The Description of the Index (Anukramaṇikā) of the Padma Purāṇa
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਉਪਦੇਸ਼, ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਕਥਾ-ਇਤਿਹਾਸ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ। ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਬ੍ਰਹਮਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ, ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਦਾਨ ਤੇ ਵ੍ਰਤ, ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਤਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਗੋ-ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਵਧ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਗਿਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਖੰਡ (ਗ੍ਰਹ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭੂਮੀ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਪૃਥੁ, ਨਹੁਸ਼, ਯਯਾਤੀ, ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ, ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ, ਹੁਣਡ ਆਦਿ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਲੋਕ-ਰਚਨਾ ਤੇ ਧਰਤੀ-ਵਿਨਿਆਸ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਯਮੁਨਾ, ਕਾਸ਼ੀ, ਗਯਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਕਰਮਯੋਗ, ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ, ਊਰਜਾ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਕ, ਜਗੰਨਾਥ ਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਲੀਲਾ, ਮਾਧਵ-ਸਨਾਨ ਫਲ, ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ (ਭਸਮ, ਸ਼ਿਵਗੀਤਾ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸਮੂਹ, ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ, ਮਾਘ-ਸਨਾਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਰਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ, ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ, ਰਾਮਨਾਮ-ਸ਼ਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ/ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਪਾਠ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਲਿਖਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं पद्मसंज्ञकम् । महत्पुण्यप्रदं नॄणां श्रृण्वतां पठतां मुदा ॥ १ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ॥ ੧ ॥
Verse 2
यथा चंचेंद्रियः सर्वः शरीरीति निगद्यते । तथेदं पंचभिः खंडैरुदितं पापनाशनम् ॥ २ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ॥ ੨ ॥
Verse 3
पुलस्त्येन तु भीष्माय सृष्ट्यादिक्रमतो द्विज । नानाख्यानेतिहासाद्यैर्यत्रोक्तो धर्मविस्तरः ॥ ३ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਆਖਿਆਨਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵਰਣਿਤ ਹੈ ॥ ੩ ॥
Verse 4
पुष्करस्य च माहात्म्यं विस्तरेण प्रकीर्तितम् । ब्रह्मयज्ञविधानं च वेदपाठादिलक्षणम् ॥ ४ ॥
ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਵਰਣੇ ਗਏ ਹਨ ॥ ੪ ॥
Verse 5
दानानां कीर्तनं यत्र व्रतानां च पृथक्पृथक् । विवाहः शैलजायाश्चतारकाख्यानकं महत् ॥ ५ ॥
ਉਥੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੈਲਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਅਤੇ ‘ਤਾਰਕ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
माहात्म्यं च गवादीनां कीर्तितं सर्वपुण्यदम् । कालकेयादिदैत्यानां वधो यत्र पृथक्पृथक् ॥ ६ ॥
ਉਥੇ ਗਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਸਰਬ ਪੁੰਨ ਦਾਤਾ ਮਹਾਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਲਕੇਯ ਆਦਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਵੀ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 7
ग्रहाणामर्चनं दानं यत्र प्रोक्तं द्विजोत्तम । तत्सृष्टिखंडमुद्दिष्टं व्यासेन सुमहात्मना ॥ ७ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਜਿਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਨੇ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਖੰਡ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 8
पितृमात्रादिपूज्यत्वे शिवशर्मकथा पुरा । सुव्रतस्य कथा पश्चाद्वृत्रस्य च वधस्तथा ॥ ८ ॥
ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਆਦਿ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 9
पृथोर्वैनस्य चाख्यानं सुनूथायाः कथा तथा । सुकलाख्यानकं चैव धर्माख्यानं ततः परम् ॥ ९ ॥
ਫਿਰ ਵੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੂ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਨੂਥਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਸੁਕਲਾਖਿਆਨ’ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਧਰਮਾਖਿਆਨ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 10
पितृशुश्रूषणाख्यानं नहुषस्य कथा ततः । ययातिचरितं चैव गुरुतीर्थनिरूपणम् ॥ १० ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦਾ ਆਖਿਆਨ, ਫਿਰ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਯਯਾਤੀ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ‘ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
राज्ञा जैमिनिसंवादो बह्वाश्चर्य्यकथायुतः । कथा ह्यशोकसुंदर्याहुंडदैत्यवधान्विता ॥ ११ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਜੈਮਿਨੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਡ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
Verse 12
कामोदाख्यानकं तत्र विहुंडवधसंयुतम् । कुंजलस्य च संवादश्च्यवनेन महात्मना ॥ १२ ॥
ਉੱਥੇ ‘ਕਾਮੋਦ’ ਨਾਮਕ ਆਖਿਆਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਹੁੰਡ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁੰਜਲ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
सिद्धाख्यानं ततः प्रोक्तं खंडस्यास्य फलोहनम् । सूतशौनकसंवादं भूमिखंडमिदं स्मृतम् ॥ १३ ॥
ਫਿਰ ‘ਸਿੱਧ’ ਆਖਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਫਲਦਾਇਕ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ; ਸੂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਭੂਮੀ-ਖੰਡ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
ब्रह्माण्डोत्पत्तिरुदिता यत्रर्षिभिश्च सौतिना । सभूमिलोकसंस्थानं तीर्थाख्यानं ततः परम् ॥ १४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੌਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 15
नर्मदोत्पत्तिकथनं तत्तीर्थानां कथाः पृथक् । कुरुक्षेत्रादितीर्थानां कथा पुण्या प्रकीर्तिता ॥ १५ ॥
ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ; ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਹਨ।
Verse 16
कालिंदीपुण्यकथनं काशीमाहात्म्यवर्णनम् । गयायाश्चैव माहात्म्यं प्रयागस्य च पुण्यकम् ॥ १६ ॥
ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਦੀ ਪੁੰਨ ਕਥਾ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ; ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਹੈ।
Verse 17
वर्णाश्रमानुरोधेन कर्मयोगनिरूपणम् । व्यासजमिनिसंवादः पुण्यकर्मकथान्वितः ॥ १७ ॥
ਵਰਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ; ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।
Verse 18
समुद्रमथनाख्यानं व्रताख्यानं ततः परम् । ऊर्ज्जपंचाहमाहाम्यं स्तोत्रं सर्वापराधनुत् ॥ १८ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਦੀ ਆਖਿਆਨ, ਫਿਰ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ; ਅਗੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਸਭ ਅਪਰਾਧ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤਰ।
Verse 19
एतत्स्वर्गाभिधं विप्र सर्वपातकनाशनम् । रामाश्वमेधं प्रथमं रामराज्याभिषेचनम् ॥ १९ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਹ ‘ਸਵਰਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ, ਫਿਰ ਰਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ।
Verse 20
अगस्त्याद्यागमश्चैव पौलस्त्यान्वयकीर्त्तनम् । अश्वमेधोपदेशश्च हयचर्या ततः परम् ॥ २० ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆਗਮ-ਪਰੰਪਰਾ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਯ-ਚਰਿਆ (ਘੋੜੇ ਸੰਬੰਧੀ ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 21
नानाराजकथाः पुण्या जगन्नाथानुवर्णनम् । वृन्दावनस्य माहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २१ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਪੁੰਨ ਰਾਜ-ਕਥਾਵਾਂ, ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਰਬ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 22
नित्यलीलानुकथनं यत्र कृष्णावतारिणः । माधवस्नानमाहात्म्यं स्नानदानार्चने फलम् ॥ २२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਨਿਤ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕਥਨ ਹੈ; ਓਥੇ ਹੀ ਮਾਧਵ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਅਰਚਨ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 23
धरावराहसंवादो यमब्रह्मणयोः कथा । संवादो राजदूतानां कृष्णस्तोत्रनिरूपणम् ॥ २३ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਾ-ਵਰਾਹ ਸੰਵਾਦ, ਯਮ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਵੀ ਹੈ।
Verse 24
शिवशंभुसमायोगी दधीचाख्यानकं ततः । भस्ममाहात्म्यमतुलं शिवमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ २४ ॥
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਯੋਗ, ਫਿਰ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਆਖਿਆਨਕ ਕਥਾ, ਭਸਮ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 25
देवरातसुताख्यानं पुराणज्ञप्रशंसनम् । गौतमाख्यानकं चैव शिवगीता ततः स्मृता ॥ २५ ॥
ਤਦਨੰਤਰ ਦੇਵਰਾਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਗੌਤਮ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਗੀਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
कल्पांतरे रामकथा भारद्वाजाश्रमस्थिता । पातालखंडमेतद्धि श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ २६ ॥
ਹੋਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕਥਾ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 27
सर्वपापप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् । पर्वताख्यानकं पूर्वं गौर्थै प्रोक्तं शिवेन वै ॥ २७ ॥
ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ‘ਪਰਬਤ ਆਖਿਆਨ’ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ।
Verse 28
जालंधरकथा पश्चाच्छ्रीशैलाद्यनुकीर्तनम् । सगरस्य कथा पुण्या ततः परमुदीरितम् ॥ २८ ॥
ਫਿਰ ਜਾਲੰਧਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦੀ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
गंगाप्रयागकाशीनां गयायाश्चाधिपुण्यकम् । अन्नादि दानमाहात्म्यं तन्महाद्वादशीव्रतम् ॥ २९ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਯਾ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਪੁੰਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ; ਅੰਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Verse 30
चतुर्विंशैकादशीनां माहात्म्यं पृथगीरितम् । विष्णुधर्मसमाख्यानं विष्णुनामसहस्रकम् ॥ ३० ॥
ਚੌਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 31
कार्तिकव्रतमाहात्म्यं माघस्नानफलं ततः । जम्बृद्वीपस्य तीर्थानां माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३१ ॥
ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦਾ ਮਹਾਤਮ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 32
साभ्रमत्याश्च माहात्म्यं नृसिंहोत्पत्तिवर्णनम् । देवशर्मादिकाख्यानं गीतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ ३२ ॥
ਸਾਭ੍ਰਮਤੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।
Verse 33
भक्त्याख्यानं च माहात्म्यं श्रीमद्भागवतस्य ह । इन्द्रप्रस्थस्य माहात्म्यं बहुतीर्थकथान्वितम् ॥ ३३ ॥
ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤੀਰਥ-ਕਥਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 34
मन्त्ररत्नाभिधानं च त्रिपाद्भूत्यनुवर्णनम् । अवतारकथाः पुण्या मत्स्यादीनामतः परम् ॥ ३४ ॥
ਫਿਰ ‘ਮੰਤ੍ਰ-ਰਤਨ’ ਦਾ ਅਭਿਧਾਨ, ਤ੍ਰਿਪਾਦ-ਭੂਤੀ (ਤਿੰਨ-ਪਦ ਅਤੀਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਭੂਤੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 35
रामनामशतं दिव्यं तन्माहात्म्यं च वाडव । परीक्षणं च भृगुणा श्रीविष्णोर्वैभवस्य च ॥ ३५ ॥
ਹੇ ਵਾਡਵ! ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਤਨਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਵੈਭਵ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 36
इत्येतदुत्तरं खण्डं पंचमं सर्वपुण्यदम् । पंचखंडयुतं पाद्मं यः श्रृणोति नरोत्तमः ॥ ३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਉੱਤਰਖੰਡ ਸਭ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰੋੱਤਮ ਹੈ।
Verse 37
स लभेद्वैष्णवं धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । एतद्वै पंचपंचाशत्सहस्रं पद्मसंज्ञकम् ॥ ३७ ॥
ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ‘ਪਦਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਚ-ਪੰਚਾਸ਼ਤ ਸਹਸ੍ਰ, ਅਰਥਾਤ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
Verse 38
पुराणं लेखयित्वा वै ज्येष्ठ्यां स्वर्णाब्जसंयुतम् । यः प्रदद्यात्सुसत्कृत्य पुराणज्ञाय मानद ॥ ३८ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦ! ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਜੇਠੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 39
स याति वैष्णवं धाम सर्वदेवनमस्कृतः । पद्मानुक्रमणीमेतां यः पठेच्छृणुयात्तथा ॥ ३९ ॥
ਜੋ ਇਸ ਪਦਮਾਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 40
सोऽपि पद्मपुराणस्य लभेच्छ्रवणजं फलम् ॥ ४० ॥
ਉਹ ਵੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
Verse 41
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे पद्मपुराणानुक्रमणिकावर्णनं नाम त्रिनवतितमोऽध्यायः ॥ ९३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
Frequently Asked Questions
Because the index assigns a formal taxonomy to Padma Purāṇa’s material: graha-pūjā (planetary worship) and dāna instruction are explicitly identified by Vyāsa as characteristic of the Sṛṣṭi-khaṇḍa, establishing section-identity and aiding reciters in thematic navigation.
The chapter states that reciting or listening to the Padmānukramaṇī yields the same merit as hearing the Padma Purāṇa itself, culminating in enjoyment of desired fruits here and attainment of the Vaiṣṇava abode.