The Narration of the Navamī Vow Observed Across the Twelve Months
ਸਨਾਤਨ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਭਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਵਮੀ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਨਵਮੀ ਹੈ—ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਮੱਧਾਹਨ ਉਤਸਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਕਭੁਕਤ, ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਗਾਂ, ਭੂਮੀ, ਤਿਲ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਦਾਨ; ਪਾਪ ਨਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਫਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਕਤ ਪਰਿਪਾਠ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰ-ਵ੍ਰਤ (ਭੈਰਵ ਸੰਬੰਧ), ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਡਿਕਾ ਆਰਾਧਨਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਉਮਾ-ਵ੍ਰਤ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਸ਼ਵੈਤ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਪੂਜਾ; ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਰੀ ਰੂਪ ਚੰਡਿਕਾ ਪੂਜਾ (ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਪੱਖ ਦੇ ਉਪਵਾਸ), ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਨੰਦਾ ਨਵਮੀ। ਅੱਸੂ ਦੀ ਮਹਾਪੂਰਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਯੁਧ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨੂੰ ਬਲੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ। ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਅਕਸ਼ਯਾ ਨਵਮੀ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥ ਮੂਲ ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ; ਫਿਰ ਮੱਘਰ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ, ਪੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨੰਦਾ, ਫੱਗਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਾ—ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । अथ वक्ष्यामि विप्रेंद्र नवम्यास्ते व्रतानि वै । यानि कृत्वा नरा लोके लभंते वांछितं फलम् ॥ १ ॥
ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਵਮੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 2
चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु श्रीरामनवमीव्रतम् । तत्रोपवासं विधिवच्छक्तो भक्तः समाचरेत् ॥ २ ॥
ਚੈਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਨਵਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਰੱਥ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 3
अशक्तश्चैकभक्तं वै मध्याह्नोत्सवतः परम् । विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नै रामप्रीति सुमाचरेत् ॥ ३ ॥
ਜੋ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਉਤਸਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਕਭਕਤ ਵਰਤ ਰੱਖੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।
Verse 4
गोभूतिलहरिरण्याद्येर्वस्त्रालंकरणेस्तथा । एव यः कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम् ॥ ४ ॥
ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਤਿਲ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਨਵਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
विधूय चेहपापानि व्रजेद्विष्णोः परं पदम् । उक्तं मातृव्रतं चात्र भैरवेण समन्विताः ॥ ५ ॥
ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਝਾੜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭੈਰਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਤ੍ਰ-ਵਰਤ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
स्रग्गंधवस्रनमनैवेद्यैश्चतुःष्टिस्तु योगिनीः । अत्रैव भद्रकालो तु योगिनीनां महाबला ॥ ६ ॥
ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Verse 7
ब्राह्मणश्रेष्टः सर्वासामाधिपत्येऽभिषेचिता । तस्मात्तां पूजयेच्चात्र सोपवासो जितेंद्रियः ॥ ७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 8
राधे नवम्यां दलयोश्चंडिकां यस्तु पूजयेत् । विधिना स विमानेन देवतैः सह मोदते ॥ ८ ॥
ਹੇ ਰਾਧੇ, ਜੋ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
ज्येष्ठशुक्लनवम्यां तु सोपवासो नरोत्तमः । उमां संपूज्य विधिवत्कुमारीर्भोजयेद्द्विजान् ॥ ९ ॥
ਜੇਠ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 10
स्वभक्त्या दक्षिणां दत्वा शाल्यन्नं पयसाऽश्नुयात् । उमाव्रतमिदं विप्र यः कुर्याद्विधिवन्नरः ॥ १० ॥
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲੀ-ਅੰਨ (ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹੀ ਉਮਾ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते स्वर्गगतिं लभेत् । आषाढे मासि विप्रेंद्र यः कुर्यात्पक्षयोर्द्विज ॥ ११ ॥
ਉਹ ਇੱਥੇ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ—ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ (ਇਹ ਵਰਤ) ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
नक्तं चैंद्रीं समभ्यर्च्येदैरावतगतां सिताम् । स भवेद्वैवलोके तु भोगभारग्देवयानगः ॥ १२ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਐਂਦ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ—ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਵਸਵਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 13
श्रावणे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । पक्षयोरुपवासं वा कौमारीं चंडिकां यजेत् ॥ १३ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਜੋ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਕੌਮਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 14
एवं पापहरां गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव कुमारीभोजनैस्तथा ॥ १४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 15
एवं यः कुरुते भक्त्या कौमारीव्रतमुत्तमम् । स विमानेन गच्छेद्वै देवीलोकं सनातनम् ॥ १५ ॥
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਕੌਮਾਰੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
भाद्रे तु नवमी शुक्ला नंदाह्वा परिकीर्तिता । तस्यां यः पूजयेद्दुर्गां विधिवच्चोपचारकैः ॥ १६ ॥
ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ‘ਨੰਦਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 17
सोऽश्वमेधफलं लब्ध्वा विष्णुलोके महीयते । आश्विने शुक्लनवमी महापूर्वा प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥
ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ‘ਮਹਾਪੂਰਵਾ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 18
अपराह्णे शमीपूजा कार्याऽस्यां प्राग्दिशि द्विज । ततो निशायां प्राग्यामे खङ्गं धनुरिषून्गदाम् ॥ १८ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਅਪਰਾਹਨ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ਮੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੜਗ, ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ ਅਤੇ ਗਦਾ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
Verse 19
शूलं शक्तिं च परशुं धुरिकां चर्म खेटकम् । छत्रं ध्वजं गजं चाश्व गोवृषं पुस्तकं तुलाम् ॥ १९ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਸ਼ੂ, ਜੂਆ; ਚਮੜੇ ਦੀ ਢਾਲ; ਛਤਰ ਅਤੇ ਧਵਜ; ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜਾ; ਗਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲ; ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਤਰਾਜੂ—ਇਹ ਸਭ (ਪੂਜੇ)।
Verse 20
दंडं पाशं चक्रशंखौ गंधाद्यैरुपचारकैः । संपूज्य महिषं तत्र भद्रकाल्यै समालभेत् ॥ २० ॥
ਡੰਡਾ, ਪਾਸ਼, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ—ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਲਈ ਮਹਿਸ਼ ਦੀ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 21
एवं बलिं विधायाथ भुक्त्वा पवान्नमेव च । द्विजेभ्यो दक्षिणां दत्वा व्रतं तत्र समापयेत् ॥ २१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੀ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਨ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵਰਤ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ।
Verse 22
एवं यः पूजयेद्दुर्गां नॄणां दुर्गतिनाशिनीम् । इह भुक्त्वा वरान्भोगानंते स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ २२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁৰ্গਤੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
कार्तिके शुक्लनवमी याऽक्षया सा प्रकीर्तता । तस्यामश्वत्थमूले वै तर्प्पणं सम्यगाचरेत् ॥ २३ ॥
ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ‘ਅਕਸ਼ਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
देवानां च ऋषीणां च पितॄणां चापि नारद । स्वशाखोक्तैस्तथा मंत्रैः सूर्यायार्घ्यं ततोऽर्पयेत् ॥ २४ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ! ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ, ਆਪਣੀ ਵੇਦਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 25
ततो द्विजान्भोजयित्वा मिष्टान्नेन मुनीश्वर । स्वयं भुक्त्वा च विहरेद्द्विजेभ्यो दत्तदक्षिणः ॥ २५ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵੇ।
Verse 26
एवं यः कुरुते भक्त्या जपदानं द्विजार्चनम् । होमं च सर्वमक्षय्यं भवेदिति विधेर्वयः ॥ २६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਪ, ਦਾਨ, ਦਵਿਜ-ਅਰਚਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਧੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
Verse 27
मार्गे तु शुक्लनवमी नंदिनी परिकीर्तिता । तस्यामुपोषितो यस्तु जगदंबां प्रपूजयेत् ॥ २७ ॥
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨਵਮੀ ‘ਨੰਦਿਨੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਜੋ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
गंधाद्यैः सोऽश्वमेधस्य फलभाङ्नात्र संशयः । पौषे शुक्लनवम्यां तु महामायां प्रपूजयेत् ॥ २८ ॥
ਸੁਗੰਧ ਆਦਿਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 29
एकभक्तपरो विप्र वाजपेयफलाप्तये । माघमासे तु वा शुक्ला नवमी लोकपूजिता ॥ २९ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੋ ਏਕਭਕਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।
Verse 30
महानंदेति सा प्रोक्ता सदानंदकरी नृणाम् । तस्यां स्नानं तथा दानं जपो होम उपोषणम् ॥ ३० ॥
ਉਹ ‘ਮਹਾਨੰਦਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 31
सर्वमक्षयतां याति नात्र कार्या विचारणा । फाल्गुनामलपक्षस्य नवमी या द्विजोत्तम ॥ ३१ ॥
ਸਭ ਕੁਝ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ।
Verse 32
आनंदा सा महापुण्या सर्वपापहरा स्मृता । सोपवासोऽर्चयेत्तत्र यस्त्वानंदां द्विजोत्तम ॥ ३२ ॥
‘ਆਨੰਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਤਿਥੀ/ਵਰਤ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 33
स लभेद्वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ३३ ॥
ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਸੱਚ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 34
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितनवमीव्रतकथनं नामाष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
It is presented as the paradigmatic Caitra Śukla-Navamī vrata: fasting (or one-meal alternative), brāhmaṇa-feeding, and prescribed dāna, with explicit phala—sin-removal and attainment of Viṣṇu’s supreme abode—making it a model Navamī observance in the monthly cycle.
The rite expands beyond standard pūjā into a sequence of emblem/weapon worship: śamī-tree worship in the afternoon (east-facing), then first-watch night worship of arms and symbols (sword, bow, mace, trident, etc.), concluding with bali to Bhadrakālī, followed by sanctified food and dakṣiṇā to brāhmaṇas.
It highlights ‘imperishable’ (akṣaya) merit through tarpaṇa at the aśvattha root and Sūrya-arghya using one’s own śākhā mantras, plus brāhmaṇa-feeding and dakṣiṇā; it generalizes that japa, dāna, dvija-arcana, and homa done then become inexhaustible.