕ, ਕਾਮ੍ਯ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼-ਸਾਧਨ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 138

विष्णौ समार्पितं सर्वं सात्त्विकं सफलं भवेत् । हरिभक्तिः परा नृणां सर्वं पापप्राणाशिनी ॥ १३८ ॥

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਤਵਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਤੱਕ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 139

सा भक्तिदशधा ज्ञेया पापारण्यदवोपमा । तामसै राजसैश्चैव सात्त्विकैश्च नृपोत्तम ॥ १३९ ॥

ਉਹ ਭਗਤੀ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ-ਰੂਪੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਦਾਵਾਨਲ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਇਹ ਤਾਮਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕੀ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 140

यच्चान्यस्य विनाशार्थं भजनं श्रीपतेर्नृप । सा तामस्यधमा भक्तिः खलभावधरा यतः ॥ १४० ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦਾ ਭਜਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਅਧਮ ਭਗਤੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 141

योऽर्चयेत्कैतवधिया स्वैरिणी स्वपतिं यथा । नारायणं जगन्नाथं तामसी मध्यमा तु सा ॥ १४१ ॥

ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਪਟ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ—ਜਿਵੇਂ ਚਰਿਤਰਹੀਣ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਭਗਤੀ ਤਾਮਸੀ, ਮੱਧਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 142

देवापूजापरान्दृष्ट्वा मात्सर्याद्योऽर्चयेद्धीरम् । सा भक्तिः पृथिवीपाल तामसी चोत्तमा स्मृता ॥ १४२ ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਧੀਰ (ਅਡੋਲ) ਜਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਤਾਮਸੀ—ਉੱਤਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 143

धनधान्यादिकं यस्तु प्रार्थयन्नर्चयेद्वरिम् । श्रद्धया परया युक्तः सा राजस्यधमा स्मृता ॥ १४३ ॥

ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ ਆਦਿਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਰਾਜਸੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 144

यः सर्वलोकविख्यातकीर्तिमुद्दिश्य माधवम् । अर्चयेत्परया भक्त्या सा मध्या राजसी मता ॥ १४४ ॥

ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 145

सालोक्यादि पदं यस्तु समुद्दिश्यार्चयेद्धरिम् । सा राजस्युत्तमा भक्तिः कीर्तिता पृथिवीपते ॥ १४५ ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ! ਜੋ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਆਦਿਕ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਰਾਜਸੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 146

यस्तु स्वकृतपापानां क्षयार्थं प्रार्चयेद्वरिम् । श्रद्धया परयोपेतः सा सात्त्विक्यधमा स्मृता ॥ १४६ ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 147

हरेरिदं प्रियमिति शुश्रूषां कुरुते तु यः । श्रद्धया संयुतो भूयः सात्त्विकी मध्यमा तु सा ॥ १४७ ॥

ਜੋ ‘ਇਹ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ’ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ-ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 148

विधिबुद्ध्यार्चयेद्यस्तु दासवच्छ्रीपतिं नृप । भक्तीनां प्रवरा सा तु उत्तमा सात्त्विकी स्मृता ॥ १४८ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਾਸ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭਗਤੀ ਭਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 149

महीमानं हरेर्यस्तु किंचित्कृत्वा प्रियो नरः । तन्मयत्वेन संतुष्टः सा भक्तिरुत्तमोत्तमा ॥ १४९ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਭਗਤੀ ਉੱਤਮੋੱਤਮ ਹੈ।

Verse 150

अहमेव परो विष्णुर्मयिसर्वमिदं जगत् । इति यः सततं पश्येत्तं विद्यादुत्तमोत्तमम् ॥ १५० ॥

“ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ”—ਜੋ ਇਹ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮੋੱਤਮ ਜਾਣੋ।

Verse 151

एवं दशविधा भक्तिः संसारच्छेदकारिणी । तत्रापि सात्त्विकी भक्तिः सर्वकामफलप्रदा ॥ १५१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਗਤੀ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 152

तस्माच्छृणुष्व भूपाल संसारविजिगीषुणा । स्वकर्मणो विरोधेन भक्तिः कार्या जनार्दने ॥ १५२ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਸੁਣੋ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰੇ।

Verse 153

यः स्वधर्मं परित्यज्य भक्तिमात्रेण जीवति । न तस्य तुष्यते विष्णुराचारेणैव तुष्यते ॥ १५३ ॥

ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 154

सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्पते । आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १५४ ॥

ਸਾਰੇ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਹੈ।

Verse 155

तस्मात्कार्या हरेर्भक्तिः स्वर्धमस्याविरोधिनी । सदाचारविहीनानां धर्मा अप्यसुखप्रदाः ॥ १५५ ॥

ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਐਸੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਵਧਰਮ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮਕਰਮ ਵੀ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 156

स्वधर्महीना भक्तिश्वाप्यकृतैव प्रकीर्तिता । यत्तु पृष्टं त्वया भूयस्तत्सर्वं गदितं मया ॥ १५६ ॥

ਸਵਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਗਤੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 157

तस्माद्धर्मपरो भूत्वा पूजयस्व जनार्दनम् । नारायणमणीयांसं सुखमेष्यसि शाश्वतम् ॥ १५७ ॥

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 158

शिव एव हरिः साक्षाद्धरिरेव शिवः स्वयम् । द्वयोरन्तरदृग्याति नरकारन्कोटिशः खलः ॥ १५८ ॥

ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰਿ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 159

तस्माद्विष्णुं शिवं वापि समं बुद्धा समर्चय । भेदकृद्दुःखमाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १५९ ॥

ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਜੋ ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 160

यदर्थमहमायातस्त्वत्समीपं जनाधिप । तत्ते वक्ष्यामि सुमते सावधानं निशामय ॥ १६० ॥

ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ! ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁਮਤੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 161

आत्मघातकपाप्मानो दग्धाः कपिलकोपतः । वसन्ति नरके ते तु राजंस्तव पितामहाः ॥ १६१ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਆਤਮਘਾਤ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾਮਹ ਕਪਿਲ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 162

तानुद्धर महाभाग गङ्गानयनकर्मणा । गङ्गा सर्वाणि पापानि नाशयत्येव भूपते ॥ १६२ ॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਗੰਗਾ-ਆਨਯਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰੋ। ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਗੰਗਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 163

केशास्थिनखदन्दाश्च भस्मापि नृपसत्तम । नयति विष्णुसदनं स्पृष्टा गाङ्गेन वारिणा ॥ १६३ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕੇਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਨਖ, ਦੰਦ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਸਮ ਵੀ—ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

Verse 164

यस्यास्थि भस्म वा राजन् गङ्गायां क्षिप्यते नरैः । स सर्वपापनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ १६४ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਜਾਂ ਭਸਮ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 165

यानि कानि च पापानि प्रोक्तानि तव भूपते । तानि कर्माणि नश्यन्ति गङ्गाबिन्द्वभिषेचनात् ॥ १६५ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਜੋ ਜੋ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 166

सनक उवाच । इत्युक्त्वा मुनिशार्दूल महाराजं भगीरथम् । धर्मात्मानं धर्मराजः सद्यश्वान्तर्दधेतदा ॥ १६६ ॥

ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਨੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਮਹਾਰਾਜ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 167

स तु राजा महाप्राज्ञः सर्वशास्त्रार्थपारगाः । निक्षिप्य पृथिवीं सर्वां सचिवेषु ययौ वनम् ॥ १६७ ॥

ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ (ਰਾਜ) ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 168

तुहिनाद्रौ ततो गत्वा नरनारायणाश्रमात् । पश्चिमे तुहिनाक्रान्ते श्रृङ्गेषोडशयोजने ॥ १६८ ॥

ਫਿਰ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 169

तपस्तप्त्वानयामास गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् ॥ १६९ ॥

ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਪਾਵਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।