The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months (Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas)

Verse 1

सनातन उवाच । अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ । यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत् । स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततंदुलपूरितम् ॥ २ ॥

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਦਨ-ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ।

Verse 3

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचंदनचर्च्चितम् ॥ ३ ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖੇ। ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 4

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः । ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत् ॥ ४ ॥

ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਨਾ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੇ।

Verse 5

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परेऽहनि ॥ ५ ॥

ਉੱਥੇ ਇੱਛਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ।

Verse 6

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् । ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ६ ॥

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 7

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम् । शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम् ॥ ७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਘਿਉ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੇਜ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 8

कांचनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम् । वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत् ॥ ८ ॥

ਸੋਨਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸ਼ੁਕਤੀ (ਮੋਤੀ ਦੀ ਸੀਪੀ) ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 9

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन् । यः कुर्याद्विधिनाऽनेन मदनद्वादशीव्रतम् ॥ ९ ॥

“ਕਾਮ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ”—ਇਉਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮਦਨ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम् । अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम् ॥ १० ॥

ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨਾਲ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਭਰਤ੍ਰਿ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਿਕਾ ਵਰਤ’ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 11

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम् । संस्थाप्य मंडपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत् ॥ ११ ॥

ਉੱਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਈ ਹੋਈ ਸ਼ੈਯਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਸਮੇਤ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵੇ।

Verse 12

ततः संपूज्य गंधाद्यैर्व्रती जागरणं निशि । नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परेऽहनि ॥ १२ ॥

ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ—ਨਾਚ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਗੀਤ ਆਦਿ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ (ਵਰਤ-ਕਰਮ) ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 13

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत् । द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ १३ ॥

ਉਹ ਸ਼ੈਯਾ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 14

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम् । सप्तजन्मसु भुंक्ते च भोगान् लोकद्वयेप्सितान् ॥ १४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਜੀਵਨ ਭੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य माधवं भक्त्या गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਸਹਿਤ ਮਾਧਵ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 16

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम् । विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति ॥ १६ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—‘ਮਾਧਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।’

Verse 17

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम् । गंधाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत् ॥ १७ ॥

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੰਧ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਰਕ ਪਾਤਰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 18

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत् । व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः ॥ १८ ॥

ਫਿਰ ਵਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ (ਯਥੋਚਿਤ) ਦੇ ਕੇ, ਏਕਭਕਤ—ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ—ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 19

ददाति विपुलान्भोगानंते मोक्षं च नारद । आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत् ॥ १९ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਅਪਾਰ ਭੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ।

Verse 20

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गंधादिकैः क्रमात् । तेभ्यो वासांसि दंडांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः ॥ २० ॥

ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੰਧ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਡੰਡ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ) ਅਤੇ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿਓ।

Verse 21

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति । द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती ॥ २१ ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—“ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਅਤੇ ਨਭਃ (ਸ਼੍ਰਾਵਣ) ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 22

गंधाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान् । संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत् ॥ २२ ॥

ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ, ਦਹੀਂ-ਭਾਤ (ਦਧਿ-ਭਕਤ) ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 23

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति । द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम् ॥ २३ ॥

“ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ”—ਇਉਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਭਸ੍ਯ (ਸ਼੍ਰਾਵਣ) ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 24

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च । सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत् ॥ २४ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 25

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ २५ ॥

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਦਮਨਾਭ (ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 26

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत् । व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम ॥ २६ ॥

ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਵਰਨ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪਦਮਨਾਭ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वांछितान् । कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम् ॥ २७ ॥

ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੋਵਤਸ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਦੀ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगंधिभिः । चंदनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके ॥ २८ ॥

ਉੱਥੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਕੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 29

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः । प्रदद्यात्पादमूलेऽस्या मन्त्रेणानेन नारद ॥ २९ ॥

ਫੁੱਲ, ਅੱਖਤ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 30

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३० ॥

ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ! ਹੇ ਸਰਵਦੇਵਮਈ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ!

Verse 31

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते । ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत् ॥ ३१ ॥

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਮਾਤਾ! ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ) ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਟਕ/ਵਡੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 32

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः । सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता ॥ ३२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ, ਦਸ ਜਾਂ ਇਕ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਸੁਰਭੀ, ਤੂੰ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 33

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३३ ॥

ਹੇ ਸਰਵਦੇਵਮਈ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਗ੍ਰਾਸ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਲੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗ੍ਰਾਸ ਵੀ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਹੈ।

Verse 34

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नंदिनी । तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम ॥ ३४ ॥

ਮਾਤਾ ਨੰਦਿਨੀ, ਮੇਰੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਅਤੇ ਹਾਂਡੀ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰ।

Verse 35

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत् । द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज ॥ ३५ ॥

ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਗਾਂ ਦਾ ਘਿਉ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਛਾਛ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਊਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾਮੋਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 36

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गंधाद्यैः सुसमाहितः । तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान् ॥ ३६ ॥

ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ-ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ (ਬਾਰਾਂ) ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ।

Verse 37

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान् । सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत् ॥ ३७ ॥

ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ—ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ। ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਪਾਰੀ, ਮੋਦਕ (ਮਿਠਾਈ) ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ।

Verse 38

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायतेऽखिलभोगभुक् । देहांते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ ३८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਭੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 39

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे । सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलंकृत्य निशागमे ॥ ३९ ॥

ਇੱਥੇ ਨੀਰਾਜਨ-ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ। ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੇ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੇ ਜਗੰਨਾਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ (ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

Verse 40

अलंकृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः । हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने ॥ ४० ॥

ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਜਗਾਏ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ; ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਦੀਵੇਲੀ ਨਾਲ (ਨੀਰਾਜਨ) ਕਰੇ।

Verse 41

गंधपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम् । तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चंडिकां तथा ॥ ४१ ॥

ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਹਰੀ ਜੀ ਦਾ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਤਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਅਤੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਨੀਰਾਜਨ/ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ।

Verse 42

आदित्यं शंकरं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् । मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात् ॥ ४२ ॥

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਸ਼ੰਕਰ, ਗੌਰੀ, ਯਕਸ਼, ਗਣਪਤੀ, ਗ੍ਰਹ ਦੇਵਤਾ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ, ਪਿਤ੍ਰ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਅਰਥਾਤ ਸਭ ਦਾ—ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 43

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मंडलम् । नमो जयेति शब्दैश्च घंटाशंखा दिनिःस्वनैः ॥ ४३ ॥

ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਆਦਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ‘ਨਮੋ’ ‘ਜਯ’ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਘੰਟੀ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਸਮੇਤ।

Verse 44

सिंदूरालिप्तश्रृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः । गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे ॥ ४४ ॥

ਨੀਰਾਜਨ ਦੇ ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਕੋਲਾਹਲ ਛਾ ਗਿਆ; ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ—ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਤਿਉਹਾਰੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 45

तुरगांल्लक्षणोपेताम् गजांश्च मदविप्लुतान् । राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद ॥ ४५ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ, ਮਦ ਨਾਲ ਉੱਛਲਦੇ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਛਤਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ (ਦਿੱਖ ਰਹੇ) ਸਨ।

Verse 46

राजा पुरोधसा सार्धं मंत्रिभृत्यपरः सरः । पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात् ॥ ४६ ॥

ਫਿਰ ਰਾਜਾ—ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 47

शंखतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते । सिंहासने नवे क्लृप्ते तिष्ठेत्सम्यगलंकृतः ॥ ४७ ॥

ਸ਼ੰਖ-ਤੂਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਦ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਰਹੇ।

Verse 48

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलांगना । शीर्षोपरि नरेंद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः ॥ ४८ ॥

ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਸ਼ਿਆ ਜਾਂ ਕੁਲ-ਇਸਤਰੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਕਰੇ।

Verse 49

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम् । राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता ॥ ४९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹਾਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਧੀ ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ—ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ—ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਰੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ।

Verse 50

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शांतिरुत्तमा । नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यांति संक्षयम् ॥ ५० ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਜਿਸ ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਨੀਰਾਜਨ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम् । मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान् ॥ ५१ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਸਾਧ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੋਭਵ, ਪ੍ਰਾਣ, ਨਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਯਾਤ (ਦੇਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः ॥ ५२ ॥

ਚਿਤਿ, ਹਯ, ਨ੍ਰਿਪ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਇਣ, ਵਿਭੂ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ (ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ/ਰੂਪ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹਨ।

Verse 53

पूजयेद्गंधपुष्पाद्यैरेतांस्तंदुलकल्पितान् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः ॥ ५३ ॥

ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣਾਂ ਦੀ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਉੱਤਮ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਦੇਵੇ।

Verse 54

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति । एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ ५४ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਖੇ—“ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 55

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च । धातामित्रोऽर्यमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः ॥ ५५ ॥

ਉੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵ੍ਰਤੀ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਧਾਤਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰ੍ਯਮਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਅੰਸ਼, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਭਗ।

Verse 56

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः । प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः ॥ ५६ ॥

ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ (ਮਾਸਿਕ) ਰੂਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 57

वर्षं नयेद्व्रतांते तु प्रतिमा द्वादशापि च । हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५७ ॥

ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਏ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 58

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती । एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम् ॥ ५८ ॥

ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤੀ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯ’ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 59

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः । जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः ॥ ५९ ॥

ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम् । तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मंडलं द्विजसत्तम ॥ ६० ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਉਹੀ ਵਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

निरंजनं निरा कारं निर्द्वंद्वं ब्रह्म चाप्नुयात् । अत्रैवाखंडसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥

ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਦਵੰਦ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਹੀ ‘ਅਖੰਡ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 62

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम् । अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ ६२ ॥

ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ; ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 63

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेंद्रियः । ततः समांते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ६३ ॥

ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 64

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा । शतजन्मसु यत्किंचिन्मयाखंडव्रतं कृतम् ॥ ६४ ॥

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ—“ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਅਖੰਡ-ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ।”

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखंडमिहास्तु मे । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखंडाढ्यैस्तु पायसैः ॥ ६५ ॥

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਅਖੰਡ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 66

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत् । इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम् ॥ ६६ ॥

ਦੱਖਿਣਾ ਵਜੋਂ ਠੀਕ ਬਾਰਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम् । पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम् ॥ ६७ ॥

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਯੋਗ ‘ਰੂਪ-ਵ੍ਰਤ’ ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 68

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती । श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज ॥ ६८ ॥

ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤੀ ਗੋਮਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਉਹ ਚਿੱਟੀ ਜਾਂ ਇਕ-ਰੰਗੀ ਗਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼-ਸਥਿਤ ਵਾਂਗ ਅਸਪਰਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 69

अष्टोत्तरशतं तेन पिंडिकाः कल्प्य नारद । शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रेऽथ मृन्मये ॥ ६९ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਉਸ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਅੱਠੋਤਰ ਸੌ ਛੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡਿਕਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਉ।

Verse 70

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः । सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत् ॥ ७० ॥

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਰਪਿਤ/ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 71

सुमंगलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम् ॥ ७१ ॥

ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਗੀਤ-ਵਾਜਿਆਂ, ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਅਤੇ ਜਪ ਆਦਿ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਤਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ (ਉਸ ਦੀ) ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 72

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः । ततोऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः ॥ ७२ ॥

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ/ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ (ਉਸ ਨੂੰ) ਰੱਖ ਕੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਘਿਸਣ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ।

Verse 73

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिंडिकां सुधीः । होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ७३ ॥

ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਹਰ ਪਿੰਡਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 74

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः । भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः ॥ ७४ ॥

ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਰਪਣ/ਪਾਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਖੁਆ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 75

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत् । विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत् । नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात् ॥ ७५ ॥

ਘੜੇ (ਕਲਸ਼) ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ। ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੇ…

Verse 76

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा । सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम् ॥ ७६ ॥

ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਹਸ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਜਨਮ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ’ ਵਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 77

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम् । पीत्वा गश्रृंगवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ७७ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਸ਼੍ਰਿੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਜਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 78

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत् । घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च ॥ ७८ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਮਾਪ ਚੌਲ ਅਤੇ ਜੌ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 79

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम् । रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम् ॥ ७९ ॥

ਦੋ ਰਕਤਿਕਾ ਮੁੱਲ ਦਾ ਸੋਨਾ, ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਆਢਕ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਕਵਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 80

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फाणितमुत्तमम् । चंदनं पलिकं वस्त्रं पंचहस्तोन्मितं तनुम् ॥ ८० ॥

ਛਤਰੀ, ਅੱਧ ਮਾਸ਼ ਸੋਨਾ, ਉੱਤਮ ਫਾਣਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ, ਇੱਕ ਪਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੱਥ ਲੰਬਾ ਬਰੀਕ ਕੱਪੜਾ—ਇਹ ਦਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 81

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम् । गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम् ॥ ८१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਗੋਮੂਤਰ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਘਿਉ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਗ ਪਕਾ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਨ ਕਰੇ।

Verse 82

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम् । दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम् ॥ ८२ ॥

ਦਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੌਂ-ਅੰਨ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਤਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਦર્ભਾ-ਜਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੇਵਨ—ਇਹੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਿਯਤ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਹੈ।

Verse 83

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः । कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः ॥ ८३ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਰਵਿਦੇਵ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 84

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः । विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ८४ ॥

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਾਂ (ਉਚਿਤ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 85

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले । निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः ॥ ८५ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 86

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज । अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत् ॥ ८६ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਰੱਖੇ।

Verse 87

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम् । प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः ॥ ८७ ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 88

पायसान्नेन खंडाज्यसहितेन हितेन च । एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिंतनतत्परः ॥ ८८ ॥

ਖੰਡ ਅਤੇ ਘੀ ਸਮੇਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਪਾਇਸ ਅੰਨ ਖਾਏ। ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 89

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । अंत्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः ॥ ८९ ॥

ਇੱਥੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 90

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज । द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम् ॥ ९० ॥

ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ੍ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 91

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुंजीत बांधवैः । त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वंजुली तथा ॥ ९१ ॥

ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਰਤ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਉਨਮੀਲਿਨੀ, ਪੱਖਵਰਧਿਨੀ ਅਤੇ ਵੰਜੁਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

जया च विजया चैव जयंती चापराजिता । एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः ॥ ९२ ॥

ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ—ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਠਾਂ ਦੁਆਦਸ਼ੀਆਂ ਸਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਪਾਲਣਯੋਗ ਹਨ; ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 93

श्रीनारद उवाच । कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायिकाः ॥ ९३ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 94

सूत उवाच । इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः । प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः ॥ ९४ ॥

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨਾਤਨ, ਮਹਾਭਾਗਵਤ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 95

सनातन उवाच । साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा । वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक् ॥ ९५ ॥

ਸਨਾਤਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਫਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 96

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा । तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला ॥ ९६ ॥

ਜੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ‘ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਫਲਦਾਇਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 97

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद । अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम् ॥ ९७ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਇਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः । तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ ९८ ॥

ਜਦੋਂ ਅਰੁਣੋਦਯ ਵੇਲੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਦਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਦ੍ਹ (ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ) ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 99

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः । राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत् ॥ ९९ ॥

ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਗਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 100

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत् । तदा वंजुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा ॥ १०० ॥

ਪਰ ਜੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਯਾਮਿਆ ਤਿਥੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ‘ਵੰਜੁਲਿਕਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਉਸ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਠੀਕ ਦਿਨ ਹੀ ਸਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 101

अस्यां संकर्षणं देवं गंधाद्यैरुपचारकैः । पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम् ॥ १०१ ॥

ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 102

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा । सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी ॥ १०२ ॥

ਇਹ ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 103

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा । पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला ॥ १०३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਜਦੋਂ ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਰਾਕਾ ਦੋਵੇਂ ਵਧਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਦ ਉਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ‘ਪੱਖਵਰੱਧਨਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 104

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम् । सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम् ॥ १०४ ॥

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਤੇ ਜਗਤ-ਪਤੀ ਦੇਵ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता । तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी ॥ १०५ ॥

ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਮਧੁ (ਚੈਤਰ) ਮਹੀਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਦ ਉਹ ਵਰਤ ‘ਜਯਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 106

अस्यां संपूजयेद्देवमनिरुद्धं रमापतिम् । सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम् ॥ १०६ ॥

ਇਸ ਅਵਸਰ ਤੇ ਰਮਾਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 107

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले । तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम् ॥ १०७ ॥

ਜੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ‘ਵਿਜਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਨ ਗਦਾਧਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 108

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् । सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः ॥ १०८ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਹ ਵਰਤ ਸਦਾ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਸੰਗਤ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 109

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता । द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता ॥ १०९ ॥

ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਆਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਅਤਿ ਮਹਾਪੁੰਨ੍ਯਦਾਇਨੀ ਹੋ ਕੇ ‘ਜਯੰਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 110

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् । उपोषितैषा विप्रेंद्र सर्वव्रतफलप्रदा ॥ ११० ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਉਸ (ਜਯੰਤੀ) ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी । यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता ॥ १११ ॥

ਇਹ (ਵਰਤ) ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 112

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञानप्रदायिनी । अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम् ॥ ११२ ॥

ਤਦ ਉਹ ‘ਅਪਰਾਜਿਤਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਮਯ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 113

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् । अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः ॥ ११३ ॥

ਇਹ (ਉਪਦੇਸ਼/ਪੁਰਾਣ) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ-ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਤੂਪ ਦੀ ਕੇਵਲ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 114

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् । तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषोऽत्रैकदैवतम् ॥ ११४ ॥

ਜਦੋਂ ਆਸਾਢ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਮੈਤ੍ਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਵਰਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਸਾਂਝੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

Verse 115

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके । ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामंत्यभे च व्रतद्वयम् ॥ ११५ ॥

ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਜੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਊਰਜ (ਆਸ਼ਵਿਨ) ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਅੰਤਿਮ ਨਕਸ਼ਤਰ (ਰੇਵਤੀ) ਵਿੱਚ ਪਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 116

एताभ्योऽन्त्र विप्रेंद्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् । निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम् ॥ ११६ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ‘ਏਕਭੁਕਤ’ (ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ) ਵਰਤ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 117

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः । नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि ॥ ११७ ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਨਿੱਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਉਦ੍ਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ-ਕ੍ਰਿਆ) ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 118

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने पूर्वभागे चतुर्थपादे द्वादशमासस्य द्वादशीव्रतनिरूपणं नामैकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२१ ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ, ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ-ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।