Maṅgalācaraṇa, Naimiṣāraṇya-Sabhā, Sūta-Āhvāna, and Narada Purāṇa-Māhātmya

Verse 1

ॐ श्रीगुरुभ्यो नमः । ॐ श्रीगणेशाय नमः । ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । ॐ नारायाणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत् ॥ १ ॥

ਓਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਇਣ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਰਤਾ ਲਈ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

ॐ वेदव्यासाय नमः । वृन्दे वृन्दावनासीनमिन्दिरानन्दन्दमन्दिरम् । उपेन्द्रं सांद्रकारुण्यं परानन्दं परात्परम् ॥ १॥ १ ॥

ਓਂ ਵੇਦਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵ੍ਰਿੰਦੇ! ਮੈਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਇੰਦਿਰਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਧਾਮ-ਮੰਦਰ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਘਣੀ ਤੇ ਓਹਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ।

Verse 3

ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यां यस्यांशा लोकसाधकाः । तमादिदेवं चिद्रूपं विशुद्ध परमं भजे ॥ २ ॥

ਮੈਂ ਉਸ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਚੇਤਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਕਹਲਾਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

शौनकाद्या महात्मान ऋषयो ब्रह्मवादिनः । नैमिषाख्ये महारण्ये तपस्तेपुर्मुमुक्षवः ॥ ३ ॥

ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ—ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ—ਨੈਮਿਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਹਾ-ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 5

जितेन्द्रिया जिताहाराः सन्तः सत्यपराक्रमाः । यजन्तः परया भक्त्या विष्णुमाद्यं सनातनम् ॥ ४ ॥

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸੰਤ—ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 6

अनीर्ष्याः सर्वधर्म्मज्ञा लोकानुग्रहतत्पराः । निर्म्ममा निरहंकाराः परस्मिन्नतमानसाः ॥ ५ ॥

ਉਹ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ। ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਨਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

न्यस्तकामा विवृजिनाः शमादिगुणसंयुताः । कृष्णाजिनोत्तरीयास्ते जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ ६ ॥

ਉਹ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਮ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 8

गृणन्तः परमं ब्रह्म जगच्चक्षुः समौजसः । धर्म्मशास्त्रार्थतत्त्वज्ञास्तेपुर्नैमिषकानने ॥ ७ ॥

ਜਗਤ ਦੀ ਅੱਖ ਸਮਾਨ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਨ ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੈਮਿਸ਼ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 9

यज्ञैर्यज्ञपतिं केचिज्ज्ञानैर्ज्ञानात्मकं परे । केचिच्च परया भक्त्या नारायणमपूजयन् ॥ ८ ॥

ਕੁਝ ਨੇ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੱਗਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਕੁਝ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 10

एकदा ते महात्मानः समाजं चक्रुरुतमाः । धर्मार्थकाममोक्षाणामुपायाञ्ज्ञातुमिच्छवः ॥ ९ ॥

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 11

षङ्विंशतिसहस्त्राणि मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या वक्तुं न शक्यते ॥ १० ॥

ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਸ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ-ਨਿਸ਼ਠ ਛੱਬੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਨੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।

Verse 12

मुनयो भावितात्मानो मिलितास्ते महौजसः । लोकानुग्रहकर्तारो वीतरागा विमत्सराः ॥ ११ ॥

ਉਹ ਮੁਨੀ ਆਤਮ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ—ਰਾਗ ਰਹਿਤ, ਮਤਸਰ ਰਹਿਤ—ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸਨ।

Verse 13

कानि क्षेत्राणि पुण्यानि कानि तीर्थानि भूतले । कथं वा प्राप्यते मुक्तिर्नृणां तापार्तचेतसाम् ॥ १२ ॥

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ? ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ?

Verse 14

कथं हरौ मनुष्याणां भक्तिरव्यभिचारिणी । केन सिध्येत च फलं कर्मणस्त्रिविधात्मनः ॥ १३ ॥

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰিণੀ, ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 15

इत्येवं प्रष्टुमात्मानमुद्यतान्प्रेक्ष्य शौनकः । प्राञ्जलिर्वाक्यमाहेदं विनयावनतः सुधीः ॥ १४ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸ਼ੌਨਕ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 16

शौनक उवाच । आस्ते सिद्धाश्रमे पुण्ये सूतः पौराणिकोत्तमः । यजन्मखैर्बहुविधैर्विश्वरुपं जनार्दनम् ॥ १५ ॥

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ-ਵਕਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

स एतदखिलं वेत्ति व्यासशिष्यो महामुनिः । पुराणसंहितावक्ता शान्तो वै रोमहर्षणिः ॥ १६ ॥

ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣੀ—ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਵਕਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 18

युगे युगेऽल्पकान्धर्मान्निरीक्ष्य मधुसूदनः । वेदव्यास स्वरूपेण वेदभागं करोति वै ॥ १७ ॥

ਯੁਗ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੇਦਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

Verse 19

वेदव्यासमुनिः साक्षान्नारायण इति द्विजाः । शुश्रुमः सर्वशास्त्रेषु सूतस्तु व्यासशासितः ॥ १८ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਨੀ ਵੇਦਵਿਆਸ ਸਾਖ਼ਾਤ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੂਤ ਵਿਆਸ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 20

तेन संशासितः सूतो वेदव्यासेन धीमता । पुराणानि स वेत्त्येव नान्यो लोके ततः परः ॥ १९ ॥

ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੇਦਵਿਆਸ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਸੂਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 21

स पुराणार्थविल्लोके स सर्वज्ञः स बुद्धिमान् । स शान्तो मोक्षधर्मज्ञः कर्मभक्तिकलापवित् ॥ २० ॥

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜਾਣਕਾਰ ਉਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਬਜ੍ਞ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮੋਖਸ਼-ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਭ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।

Verse 22

वेदवेदाङ्गशास्त्राणां सारभूतं मुनीश्वराः । जगद्धितार्थं तत्सर्वं पुराणेषूक्तवान्मुनिः ॥ २१ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 23

ज्ञानार्णवो वै सूतस्तत्सर्वतत्त्वार्थकोविदः । तस्मात्तमेव पृच्छाम इत्यूचे शौनको मुनीन् ॥ २२ ॥

ਸੂਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਤਾਤਪਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛੀਏ—ਇਉਂ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 24

ततस्ते मुनयः सर्वे शौनकं वाग्विदां वरम् । समाश्लिष्य सुसंप्रीताः साधु साध्विति चाब्रुवन् ॥ २३ ॥

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੌਨਕ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 25

अथ ते मुनयो जग्मुः पुण्यं सिद्धाश्रमं वने । मृगव्रजसमाकीर्णं मुनिभिः परिशोभितम् ॥ २४ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਗਏ—ਜੋ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਸੀ।

Verse 26

मनोज्ञभूरुहलताफलपुष्पविभूषितम् । युक्तं सरोभिरच्छोदैरतिथ्यातिथ्यसंकुलम् ॥ २५ ॥

ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਿਰਮਲ, ਸਾਫ਼ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਤ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 27

ते तु नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । यजन्तमग्निष्टोमेन ददृशू रोमहर्षणिम् ॥ २६ ॥

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ—ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਚ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 28

यथार्हमर्चितास्तेन सूतेन प्रथितौजसः । तस्यावभृथमीक्षन्तस्तत्र तस्थुर्मखालये ॥ २७ ॥

ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ (ਸਮਾਪਤੀ ਸਨਾਨ) ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।

Verse 29

अधरावभृथस्नातं सूतं पौराणिकोत्तमम् । पप्रच्छुस्ते सुखासीनां नैमिषारण्यवासिनः ॥ २८ ॥

ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । वयं त्वतिथयः प्राप्ता आतिथेयास्तु सुव्रत । ज्ञानदानोपचारेण पूजयास्मान्यथाविधिः ॥ २९ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮਿਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 31

दिवौकसो हि जीवन्ति पीत्वा चन्द्रकलामृतम् । ज्ञानामृतं भूसुरास्तु मुने त्वन्मुखनिःसृतम् ॥ ३० ॥

ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭੂਸੁਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

येनेदमखिलं जातं यदाधारं यदात्मकम् । यस्मिन्प्रतिष्ठितं तात यस्मिन्वा लयमेष्यति ॥ ३१ ॥

ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸਵਰੂਪ ਹੈ; ਹੇ ਤਾਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

केन विष्णुः प्रसन्नः स्यात्स कथं पूज्यते नरैः । कथं वर्णाश्रमाचारश्चातिथेः पूजनं कथम् ॥ ३२ ॥

ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਆਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

Verse 34

सफलं स्याद्यथा कर्म मोक्षोपायः कथं नृणाम् । भक्त्या किं प्राप्यते पुंभिस्तथा भक्तिश्च कीदृशी ॥ ३३ ॥

ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮੋਖ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕੀ ਹੈ? ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

Verse 35

वद सूत मुनिश्रेष्ट सर्वमेतदसंशयम् । कस्य नो जायते श्रद्धा श्रोतुं त्वद्वचनामृतम् ॥ ३४ ॥

ਹੇ ਸੂਤ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ। ਤੇਰੇ ਬਚਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾ ਜਾਗੇਗੀ?

Verse 36

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे यदिष्टं वो वदामि तत् । गीतं सनकमुख्यैस्तु नारदाय महात्मने ॥ ३५ ॥

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਨਕ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਲਈ ਗਾਇਆ ਸੀ।

Verse 37

पुराणं नारदोपाख्यमेतद्वेदार्थसंमितम् । सर्वपापप्रशमनं दुष्टग्रहनिवारणम् ॥ ३६ ॥

ਇਹ ਨਾਰਦੋਪਾਖ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

दुःस्वप्ननाशनं धर्म्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । नारायणकथोपेतं सर्वकल्याणकारणम् ॥ ३७ ॥

ਇਹ ਦੁੱਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਮਈ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

Verse 39

धर्मार्थकाममोक्षाणां हेतुभूतं महाफलम् । अपूर्वपुण्यफलदं श्रृणुध्वं सुसमाहिताः ॥ ३८ ॥

ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 40

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । श्रृत्वैतदार्षं दिव्यं च पुराणं शुद्धिमाप्नुयात् ॥ ३९ ॥

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਪਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰਣੀਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

यस्यैकाध्यायपठनाद्वाजिमेधफलं लभेत् । अध्यायद्वयपाठेन राजसूयफलं तथा ॥ ४० ॥

ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

ज्येष्ठमासे पूर्णिमायां मूलक्षें प्रयतो नरः । स्नात्वा च यमुना तोये मथुरायामुपोषितः ॥ ४१ ॥

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ।

Verse 43

अभ्यर्च्य विधितवत्कृष्णं यत्फलं लभते द्विजाः । तत्फलं समवाप्रोति अध्यायत्रयपाठतः ॥ ४२ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

तत्प्रवक्ष्यामि वः सम्यक् शृणुध्वं गदतो मम । जन्मायुतार्जितैः पापैर्मुक्तः कोटिकुलान्वितः ॥ ४३ ॥

ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਰੋੜਾਂ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्रैव प्रतितिष्ठति । श्रुत्वास्य तु दशाध्यायान्भक्तिभावेन मानवः ॥ ४४ ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਦਸ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

निर्वाणमूक्तिं लभते नात्र कार्या विचारणा । श्रेयसां परमं श्रेयः पवित्राणामनुत्तमम् ॥ ४५ ॥

ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਵਾਣ-ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਯਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੁੱਤਮ ਪਾਵਨ ਹੈ।

Verse 47

दुःखप्रनाशनं पुण्यं श्रोतव्यं यत्नतो द्विजाः । श्रद्धया सहितो मर्त्यः श्लोकं श्लोकार्द्धमेव वा ॥ ४६ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਸਿੱਖਿਆ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ—ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ—ਸੁਣੇ।

Verse 48

पठित्वा मुच्यते सद्यो महापातकराशिभिः । सतामेव प्रवक्तव्यं गुह्याद्गुह्यतरं यतः ॥ ४७ ॥

ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੇਵਲ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਹ੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁਹ੍ਯ ਹੈ।

Verse 49

वावयेत्पुरतो विष्णोः पुण्यक्षेत्रे द्विजान्तिके । ब्रह्यद्रोहपराणां च दंभाचारयुतात्मनाम् ॥ ४८ ॥

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ/ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਦੰਭ ਤੇ ਕੁਕਰਮ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

Verse 50

जनानां बकवृतीनां न ब्रूयादिदमुत्तमम् । त्यक्तकामादिदोषाणां विष्णुभक्तिरतात्मनाम् ॥ ४९ ॥

ਬਗਲੇ ਵਰਗੀ ਕਪਟੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੈ।

Verse 51

सदाचारपराणां च वक्तव्यं मोक्षयसाधनम् । सर्वदेवमयो विष्णुः स्मरतामार्तिनाशनः ॥ ५० ॥

ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

सद्भक्तिवत्सलो विप्रा भक्त्या तुष्यति नान्यथा । अश्रद्धयापि यांन्नाच्चि कीर्तितेऽथ स्मूतेऽपि वा ॥ ५१ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ ਸੱਚੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਤਸਲ ਹੈ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ, ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

विमुक्तः पातकैर्मर्त्यो लभते पदमव्ययम् । संसारधोरकान्ताग्दावाग्रिर्मधुसुदनः ॥ ५२ ॥

ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਰਤਯ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹੀ ਸਾੜ ਕੇ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

स्मरतां सर्वपापानि नाशयत्याशु सत्तमाः । तदर्थद्योतकमिदं पुराणं श्राव्यमुत्तमम् ॥ ५३ ॥

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 55

श्रवणात्पठनाद्वापि सर्वपापविनाशकृत् । यस्यास्य श्रवणे बुद्धिर्जायते भक्तिसंयुता ॥ ५४ ॥

ਇਸ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਧੰਨ ਹੈ।

Verse 56

स एव कृतकृत्यस्तु सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यदर्जितं तपः पुण्यं तन्मन्ये सफलं द्विजाः ॥ ५५ ॥

ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਫਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

Verse 57

यदस्य श्रवणे भाक्तिरन्यथा नहि जायते । सत्कथासु प्रर्वतन्ते सज्जना ये जगाद्धिताः ॥ ५६ ॥

ਇਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੱਜਣ ਜਗਤ ਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

निन्दायां कलहे वापि ह्यसन्तः पाप्तात्पराः । पुराणेष्वर्थवादत्वं ये वदन्ति नराधमाः ॥ ५७ ॥

ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਅਸੰਤ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਧਮ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਰਾਧਮ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ‘ਅਰਥਵਾਦ’ (ਖਾਲੀ ਵਡਿਆਈ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯ ਹਨ।

Verse 59

तैरर्जितानि पुण्यानि क्षयं यान्ति द्विजोत्तमाः । समस्तकर्मनिर्मूलसाधनानि नराधमः ॥ ५८ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹਨਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਏ ਪੁੰਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਰਾਧਮ ਉਹਨਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੂਹ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਹੀ ਉਖਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

पुराणान्यर्थवादेन ब्रुवन्नरकमश्नुते । अन्यानि साधयन्त्येव कार्याणि विधिना नराः ॥ ५९ ॥

ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ‘ਅਰਥਵਾਦ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੋਰ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ-ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

पुराणानि द्विजश्रेष्टाः साधयन्ति न मोहिताः । अनायासेन यः पुण्यानीच्छतीह द्विजोत्तमाः ॥ ६० ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।

Verse 62

श्रोतव्यानि पुराणानि तेन वै भक्तिभावतः । पुराणश्रवणे बुद्धिर्यस्य पुंसः प्रवर्तते ॥ ६१ ॥

ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੁਰਾਣ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਜਾਗਦੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 63

पुरार्जितानि पापानि तस्य नश्यन्त्यसंशयम् । पुराणे वर्तमानेऽपि पापपाशेन यन्त्रितः । आदरेणान्यगाथासु सक्तबुद्धिः पतत्यधः ॥ ६२ ॥

ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਗਲਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੋਰ (ਸੰਸਾਰਿਕ) ਗੀਤ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 64

सत्सङ्गदेवार्चनसत्कथासु हितोपदेशे निरतो मनुष्यः । प्रयाति विष्णोः परमं पदं यद्देहावसानेऽच्युततुल्यतेजाः ॥ ६३ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਸੰਗ, ਦੇਵ-ਅਰਚਨ, ਸਤਕਥਾ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਹਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तस्मादिदं नारदनामधेयं पुण्यं पुराणं श्रुणुत द्विजेन्द्राः । यस्मिञ्छ्रुते जन्मजरादिहीनो नरो भवेदच्युतनिष्टचेताः ॥ ६४ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੇਂਦ੍ਰੋ! ‘ਨਾਰਦ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁੰਨ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ, ਜਰਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

वरं वरेण्यं वरदं पुराणं निजप्रभाभावितसर्वलोकम् । संकल्पितार्थप्रदमादिदेवं स्मृत्वाव्रजेन्मुक्तिपदं मनुष्यः ॥ ६५ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਵਰੇਣ੍ਯ, ਵਰਦਾਇਕ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਆਦਿਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

ब्रह्मेशविष्ण्वादिशरीरभेदैर्विश्वं सृजत्यत्ति च पाति विप्राः । तमादिदेवं परमं परेशमाधाय चेतस्युपयाति मुक्तिम् ॥ ६६ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ), ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ, ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 68

यो नाम जात्यादिविकल्पहीनः परः पराणां परमः परस्मात् । वेदान्तवेद्यः स्वजनप्रकाशः समीड्यते सर्वपुराणवेदैः ॥ ६७ ॥

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਜਨਮ, ਜਾਤ ਆਦਿ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਾਤਪਰ, ਪਰਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਰਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਭ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵੇਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 69

तस्मात्तिमीशं जगतां विमुक्तिमुपासनायालमजं मुरारिम् । परं रहस्यं पुरुषार्थहेतुं स्मृत्वा नरो याति भवाब्धिपारम् ॥ ६८ ॥

ਇਸ ਲਈ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਜਗਤ ਦੀ ਵਿਮੁਕਤੀ-ਸਰੂਪ, ਅਜਨਮਾ ਮੁਰਾਰੀ—ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

वक्तव्यं धार्मिकेभ्यस्तु श्रद्दधानेभ्य एव च । मुमुक्षुभ्यो यतिभ्यश्च वीतरागेभ्य एव च ॥ ६९ ॥

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਮੁਕਸ਼ੂਆਂ, ਯਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ।

Verse 71

वक्तव्यं पुण्यदेशे च सभायां देवतागृहे । पुण्यक्षेत्रे पुण्यतीर्थे देव ब्राह्मणसन्निधौ ॥ ७० ॥

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਦੇਸ ਵਿੱਚ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ; ਪੁੰਨ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ—ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 72

उच्छिष्टदेशे वक्तार आख्यानमिदमुत्तमम् । पच्यन्ते नरके घोरे यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ७१ ॥

ਜੋ ਅਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰਵ-ਭੂਤ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 73

मृषा श्रृणोति यो मूढो दम्भी भक्तिविवर्जितः । सोऽपि तद्वन्महाघोरे नरके पच्यतेऽक्षये ॥ ७२ ॥

ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਪਖੰਡ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਝੂਠੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਹੀਣ ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

नरो यः सत्कथामध्ये संभाषां कुरुतेऽन्यतः । स याति नरकं घोरं तदेकाग्रमना भवेत् ॥ ७३ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਕਥਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 75

श्रोता वक्ता चविप्रेन्द्रा एष धर्मः सनातनः । असमाहितचित्तस्तु न जानाति हि किंचना ॥ ७४ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਸੱਚਾ ਸ੍ਰੋਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਵਕਤਾ ਹੋਣਾ—ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।

Verse 76

तत एकमना भूत्वा पिबेद्धरिकथामृतम् । कथं संभ्रान्तचित्तस्य कथास्वादः प्रजायते ॥ ७५ ॥

ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਹਰਿ-ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ?

Verse 77

किं सुखं प्राप्यते लोके पुंसा संभ्रान्तचेतसा । तस्मात्सर्वं परित्यज्य कामं दुःखस्य साधनम् ॥ ७६ ॥

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਚਿੱਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।

Verse 78

समाहितमना भूत्वाकुर्यादच्युतचिन्तनम् । येन केनाप्युपायेन स्मृतो नारायणोऽव्ययः ॥ ७७ ॥

ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ; ਜਿਸ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੋ।

Verse 79

अपि पातकयुक्तस्य प्रसन्नः स्यान्नसंशयः । यस्य नारायणे भक्तिर्विभौ विश्वेश्वरेऽव्यये । तस्य स्यात्सफलं जन्म मुक्तिश्चैव करे स्थिता ॥ ७८ ॥

ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋਵੇ।

Verse 80

धर्मार्थकाममोक्षाख्यपुरुषार्था द्विजोत्तमाः । हरिभक्तिपराणां वै संपद्यन्ते न संशयः ॥ ७९ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼—ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।