Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 64

Maṅgalācaraṇa, Naimiṣāraṇya-Sabhā, Sūta-Āhvāna, and Narada Purāṇa-Māhātmya

Devanagari script

सत्सङ्गदेवार्चनसत्कथासु हितोपदेशे निरतो मनुष्यः । प्रयाति विष्णोः परमं पदं यद्देहावसानेऽच्युततुल्यतेजाः ॥ ६३ ॥

Transliteration

satsaṅgadevārcanasatkathāsu hitopadeśe nirato manuṣyaḥ | prayāti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ yaddehāvasāne'cyutatulyatejāḥ || 63 ||

Translation

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਸੰਗ, ਦੇਵ-ਅਰਚਨ, ਸਤਕਥਾ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਹਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• सत्-सङ्ग-देव-अर्चन-सत्-कथासु: in holy company, worship of God, and good discourses
• सत्-सङ्ग-देव-अर्चन-सत्-कथासु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक) + सत् (प्रातिपदिक) + कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Loc), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्व/इतरेतर-द्वन्द्वार्थे सूची-समासः: ‘सत्सङ्गे च देवार्चने च सत्कथासु च’

• हित-उपदेशे: in beneficial instruction
• हित-उपदेशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + उपदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन; कर्मधारय: ‘हितः उपदेशः’

• निरतः: engaged/devoted
• निरतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरत (कृदन्त; रम् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP in sense ‘engaged’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मनुष्यः इति विशेषणम्

• मनुष्यः: a man/person
• मनुष्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन

• प्रयाति: goes/attains
• प्रयाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन; पदम् इति विशेषणम्

• पदम्: abode/state
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन; सम्बन्ध (relative) पदम् इत्यस्य विशेषणम्

• देह-अवसाने: at the end of the body (at death)
• देह-अवसाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + अवसान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन; ‘देहस्य अवसाने’

• अच्युत-तुल्य-तेजाः: one whose splendor equals Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युत-तुल्य-तेजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘अच्युतस्य तुल्यं तेजो यस्य सः’

Speaker

Narada (teaching in the Purva Bhaga context; aligned with Narada’s instruction on bhakti-oriented conduct)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu
• Acyuta
• Devas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that sustained engagement with satsanga, worship, sacred discourse, and wholesome guidance purifies the mind and leads to Viṣṇu’s supreme abode, culminating in divine-like radiance at death.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as a lived discipline: keeping saintly company, practicing worship, hearing true kathā, and accepting hitopadeśa—together forming a devotional lifestyle that culminates in Viṣṇu-realization.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga is taught directly; the practical takeaway is ritual practice (devārcana) and disciplined listening/learning (satkathā, hitopadeśa), which support dharma and inner purification.