The Outline (Anukramaṇī) of the Viṣṇu Purāṇa
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਹਾਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਮਹਿਮਾ। ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਅੰਸ਼ ਗਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: (1) ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਦੇਵ-ਉਤਪੱਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ, ਦਕਸ਼ ਤੋਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ; ਧ੍ਰੁਵ, ਪૃਥੁ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਵੀਪ-ਵਰਸ਼ ਆਦਿ ਭੂਗੋਲ। (2) ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਤੇ ਨਰਕ, ਸੱਤ ਸਵਰਗ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰ ਗਤੀ ਦਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼, ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ; ਭਰਤ ਦਾ ਮੋਖਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਦਾਘ–ਭੁ ਸੰਵਾਦ। (3) ਮਨਵੰਤਰ, ਵਿਆਸ ਅਵਤਾਰ, ਨਰਕ-ਮੋਚਨ ਕਰਮ, ਸਗਰ–ਔਰਵ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀ, ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ, ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ-ਜਨਿਤ ਮੋਹ। (4) ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਕਥਾਵਾਂ। (5) ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਗੋਕੁਲ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ-ਦਵਾਰਕਾ ਤੱਕ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਦੈਤ੍ਯ-ਵਧ, ਵਿਵਾਹ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਕਥਾ। (6) ਕਲਿਯੁਗ ਆਚਾਰ, ਚਤੁਰਵਿਧ ਪ੍ਰਲਯ, ਖਾਂਡਿਕ੍ਯ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਧਰਮੋੱਤਰ ਦੇ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼—ਵ੍ਰਤ, ਯਮ-ਨਿਯਮ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੇਦਾਂਤ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼, ਸਤੋਤਰ ਅਤੇ ਮਨੂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਪਾਠ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਲਿਖਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
Shlokas
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वैष्णवं महत् । त्रयोविंशतिसहस्रं सर्वपातकनाशनम् ॥ १ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਤਸ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 2
यत्रादिभागे निर्विष्टाः षडंशाः शक्तिजेन ह । मैत्रेयायादिमे तत्र पुराणस्यावतारिकाम् ॥ २ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਆਦਿ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਜ ਨੇ ਛੇ ਭਾਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ; ਓਥੇ ਹੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਲਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਵਤਾਰਿਕਾ (ਭੂਮਿਕਾ) ਵੀ ਕਹੀ।
Verse 3
आदिकारणसर्गश्च देवादीनां च संभवः । समुद्रमथनाख्यानं दक्षादीनां ततोऽन्वयः ॥ ३ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਰਗ, ਦੇਵ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 4
ध्रुवस्य चरितं चैव पृथोश्चरितमेव च । प्रचेतसं तथाख्यानं प्रह्लादस्य कथानकम् ॥ ४ ॥
ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੰਨ ਚਰਿਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ, ਪ੍ਰਚੇਤਿਆਂ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 5
पृथग्राज्याधिकाराख्या प्रथमोंऽशइतीरितः । प्रियव्रताऽन्वयाख्याख्यानं द्वीपवर्षनिरूपणम् ॥ ५ ॥
“ਪ੍ਰਥਕ ਰਾਜ੍ਯਾਧਿਕਾਰ” ਨਾਮਕ ਪਹਿਲਾ ਅੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਕਥਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਹੈ।
Verse 6
पातालनरकाख्यानं सप्तस्वर्गनिरूपणम् । सूर्यादिवारकथनं पृथग्लक्षणसंयुतम् ॥ ६ ॥
ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆਨ, ਸੱਤ ਸਵਰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ—ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਮੇਤ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 7
चरितं भरतस्याथ मुक्तिमार्गनिदर्शनम् । निदाघऋभुसंवादो द्वितीयोंश उदाहृतः ॥ ७ ॥
ਫਿਰ ਭਰਤ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿਦਾਘ ਤੇ ਰਿਭੂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਦੂਜੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 8
मन्वन्तरसमाख्यानं वेदव्यासावतारकम् । नरकोद्धारकं कर्म गदितं च ततः परम् ॥ ८ ॥
ਫਿਰ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਆਖਿਆਨ, ਵੇਦਵਿਆਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 9
सगरस्यौर्वसंवादे सर्वधर्मनिरूपणम् । श्राद्धकल्पं तथोद्दिष्टं वर्णाश्रमनिबन्धनम् ॥ ९ ॥
ਸਗਰ ਅਤੇ ਔਰਵ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਹੈ; ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
Verse 10
सदाचारश्च कथितो मायामोहकथा ततः । तृतीयोंऽशोऽयमुदितः सर्वपापप्रणाशनः ॥ १० ॥
ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੋਹ ਦੀ ਕਥਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤੀਜਾ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
सूर्यवंशकथ पुण्या सोमवंशाऽनुकीर्तनम् । चतुर्थेंऽशेमुनिश्रेष्ठ नानाराजकथान्वितम् ॥ ११ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਚੌਥੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਕੀਰਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 12
कृष्णावतारसंप्रश्नो गोकुलीया कथा ततः । पूतनादिवधो बाल्ये कौमारेऽघादिहिंसनम् ॥ १२ ॥
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਕਥਾ; ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੂਤਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਵਧ, ਕੌਮਾਰ ਵਿੱਚ ਅਘ ਆਦਿ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ।
Verse 13
कैशोरे कंसहननं माथुरं चरितं तथा । ततस्तु यौवने प्रोक्ता लीला द्वारवतीभवा ॥ १३ ॥
ਕੈਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਸ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਚਰਿਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਫਿਰ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 14
सर्वदैत्यवधो यत्र विवाहाश्च पृथग्विधाः । यत्र स्थित्वाजगन्नाथः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः ॥ १४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਜਗੰਨਾਥ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
भूभारहरणं चक्रे परेषां हननादिभिः । अष्टावक्रीयमाख्यानं पंचमोंऽश इतीरितः ॥ १५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰਿਆ; ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
कलिजं चरितं प्रोक्तं चातुर्विध्यं लयस्य च । ब्रह्मज्ञानसमुद्देशः खांडिक्यस्य निरूपितः ॥ १६ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਵੀ; ਖਾਂਡਿਕ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 17
केशिध्वजेन चेत्येष षष्ठोंऽशः परिकीर्तितः । अतः परं तु सूतेन शौनकादिभिरादरात् ॥ १७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਸ਼ਿਧਵਜ ਨੇ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੂਤ ਜੀ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 18
पृष्टेन चोदिताः शश्वद्विष्णुधर्मोत्तराह्वयाः । नानाधर्मकथाः पुण्या व्रतानि नियमा यमाः ॥ १८ ॥
ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ‘ਵਿਸ਼ਣੁਧਰਮੋੱਤਰ’ ਨਾਮਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ-ਕਥਾਵਾਂ—ਵ੍ਰਤ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਯਮ—ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 19
धर्मशास्त्रं चार्थशास्त्रं वेदांतं ज्योतिषं तथा । वंशाख्यानं प्रकरणात् स्तोत्राणि मनवस्तथा ॥ १९ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵੀ ਹਨ; ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਸ਼-ਆਖਿਆਨ, ਸਤੋਤਰ ਅਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਵੀ ਹਨ।
Verse 20
नानाविद्यास्तथा प्रोक्ताः सर्वलोकोपकारिकाः । एतद्विष्णुपुराणं वै सर्वशास्त्रार्थसंग्रहम् ॥ २० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁਪੁਰਾਣ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
Verse 21
वाराहकल्पवृत्तांतं व्यासेन कथितं त्विह । यो नरः पठते भक्त्या यः श्रृणोति च सादरम् ॥ २१ ॥
ਇੱਥੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—(ਉਹ ਮੰਗਲ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।
Verse 22
तावुभौ विष्णुलोकं हि व्रजेतां भुक्तभोगकौ । तल्लिखित्वा च यो दद्यादाषाढ्यां घृतधेनुना ॥ २२ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਨ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਲਿਖ ਕੇ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘਿਉ-ਧੇਨੂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
सहितं विणुभक्ताय पुराणार्थविदेद्विज । स याति वैष्णवं धाम विमानेनार्कवर्चसा ॥ २३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 24
यश्च विष्णुपुराणस्य समनुक्रमणीं द्विज । कथयेच्छृणुयाद्वापि स पुराणफलं लभेत् ॥ २४ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸਮਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे विष्णुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः ॥ ९४ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਨੁ-ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਚੌਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
Frequently Asked Questions
It functions as a canonical index: by listing divisions and topics (cosmology, dynasties, avatāra-kathā, ritual law, and mokṣa teachings), it validates the Viṣṇu Purāṇa’s scope and provides a study-map that mirrors the Purāṇic method of synthesizing many śāstric domains into a single devotional framework.
Devotional reading (pāṭha) and reverent listening (śravaṇa) to the Varāha-kalpa narration, reciting or hearing the anukramaṇī itself, and also writing and gifting the text—especially in Āṣāḍha with a ghṛta-dhenū (ghee-cow)—as well as teaching Purāṇic meaning to a Viṣṇu devotee.