The Exposition of the Table of Contents (Anukramaṇī) of the Agni Purāṇa
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਈਸ਼ਾਨ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ, ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਆਗਨੇਯ/ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾਬੱਧ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ 15,000 ਸ਼ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ—ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਯ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾਵਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਣਨ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਉਪਾਸਨਾ, ਅਗਨੀਕਰਮ, ਮੰਤ੍ਰ-ਮੁਦਰਾ ਤੱਤਵ, ਦੀਕਸ਼ਾ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਮੰਡਲ ਰਚਨਾ, ਸ਼ੁੱਧਿਕ੍ਰਿਆ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਮੰਦਰ ਨਿਯਮ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲਕਸ਼ਣ, ਨਿਆਸ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਨਾਇਕ ਅਤੇ ਕੁਬਜਿਕਾ ਉਪਾਸਨਾ, ਕੋਟਿ-ਹੋਮ, ਮਨਵੰਤਰ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ (ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਆਦਿ), ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਗ੍ਰਹ-ਯਜ੍ਞ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਤਿਥੀ-ਵਾਰ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਵਰਤ, ਦੀਪ-ਦਾਨ, ਵ੍ਯੂਹ ਪੂਜਾ, ਨਰਕ ਵਰਣਨ, ਨਾਡੀ-ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵਿਧੀ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਰਥ, ਲਿੰਗ ਸਤੋਤਰ, ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ, ਸੁਪਨਾ-ਸ਼ਕੁਨ ਗਿਆਨ, ਰਤਨ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਤੇ ਰਤਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਮ ਨੀਤੀ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਵ੍ਯਵਹਾਰ, ਦੇਵਾਸੁਰ ਵਿਮਰਦ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਂਤੀਕਰਮ, ਛੰਦ, ਸਾਹਿਤ, ਕੋਸ਼, ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਤਵ, ਦੇਹ-ਵਿਚਾਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਫਲ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਗਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰੰਥ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਧੇਨੂ ਦਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਲਾਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि तवाग्नेयपुराणकम् । ईशानकल्पवृत्तांतं वसिष्ठायानलोऽब्रवीत् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਈਸ਼ਾਨ-ਕਲਪ ਦਾ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜੋ ਅਗਨੀਦੇਵ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
Verse 2
तत्पंचदशसाहस्रं नाना चरितमद्भुतम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापहरं नृणाम् ॥ २ ॥
ਉਹ (ਪੁਰਾਣ) ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
प्रश्नः पूर्वं पुराणस्य कथा सर्वावतारजा । सृष्टिप्रकरणं चाथ विष्णुपूजादिकं ततः ॥ ३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਉਪੋਦਘਾਤ) ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਅਵਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਥਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਕਰਣ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
Verse 4
अग्निकार्यं ततः पश्चान्मंत्रमुद्रादिलक्षणम् । सर्वदीक्षाविधानं च अभिषेकनिरूपणम् ॥ ४ ॥
ਫਿਰ ਅਗਨੀਕਾਰਜ (ਹੋਮ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਤ੍ਰ, ਮੁਦਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ; ਸਭ ਦীক্ষਾਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
Verse 5
लक्षणं मंडलादीनां कुशापामार्जनं ततः । पवित्रारोपणविधिर्देवालयविधिस्ततः ॥ ५ ॥
ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਜਨ (ਸ਼ੁੱਧੀ); ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਆਰੋਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੇਵਾਲਯ (ਮੰਦਰ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
Verse 6
शालग्रामादिपूजा च मूर्तिलक्ष्म पृथक्पृथक् । न्यासादीनां विधानं च प्रतिष्ठापूर्तकं ततः ॥ ६ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਿਆਸ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ/ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 7
विनायकादिपूजा च नानादीक्षाविधिः परम् । प्रतिष्ठा सर्वदेवानां ब्रह्मंडस्य निरूपणम् ॥ ७ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਵਿਧੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 8
गंगादितीर्थमाहात्म्यं द्वीपवर्षानुवर्णनम् । ऊर्द्ध्वाधोलोकरचना ज्योतिश्चक्रनिरूपणम् ॥ ८ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਵਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਉੱਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼-ਚੱਕਰ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 9
ज्योतिषं च ततः प्रोक्तं शास्त्रं युद्धजयार्णवम् । षट्कर्म च ततः प्रोक्तं मंत्रमंत्रौषधीगणः ॥ ९ ॥
ਫਿਰ ਜੋਤਿਸ਼-ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ‘ਯੁੱਧਜਯਾਰ্ণਵ’ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਟਕਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਤਿਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 10
कुब्जिकादिसमर्चत्वं षोढा न्यासविधिस्तथा । कोटिहोमविधानं च मन्वंतरनिरूपणम् ॥ १० ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਬ੍ਜਿਕਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਛੋਢਾ ਨਿਆਸ-ਵਿਧੀ, ਕੋਟਿ-ਹੋਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ, ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 11
ब्रह्मचर्यादिधर्मांश्च श्राद्धकल्पविधिस्ततः । ग्रहयज्ञस्ततः प्रोक्तोवैदिकस्मार्तकर्म च ॥ ११ ॥
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਆਦਿ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਲਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗੇ ਗ੍ਰਹ-ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਸਮਾਰਤ ਕਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰੋਕਤ ਹਨ।
Verse 12
प्रायश्चित्तानुकथनं तिथीनां च व्रतादिकम् । वारव्रतानुकथनं नक्षत्रव्रतकीर्तनम् ॥ १२ ॥
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤ ਆਦਿ ਵੀ। ਅੱਗੇ ਵਾਰ-ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
मासिकव्रतनिर्द्देशो दीपदानविधिस्तथा । नवव्यूहार्चनं प्रोक्तं नरकाणां निरूपणम् ॥ १३ ॥
ਇੱਥੇ ਮਾਸਿਕ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼, ਦੀਪਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਨਵ-ਵਿਊਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਪ੍ਰੋਕਤ ਹੈ।
Verse 14
व्रतानां चापि दानानां निरूपणमिहोदितम् । नाडीचक्रसमुद्देशः संध्याविधिरनुत्तमः ॥ १४ ॥
ਇੱਥੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਾੜੀ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 15
गायत्र्यर्थस्य निर्द्देशो लिंगस्तोत्रं ततः परम् । राज्याभिषेकमन्त्रोक्तिर्द्धर्मकृत्यं च भूभुजाम् ॥ १५ ॥
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼, ਫਿਰ ਲਿੰਗ-ਸਤੋਤਰ; ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਕਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮਕਰਤਵਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 16
स्वप्नाध्यायस्ततः प्रोक्तः शकुनादिनिरूपणम् । मंडलादिकनिर्द्देंशो रत्नदीक्षाविधिस्ततः ॥ १६ ॥
ਫਿਰ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਕੁਨ ਆਦਿ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ; ਅੱਗੇ ਮੰਡਲ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਤਨ-ਦੀਖਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 17
रामोक्तनीतिनिर्द्देशो रत्नानां लक्षणं ततः । धनुर्विद्या ततः प्रोक्ता व्यवहारप्रदर्शनम् ॥ १७ ॥
ਅਗੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਨੀਤੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ; ਫਿਰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ (ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 18
देवासुरविमर्दाख्या ह्यायुर्वेदनिरूपणम् । गजादीनां चिकित्सा च तेषां शांतिस्ततः परम् ॥ १८ ॥
‘ਦੇਵਾਸੁਰ-ਵਿਮਰਦ’ ਨਾਮਕ ਭਾਗ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਹੈ; ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਪਰਮ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 19
गोनरादिचिकित्सा च नानापूजास्ततः परम् । शांतयश्चापि विविधाश्छन्दः शास्त्रमतः परम् ॥ १९ ॥
ਫਿਰ ਗੋ-ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿਕਿਤਸਾਵਾਂ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪੂਜਾਵਾਂ; ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੰਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।
Verse 20
साहित्यं च ततः पश्चादेकार्णादिसमाह्वयाः । सिद्धशब्दानुशिष्टिश्चकोशः सर्गादिवर्गकः ॥ २० ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਏਕਾਰ্ণ…’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਕਲਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਧ (ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ, ਅਤੇ ਸਰਗ ਆਦਿ ਵਰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਿਆ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 21
प्रलयानां लक्षणं च शारीरकनिरूपणम् । वर्णनं नरकाणां च योगाशास्त्र परम् ॥ २१ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ, ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 22
ब्रह्मज्ञानं ततः पश्चात्पुराणश्रवणे फलम् । एतदाग्नेयकं विप्र पुराणं परिकीर्तितम् ॥ २२ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਦਾ ਫਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ‘ਆਗਨੇਯ’ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।
Verse 23
तल्लिखित्वा तु यो दद्यात्सुवर्णकलमान्वितम् । तिलधेनु युतं चापि मार्गशीर्ष्यां विधानतः ॥ २३ ॥
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਲਮ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲ-ਧੇਨੂ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—(ਉਹ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।
Verse 24
पुराणार्थविदे सोऽथ स्वर्गलोके महीयते । एषानुक्रमणी प्रोक्ता तवाग्नेयस्य मुक्तिदा ॥ २४ ॥
ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।
Verse 25
श्रृण्वतां पठतां चैव नृणां चेह परत्र च ॥ २५ ॥
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादेऽग्निपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोनशततमोऽध्यायः ॥ ९९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ (ਵਿਸ਼ਯ-ਸੂਚੀ) ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਨਿਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ ॥ ੯੯ ॥
Frequently Asked Questions
Because the Nārada Purāṇa uses anukramaṇīs to classify Purāṇic knowledge for transmission and study—showing the scope, sequence, and authority-line (Agni → Vasiṣṭha) while highlighting the soteriological value of śravaṇa and pāṭha.
It functions as a topical index: it quickly identifies where the Agni Purāṇa positions tantra-ritual procedures (dīkṣā/nyāsa/pratiṣṭhā), dharma topics (āśrama, śrāddha, prāyaścitta), and śāstra disciplines (jyotiṣa, chandas, vyavahāra, āyurveda), enabling targeted comparative study.
The chapter states that the fruit of hearing is Brahman-realization (brahma-jñāna), while also affirming broad purification from sins for both listeners and reciters and benefit in this world and the next.