The Description of the Glory of the Purāṇa (Purāṇa-Māhātmya)

Verse 1

सूत उवाच । इत्येवमुक्त्वा मुनिना हि पृष्टास्ते वै कुमाराः किल नारदेन । संपूजिताः शास्त्रविदां वरिष्ठाः कृताह्निका जग्मुरुमेशलोकम् ॥ १ ॥

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਮੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 2

तत्रेशमग्र्यर्कनिभैर्मुनींद्रैः श्रीवामदेवादिभिरर्चितांघ्रिम् । सुरासुरेन्द्रैरभिवंद्यमुग्रं नत्वाज्ञया तस्य निषेदुरुर्व्याम् ॥ २ ॥

ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉਗ੍ਰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਮਦੇਵ ਆਦਿ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।

Verse 3

श्रुत्वाथ तत्राखिलशास्त्रसारं शिवागमं ते पशुपाशमोक्षणम् । जग्मुस्ततो ज्ञानघनस्वरूपा नत्वा पुरारिं स्वपितुर्निकाशम् ॥ ३ ॥

ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਮ ਸੁਣਿਆ। ਗਿਆਨ-ਘਨ ਸਰੂਪ ਉਹ ਫਿਰ ਚਲੇ; ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 4

तत्पादपद्मे प्रणतिं विधाय पित्रापि सत्कृत्य सभाजितास्ते । लब्ध्वाशिषोऽद्यापि चरन्ति शश्वल्लोकेषु तीर्थानि च तीर्थभूताः ॥ ४ ॥

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ। ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

जग्मुस्ततो वै बदरीवनान्ते सुरेन्द्रवर्गैरुपसेव्यमानम् । दध्युश्चिरं विष्णुपदाब्जमव्ययं ध्यायन्ति यद्यतयो वीतरागाः ॥ ५ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਬਦਰੀ ਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਗਣ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਰਾਗੀ ਯਤੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

नारदोऽपि ततो विप्रा कुमारेभ्यः समीहितम् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं भृशं प्रीतमना ह्यभूत् ॥ ६ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਤਦੋਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਗਿਆਨ—ਅਨੁਭਵ-ਸਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨਯੁਕਤ ਗਿਆਨ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

स तस्मात्स्वर्णदीतीरादागत्य पितुरन्तिके । प्रणम्य सत्कृतः पित्रा ब्रह्मणा निषसाद च ॥ ७ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਰਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 8

कुमारेभ्यः श्रुतं यच्च ज्ञानं विज्ञानसंयुतम् । वर्णयामास तत्त्वेन सोऽपि श्रुत्वा मुमोद च ॥ ८ ॥

ਕੁਮਾਰਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ—ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 9

अथ प्रणम्य शिरसा लब्धाशीर्मुनिसत्तमः । आजगाम च कैलासं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ९ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 10

नानाश्चर्यमयं शश्वत्सर्वर्त्तुकुसुमद्रुमैः । मंदारैः पारिजातैश्च चंपकाशोकवंजुलैः ॥ १० ॥

ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਫੁੱਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਮੰਦਾਰ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਅਤੇ ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਵੰਜੁਲ ਆਦਿ ਨਾਲ।

Verse 11

अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैर्नानापक्षिगणावृतैः । वातोद्धूतशिखैः पांथानाह्वयद्भिरिवावृतम् ॥ ११ ॥

ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਨਾਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਦੇ ਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 12

नानामृगगणाकीर्णं सिद्धकिन्नरसंकुलम् । सरोभिः स्वच्छसलिलैर्लसत्कांचनपंकजैः ॥ १२ ॥

ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੁਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਕਮਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।

Verse 13

शोभितं सारसैर्हंसैश्चक्राह्वाद्यैर्निनादितम् । स्वर्द्धनीपातनि र्घृष्टं क्रीडद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ १३ ॥

ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਰਸਾਂ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਆਦਿ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਵਰਨ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।

Verse 14

सलिलेऽलकनंदायाः कुचकुंकुमपिंगले । आमोदमुदितैर्नागैः सलिलैः पुष्करोद्धृतैः ॥ १४ ॥

ਅਲਕਨੰਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਕੁਚ-ਕੁੰਕੁਮ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਪਿੰਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 15

स्नापयद्भिः करेणूश्च कलभांश्च समाकुले । अथ श्वेताभ्रसदृशे श्रृंगे तस्य च भूभृतः ॥ १५ ॥

ਉੱਥੇ ਹਥਿਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਭਾਂ ਸਮੇਤ ਥਾਂ ਭਰੀ-ਭਰੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ (ਕਥਾ) ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 16

वटं कालाभ्रसदृशं ददर्श शतयोजनम् । तस्याधस्तात्समासीनं योगिमण्डलमध्यगम् ॥ १६ ॥

ਉਸ ਨੇ ਕਾਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਇਕ ਮਹਾਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ।

Verse 17

कपर्दिनं विरूपाक्ष व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भूतिभूषितसर्वांगं नागभूषणभूषितम् ॥ १७ ॥

ਉਸ ਨੇ ਕਪર્દੀ, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼—ਵਿਆਘਰ-ਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵਿਭੂਤੀ (ਭਸਮ) ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 18

रुद्राक्षमालया शश्वच्छोभितं चंद्रशेखरम् । तं दृष्ट्वा नारदो विप्रा भक्तिनम्रात्मकंधरः ॥ १८ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੋਭਿਤ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 19

ननाम् शिरसा तस्य पादयोर्जगदीशितुः । ततः प्रसन्नमनसा स्तुत्वा वाग्भिर्वृषध्वजम् ॥ १९ ॥

ਉਸ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 20

निषसादाज्ञया स्थाणोः सत्कृतो योगिभिस्तदा । अथापृच्छच्च कुशलं नारदं जगतां गुरुः ॥ २० ॥

ਫਿਰ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਤਦ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ।

Verse 21

स च प्राह प्रसादेन भवतः सर्वमस्ति मे । सर्वेषां योगिवर्याणां श्रृण्वतां तत्र वाडवाः ॥ २१ ॥

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।” ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਗੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਡਵ (ਉਪਸਥਿਤ ਮੁਨੀਗਣ) ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।

Verse 22

पप्रच्छ शांभवं ज्ञानं पशुपाशविमोक्षणम् । स शिवः सादरं तस्य भक्त्या संतुष्टमानसः ॥ २२ ॥

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਭਵ ਗਿਆਨ—ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਵਿਦਿਆ—ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

योगमष्टांगसंयुक्तं प्राह प्रणतवत्सलः । स लब्ध्वा शांभवं ज्ञानं शंकराल्लोकशंकरात् ॥ २३ ॥

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ। ਲੋਕ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਭਵ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 24

सुप्रसन्नमना नत्वा ययौ नारायणांतिकम् । तत्रापि नारदोऽभीक्ष्णं गतागतपरायणः ॥ २४ ॥

ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਾਰਦ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ ਰਿਹਾ।

Verse 25

सेवितं योगिभिः सिद्धैर्नारायणमतोषयत् । एतद्वः कीर्तितं विप्रा नारदीयं महन्मया ॥ २५ ॥

ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਉਹ (ਉਪਦੇਸ਼/ਗ੍ਰੰਥ) ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦੀਯ (ਪੁਰਾਣ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 26

उपाख्यानं वेदसमं सर्वशास्त्रनिदर्शनम् । चतुष्पादसमायुक्तं श्रृण्वतां ज्ञानवर्द्धनम् ॥ २६ ॥

ਇਹ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੇਦ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਇਹ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

य एतत्कीर्तयेद्विप्रा नारदीयं शिवालये । समाजे द्विजमुख्यानां तथा केशवमंदिरे ॥ २७ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨਾਰਦੀਯ (ਪੁਰਾਣ) ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਰੇ—(ਉਹ ਮਹਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 28

मथुरायां प्रयागे च पुरुषोत्तमसन्निधौ । सेतौ काञ्च्यां कुशस्थल्यां गंगाद्वारे कुशस्थले ॥ २८ ॥

ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ; ਸੇਤੂ ਤੇ, ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 29

पुष्करेषु नदीतीरे यत्र कुत्रापि भक्तिमान् । स लभेत्सर्वयज्ञानां तीर्थानां च फलं महत् ॥ २९ ॥

ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦਰਿਆ-ਕੰਢੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਕਤੀਮਾਨ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

दानानां चापि सर्वेषां तपसां वाप्यशेषतः । उपवासपरो वापि हविष्याशी जितेंद्रियः ॥ ३० ॥

ਜੋ ਸਭ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋਵੇ, ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਆਹਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਵੇ—(ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਧਨਾ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਹੈ)।

Verse 31

श्रोता चैव तथा वक्ता नारायणपरायणः । शिवभक्तिरतो वापि श्रृण्वन् सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ३१ ॥

ਸ੍ਰੋਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਕਤਾ—ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਹੈ; ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ (ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ) ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अस्निन्नशेषपुण्यानां सिद्धीनां च समुद्भवः । कथितः सर्वपापघ्नः पठतां श्रृण्वतां सदा ॥ ३२ ॥

ਇਹ (ਗ੍ਰੰਥ/ਉਪਦੇਸ਼) ਸਭ ਪੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਸਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ।

Verse 33

कलिदोषहरं पुंसां सर्वसंपत्तिवर्द्धनम् । सर्वेषामीप्सितं चेदं सर्वज्ञानप्रकाशकम् ॥ ३३ ॥

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮਪੱਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

शैवानां वैष्णवानां च शाक्तानां सूयसेविनाम् । तथैव गाणपत्यानां वर्णाश्रमवतां द्विजाः ॥ ३४ ॥

ਸ਼ੈਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣਪਤੀ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਵਰਨਾਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਦਵਿਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 35

तपसां च व्रतानां च फलानां संप्रकाशकम् । मंत्राणां चैव यंत्राणां वेदांगानां विभागशः ॥ ३५ ॥

ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਯੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तथागमानां सांख्यानां वेदानां चैव संग्रहम् । य एतत्पठते भक्त्या श्रृणुयाद्वा समाहितः ॥ ३६ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਗਮਾਂ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—(ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 37

स लभेद्वांछितान्कामान्देवादिष्वपि दुर्लभान् । श्रुत्वेदं नारदीयं तु पुराणं वेदसंमितम् ॥ ३७ ॥

ਵੇਦ-ਸਮਮਾਨ ਇਸ ਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

वाचकं पूजयेद्भक्त्या धनरत्नांशुकादिभिः । भूमिदानैर्गवां दानै रत्नदानैश्च संततम् ॥ ३८ ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਾਚਕ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਦੀ ਧਨ, ਰਤਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਦਾ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ, ਗੋ-ਦਾਨ ਤੇ ਰਤਨ-ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 39

हस्त्यश्वरथदानैश्च प्रीणयेत्सततं गुरुम् । यस्तु व्याकुरुते विप्राः पुराणं धर्मसंग्रहम् ॥ ३९ ॥

ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਜੋ ਧਰਮ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਰੂਪ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਣਯ ਹੈ।

Verse 40

चतुर्वर्गप्रदं नॄणां कोऽन्यस्तत्सदृशो गुरुः । कायेन मनसा वाचा धनाद्यैरपि संततम् ॥ ४० ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਤੁਰਵਰਗ (ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਦੇਹ, ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 41

प्रियं समाचरेत्तस्य गुरोर्द्धर्मोपदेशिनः । श्रुत्वा पुराणं विधिवद्धोमं कृत्वा सुरार्चनम् ॥ ४१ ॥

ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੋ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 42

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छतं मिष्टान्नपायसैः । दक्षिणां प्रददेच्छक्त्या भक्त्या प्रीयेत माधवः ॥ ४२ ॥

ਫਿਰ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ। ਐਸੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

यथा श्रेष्ठा नदी गंगा पुष्करं च सरो यथा । काशी पुरी नगो मेरुर्देवो नारायणो हरिः ॥ ४३ ॥

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਉੱਤਮ—ਤਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ (ਹਰੀ) ਸਰਵੋਚ ਹੈ।

Verse 44

कृतं युगं सामवेदो धेनुर्विप्रोऽन्नमंबु च । मार्गो मृगेंद्रः पुरुषोऽश्वत्थः प्रह्लाद आननम् ॥ ४४ ॥

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ, ਸਾਮ ਵੇਦ, ਧੇਨੂ (ਗਾਂ), ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲ, ਮਾਰਗ, ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰ (ਸਿੰਘ), ਪੁਰੁਸ਼, ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ), ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਤੇ ਮੁਖ—ਇਹ ਸਭ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ) ਸੰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 45

उच्चैः श्रवा वसंतश्च जपः शेषोऽर्यमा धनुः । पावको विष्णुरिंद्रश्च कपिलो वाक्पतिः कविः ॥ ४५ ॥

ਉਹ ਉੱਚੈಃਸ਼੍ਰਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਸੰਤ ਹੈ, ਉਹ ਜਪ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਯਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਵਕ (ਅੱਗ) ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਉਹ ਕਪਿਲ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਕਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਵੀ (ਸਰਬਜ੍ਞ ਦਰਸ਼ੀ-ਕਵੀ) ਹੈ।

Verse 46

अर्जुनो हनुमान्दर्भश्चित्तं चित्ररथोंऽबुजम् । उर्वशी कांचनं यद्वच्छ्रेष्टाश्चैते स्वजातिषु ॥ ४६ ॥

ਜਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ, ਹਨੁਮਾਨ, ਦਰਭ-ਘਾਹ, ਚਿੱਤ (ਮਨ), ਚਿਤ੍ਰਰਥ, ਕਮਲ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਂਚਨ (ਸੋਨਾ)—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

तथैव नारदीयं तु पुराणेषु प्रकीर्तितम् । शांतिरस्तु शिवं चास्तु सर्वेषां वो द्विजोत्तमाः ॥ ४७ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਰਦੀਯ’ (ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ) ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ; ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।

Verse 48

गमिष्यामि गुरोः पांर्श्वं व्यासस्यामिततेजसः । इत्युक्त्वाभ्यर्चितः सूतः शौनकाद्यैर्महात्मभिः ॥ ४८ ॥

“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ-ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੂਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 49

आज्ञप्तश्च पुनः सर्वैर्दर्शनार्थं गुरोर्ययौ । तेऽपि सर्वे द्विजश्रेष्ठाः शौनकाद्याः समाहिताः । श्रुतं सम्यगनुष्ठाय तत्र तस्थुश्च सत्रिणः ॥ ४९ ॥

ਫਿਰ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਤ੍ਰ ਯਾਗ ਦੇ ਸਤ੍ਰੀਣ ਬਣ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 50

कलिकल्मषविषनाशनं हरिं यो जपपूजनविधिभेषजोपसेवी । स तु निर्विषमनसा समेत्य यागं लभते सतमभीप्सितं हि लोकम् ॥ ५० ॥

ਜੋ ਜਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਰੂਪੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਕਲੀ ਦੇ ਪਾਪ-ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼-ਰਹਿਤ (ਨਿਰਮਲ) ਮਨ ਨਾਲ ਯਾਗ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਭੀਸ਼ਟ ਲੋਕ/ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे पुराणमहिमावर्णनं नाम पंचविंशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १२५ ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ “ਪੁਰਾਣ-ਮਹਿਮਾ-ਵਰਨਨ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।