The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

ਚੈਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੁੰਕੁਮ, ਅਗਰੂ, ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵਿਆਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

ਵਿਤਾਨ, ਧਵਜ ਅਤੇ ਛਤਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਪਿੱਛੋਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰ—ਅਥਵਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰ।

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਮਨਾ-ਅਰਚਾ (ਦਮਨਕ ਪੂਜਾ) ਵੀ ਕਰਵਾਏ।

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

ਰਾਧਾ–ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਗਤ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਸੂਦਨ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੇਵਤਾ ਕੋਲੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

ਹੇ ਖ਼ਾਲਿਸ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਜ੍ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਕਠੋਰ ਨਖ-ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਹ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤੀ ਨੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿ ਕੇ।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਓੰਕਾਰేశਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪੂਜਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ।

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ-ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਫਲ, ਧੂਪ, ਦੀਪ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਚਤਪਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

ਯੋਗ੍ਯ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੇਨੂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਇਹੀ ਰੁਦ੍ਰ-ਵ੍ਰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਭਸ (ਭਾਦਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਪਣ’ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ॥੨੦॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਆਪਣੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਵਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ॥੨੧॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਜੇ ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਪਣ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ॥੨੨॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਅਨੰਤ-ਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗੇਹੂੰ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਲੈ ਕੇ ਬਣਿਆ ਅੰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ॥੨੩॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

ਉਹਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਨੰਤ (ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਕਪਾਹ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੱਟ-ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥੨੪॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

ਚੌਦਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਡੋਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਹ ਡੋਰੀ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ।

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

ਇਸਤਰੀ ਨਵਾਂ ਧਾਗਾ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਤੇ। ਫਿਰ ਆਟੇ ਦੀ ਬਣੀ ਭੇਟ ਪਕਾ ਕੇ, ਨਿਯਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਨਿਯਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਯੋਗ ਮਾਪ ਦੀ ਭੇਟ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰੇ; ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਦਿਆਪਨ ਕਰੇ।

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਸਜਜਿਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ੁਭ ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

ਗਣੇਸ਼, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਹਿ-ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ।

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ! ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਸ਼ੈਯਾ, ਧੇਨੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੌਦਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

ਉਹ ਵੀ ਅਨੰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕਦਲੀ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰੰਭਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਨਾਜ, ਅੰਕੁਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

ਦਹੀਂ, ਦੂਰਵਾ, ਅਖਤ, ਦੀਪ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ।

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਮਰਕਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਕਨਿਆਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ—ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ ਦਾ ਆਰੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਵਣ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ—ਜਾਂ ਸੁਭਾਗਣ ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਜੋ ਤੋਤੇ-ਹਰੇ ਰੰਗ, ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ-ਲੇਪ, ਕਾਜਲ ਅਤੇ ਅਲਕਤਕ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

ਆਪਣੇ ਘਰ (ਗ੍ਰਿਹ-ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਹਲੀ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼, ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਜਲ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

ਸੱਪ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਬਿਜਲੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਰੇ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀਆਂ ਲਈ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਲੀ ਰੱਖੇ।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੀਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋੱਤਮ, ਈਸ਼ (ਕਾਰਤਿਕ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਾਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਤੇਲ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਅਭੈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਯਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਲਾਏ; ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਜਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

ਹੇਮਲੰਬੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਰੁਣੋਦਯ ਦੇ ਵੇਲੇ।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੇ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਾਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ॥ ੫੦ ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਬਿਲਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪੱਕੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)॥ ੫੧ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਏਕਭੁਕਤ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ॥ ੫੨ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ਇੱਥੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥ ੫੩ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਲਈ ਗੋਮੂਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਾਂ ਲਈ ਗੋਮੈ; ਸ਼ਵੇਤਾ ਗਾਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਕਤ-ਵਰਨ ਗਾਂ ਲਈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਹੀਂ (ਵਿਹਿਤ ਹੈ)॥ ੫੪ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

ਕਰਬੁਰਾ ਅਤੇ ਘਿਉ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਾਏ। ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ॥੫੫॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਪ ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ॥੫੬॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥੫੭॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

ਇੱਥੇ ਪਾਸ਼ਾਣ ਵਰਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣੋ। ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਪਿਸ਼ਟ-ਚੱਕਰ (ਆਟੇ ਦੀ ਟਿੱਕੀ) ਹੀ ਲਏ॥੫੮॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਵਰਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥੫੯॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰਵੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਐਸ਼ਵਰਯ, ਸੁਖ, ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਰੂਪ-ਲਾਵਣਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

ਕਮਲ ਆਦਿ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਖਵਾ ਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼-ਵ੍ਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਪੜਦੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ’—ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰੇ।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਗਹਿਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਨਮਸਕਾਰ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰ।

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

ਉਹ ਦਾਨ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਯਮ-ਤਰਪਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਉਗੇ, ਤਦ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਯਮ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਹੇ ਗਏ ਦ੍ਵਿਸਪਤ (ਚੌਦਾਂ) ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

ਤਿਲ ਅਤੇ ਦਰਭ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ ਅੰਨ ਹੀ ਖਾਏ; ਖਾਂਦਿਆਂ ਬੋਲਚਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖੇ।

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ, ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਨਿਰਜਲ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਵਯੰਭੂ ਆਦਿ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ) ਲਿੰਗ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ, ਜਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

ਵਿਪਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਖਵਾਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

ਅੰਤਿਮ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਮਰ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

ਫਿਰ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਪਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਹੇ ਵਿਪਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਏਕਭੋਜਨ (ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ) ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਰੱਖੇ।

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਚਿਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਦਿਆਪਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਕਲਸ਼ ਸਜਾਏ ਜਾਣ, ਨਾਲ ਸੁਪਾਰੀ, ਅਖਤ ਅਤੇ ਮੋਦਕ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਕਲਸ਼ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ, ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਦਰਾਰ ਦੇ ਹੋਣ।

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

ਉਸੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਸ਼-ਡੰਡ, ਪਵਿੱਤਰ (ਕੁਸ਼ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ), ਆਸਨ, ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਉਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਸੂਤਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛਲ-ਕਪਟ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।