द्वादशमासेषु अष्टमी-व्रत-कथनम् (Account of the Aṣṭamī Vow Across the Twelve Months)

Verse 1

सनातन उवाच । शुक्लाष्टम्यां चैत्रमासे भवान्याः प्रोच्यते जनिः । प्रदक्षिणशतं कृत्वा कार्यो यात्रामहोत्सवः ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

दर्शनं जगदम्बायाः सर्वानंदप्रदं नृणाम् । अत्रैवाशो ककलिकाप्राशनं समुदाहृतम् ॥ २ ॥

ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ‘ਕਕਲਿਕਾ-ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ-ਆਚਾਰ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 3

अशोककलिकाश्चाष्टौ ये पिबंति पुनर्वसौ । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ ३ ॥

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਅੱਠ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

Verse 4

महाष्टमीति च प्रोक्ता देव्याः पूजाविधानतः । वैशाखस्य सिताष्टम्यां समुपोष्यात्र वारिणा ॥ ४ ॥

ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਅਸ਼ਟਮੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਜਲ ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 5

स्नात्वापराजितां देवीं मांसीबालकवारिभिः । स्नापयित्वार्च्य गन्धाद्यैर्नैवेद्यं शर्करामयम् ॥ ५ ॥

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਂਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਮਿਲੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 6

कुमारीर्भोजयेच्चापि नवम्यां पारणाग्रतः । ज्योतिर्मयविमानेन भ्राजमानो यथा रविः ॥ ६ ॥

ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਤਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਜੋਤਿਮਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 7

लोकेषु विचरेद्विप्र देव्याश्चैव प्रसादतः । कृष्णाष्टम्यां ज्येष्ठमासे पूजयित्वा त्रिलोचनम् ॥ ७ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਬਾਧ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ।

Verse 8

शिवलोके वसेत्कल्पं सर्वदेवनमस्कृतः । ज्येष्ठशुक्ले तथाष्टम्यां यो देवीं पूजयेन्नरः ॥ ८ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 9

स विमानेन चरति गन्धर्वाप्सरसां गणैः । शुक्लाष्टम्यां तथाऽषाढे स्नात्वा चैव निशांबुना ॥ ९ ॥

ਉਹ ਆਸਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

तेनैव स्नापयेद्देवीं पूजयेच्च विधानतः । ततः शुद्धजलैः स्नाप्य विलिंपेत्सेंदुचंदनैः ॥ १० ॥

ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਠੰਢੀ ਚੰਦਨ ਲੇਪਨ ਕਰੇ।

Verse 11

नैवेद्यं शर्करोपेतं दत्वाऽचमनमर्पयेत् । भोजयित्वा ततो विप्रान्दत्वा स्वर्णं च दक्षिणाम् ॥ ११ ॥

ਸ਼ੱਕਰ ਸਮੇਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਆਚਮਨ ਲਈ ਜਲ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਸੋਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 12

विसृज्य च ततः पश्चात्स्वयं भुंजीत वाग्यतः । एतद्व्रतं नरः कृत्वा देवीलोकमवाप्नुयात् ॥ १२ ॥

ਫਿਰ ਨਿਯਤ ਦਾਨ/ਵਿਸਰਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਬੋਲ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵੀਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

नभःशुक्लेतथाष्टम्यां देवीमिष्ट्वा विधानतः । क्षीरेण स्नापयित्वा च मिष्टान्नं विनिवेदयेत् ॥ १३ ॥

ਨਭਸ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਠਿਆਨ੍ਹ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 14

ततो द्विजान् भोजयित्वा परेऽह्नि स्वयमप्युत । भुक्त्वा समापयेदद्व्रतं संततिवर्धनम् ॥ १४ ॥

ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਨ ਕਰੇ।

Verse 15

नभोमासे सिताष्टम्यां दशाफलमिति व्रतम् । उपवासं तु संकल्प्य स्नात्वा कृत्वा च नैत्यिकम् ॥ १५ ॥

ਨਭੋਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ‘ਦਸ਼ਾਫਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਨਿਭਾਏ।

Verse 16

तुलस्याः कृष्णावर्णाया दलैर्दशभिरर्चयेत् । कृष्णं विष्णुं तथाऽनन्तं गोविन्दं गरुडध्वजम् ॥ १६ ॥

ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦਸ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ।

Verse 17

दामोदरं हृषीकेशं पद्मनाभं हरिं प्रभुम् । एतैश्च नामभिर्नित्यं कृष्णदेवं समर्चयेत् ॥ १७ ॥

ਦਾਮੋਦਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪਦਮਨਾਭ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 18

नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रदक्षिणसमन्वितम् । एवं दशदिनं कुर्याद्व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥ १८ ॥

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ ਦਿਨ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ—ਇਹ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਹੈ।

Verse 19

आदौ मध्ये तथा चांते होमं कुर्याद्विधानतः । कृष्णमंत्रेण जुहुयाच्चरुणाऽष्टोत्तरं शतम् ॥ १९ ॥

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਚਰੂ ਦੀਆਂ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 20

होमांते विधिना सम्यगाचार्य्यं पूजयेत्सुधीः । सौवर्णे ताम्रपात्रे वा मृन्मये वेणुपात्रके ॥ २० ॥

ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ (ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ)।

Verse 21

तुलसीदलं सुवर्णेन कारयित्वा सुलक्षणम् । हैमीं च प्रतिमां कृत्वा पूजयित्वा विधानतः ॥ २१ ॥

ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਲੱਖਣ ਤੁਲਸੀ-ਦਲ ਬਣਵਾਕੇ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵੀ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 22

निधाय प्रतिमां पात्रे ह्याचार्याय निवेदयेत् । दातव्या गौः सवत्सा च वस्त्रालंकारभूषिता ॥ २२ ॥

ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 23

दशाहं कृष्णदेवाय पूरिका दश चार्पयेत् । ताश्च दद्याद्विधिज्ञाय स्वयं वा भक्षयेद्व्रती ॥ २३ ॥

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਸ ਪੂਰੀਕਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਉਹ ਭੇਟ ਵਿਧੀ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਵਰਤਧਾਰੀ ਭਗਤ ਆਪ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਖਾ ਲਵੇ।

Verse 24

शयनं च प्रदातव्यं यथाशक्ति द्विजोत्तम । दशमेऽह्नि ततो मूर्तिं सद्रव्यां गुरवेऽर्पयेत् ॥ २४ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਯਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੂਰਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 25

व्रतांते दशविप्रेभ्यः प्रत्येकं दश पूरिकाः । दद्यादेव दशाब्दं तु कृत्वा व्रतमनुत्तमम् ॥ २५ ॥

ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਸ ਪੂਰੀਕਾਂ—ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।

Verse 26

उपोष्य विधिना भूयात्सर्वकामसमन्वितः । अंते कृष्णस्य सायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ २६ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 27

कृष्णजन्माष्टमी चेयं स्मृता पापहरा नृणाम् । केवलेनोपवासेन तस्मिञ्जन्मदिने हरेः ॥ २७ ॥

ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਉਸ ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । उपवासी तिलैः स्नातो नद्यादौ विमले जले ॥ २८ ॥

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सुदेशे मंडपे क्लृप्ते मंडलं रचयेत्सुधीः । तन्मध्ये कलशं स्थाप्य ताम्रजं वापि मृन्मयम् ॥ २९ ॥

ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਡਪ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਧਕ ਮੰਡਲ ਬਣਾਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ।

Verse 30

तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं तस्योपरि स्थिताम् । हैमीं वस्त्रयुगाच्छन्नां कृष्णस्य प्रतिमां शुभम् ॥ ३० ॥

ਉਸ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਸੋਨੇ ਦੀ, ਦੋ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।

Verse 31

पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयेत्स्निग्धमानसः । देवकीं वसुदेवं च यशोदां नंदमेव च ॥ ३१ ॥

ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਦੇਵਕੀ-ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਨੰਦ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 32

व्रजं गोपांस्तथा गोपीर्गाश्च दिक्षु समर्चयेत् । तत आरार्तिकं कृत्वा क्षमाप्यानम्य भक्तितः ॥ ३२ ॥

ਵ੍ਰਜਧਾਮ, ਗੋਪਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 33

तिष्ठेत्तथैवार्द्धरात्रे पुनः संस्नापयेद्धरिम् । पंचामृतैः शुद्धजलैर्गंधाद्यैः पूजयेत्पुनः ॥ ३३ ॥

ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰੇ॥

Verse 34

धान्याकं च यवानीं च शुंठीं खंडं च नारद । साज्यं रौप्ये धृतं पात्रे नैवेद्यं विनिवेदयेत् ॥ ३४ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਧਨੀਆ, ਅਜਵਾਇਨ (ਯਵਾਨੀ), ਸੌਂਠ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਘੀ—ਘੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ—ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥

Verse 35

पुनरारार्तिकं कृत्वा दशधा रूपधारिणम् । विचिंतयन्मृगांकाय दद्यादर्घ्यं समुद्यते ॥ ३५ ॥

ਮੁੜ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਧਾਰੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਦਸ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਠ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ॥

Verse 36

ततः क्षमाप्य देवेशं रात्रिखंडं नयेद्व्रती । पौराणिकैः स्तोत्रपाठैर्गीतवाद्यैरनेकधा ॥ ३६ ॥

ਫਿਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ ਵਰਤੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵੇ—ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ, ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ, ਅਤੇ ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ॥

Verse 37

ततः प्रभाते विप्रग्र्यान्भोजयेन्मधुरान्नकैः । दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृजेत्तुष्टमानसः ॥ ३७ ॥

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਦਾ ਕਰੇ॥

Verse 38

ततस्तां प्रतिमां विष्णोः स्वर्णधेनुधरान्विताम् । गुरवे दक्षिणां दत्वा विसृज्याश्रीत च स्वयम् ॥ ३८ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੇਨੂ ਦੇ ਦਾਨ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ; ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ।

Verse 39

दारापत्यसुहृद्भृत्यरेवं कृत्वा व्रत नरः । साक्षाद्गोकमाप्नोति विमानवरमास्थितः ॥ ३९ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਗੋਕੁਲ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

नैतेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये । कृतेन येन लभ्येत कोट्यैकादशकं फलम् ॥ ४० ॥

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮਹਾਂਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 41

शुक्लाष्टम्यां नभस्यस्य कुर्याद्राधाव्रतं नरः । पूर्ववद्राधिकां हैमीं कलशस्थां प्रपूजयेत् ॥ ४१ ॥

ਨਭੱਸ੍ਯ (ਭਾਦਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਰਾਧਾ-ਵਰਤ ਕਰੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੁਵਰਨਮਈ ਰਾਧਿਕਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 42

मध्याह्ने पूजयित्वेनामेकभक्तं समापयेत् । शक्तो भक्तश्चोपवासं परेऽह्नि विधिना ततः ॥ ४२ ॥

ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਏਕਭਕਤ (ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ) ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸਮਰੱਥ ਭਗਤ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ।

Verse 43

सुवासिनीर्भोजयित्वा गुरवे प्रतिमार्पणम् । कृत्वा स्वयं च भुंजीतं व्रतमेवं समापयेत् ॥ ४३ ॥

ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰੇ।

Verse 44

व्रतेनानेन विप्रर्षे कृतेन विधिना व्रती । रहस्यं गोष्ठजं लब्ध्वा राधापरिकरे वसेत् ॥ ४४ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਵਰਤੀ ਇਹ ਵਰਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਪਰਿਕਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 45

दूर्वाष्टमीव्रतं चात्र कथितं तच्च मे श्रृणु । शुचौ देशे प्रजातायां द्वर्वायां द्विजसत्तम ॥ ४५ ॥

ਇੱਥੇ ਦੂਰਵਾਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਗੀ ਪਾਵਨ ਦੂਰਵਾ ਘਾਹ ਨਾਲ (ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ)।

Verse 46

स्थाप्य लिंगं ततो गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैरर्चयेद्भक्त्या दध्यक्षतफलादिभिः ॥ ४६ ॥

ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਅਖ਼ਤ, ਫਲ ਆਦਿ ਨੈਵੇਦ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 47

अर्घ्यं प्रदद्यात्पूजांते मंत्राभ्यां सुसमाहितः । त्वं दूर्वेऽमृतजन्माऽसि सुरासुरनमस्कृते ॥ ४७ ॥

ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਵੇ—“ਹੇ ਦੂਰਵੇ! ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈਂ; ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 48

सौभाग्यं संततिं देहि सर्वकार्यकरी भव । यथा शाखा प्रशाखाभिर्विस्तृताऽसि महीतले ॥ ४८ ॥

ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਮੇਰੇ ਸਭ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੋ—ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ-ਉਪਟਾਹਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 49

तथा विस्तृतसंतानं देहि मेऽप्यजरामरम् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य विप्रान्संभोज्य तत्र वै ॥ ४९ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਜਿਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਧਾਰਾ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਾ ਟੁੱਟੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 50

भुक्त्वा स्वयं गृहं गच्छेदत्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । फलानि च प्रशस्तानि मिष्टानि सुरभीणि च ॥ ५० ॥

ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ—ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਤਮ ਫਲ ਵੀ ਦੇਵੇ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਣ।

Verse 51

एवं पुण्या पापहरा नृणा दूर्वाष्टमी द्विज । चतुर्णामपि वर्णानां स्त्रीजनानां विशेषतः ॥ ५१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਦੂರ್ವਾਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪਾਪਹਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ।

Verse 52

या न पूजयते दूर्वा नारी मोहाद्यथाविधि । जन्मानि त्रीणि वैधव्यं लभते सा न संशयः ॥ ५२ ॥

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮੋਹ ਵੱਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂರ್ವਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵੈਧਵ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 53

यदा ज्येष्ठर्क्षसंयुक्ता भवेच्जैवाष्टभी द्विज । ज्येष्ठा नाम्नी तु सा ज्ञेया पूजिता पापनाशिनी ॥ ५३ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜਦੋਂ ਅੱਠਮੀ ਤਿਥੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 54

अथैनां तु समारभ्य व्रतं षोडशवासरम् । महालक्ष्म्याः समुद्दिष्टं सर्वसंपद्विवर्धनम् ॥ ५४ ॥

ਫਿਰ ਇਸ ਬ੍ਰਤ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

करिष्येऽहं महालक्ष्मीव्रतं ते त्वत्परायणः । तदविघ्नेन मे यातु समाप्तिं त्वत्प्रसादतः ॥ ५५ ॥

ਹੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਨਾ ਵਿਘਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 56

इत्युच्चार्य ततो बद्धा डोरक दक्षिणे करे । षोडशग्रंथिसहितं गुणैः षोडशभिर्युतम् ॥ ५६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੋਰਕ ਬੰਨ੍ਹੇ—ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 57

ततोऽन्वहं महालक्ष्मीं गंधाद्यैरर्च्चयेद्व्रती । यावत्कृष्णाष्टमी तत्र चरेदुद्यापनं सुधीः ॥ ५७ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵ੍ਰਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਆਵੇ, ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਤੀ ਵਿਧੀ) ਕਰੇ।

Verse 58

वस्त्रमंडपिकां कृत्वा सर्वतोभद्रमंडले । कलशं सुप्रतिष्ठाप्य दीपमुद्द्योतयेत्ततः ॥ ५८ ॥

ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਮੰਡਪ ਬਣਾਕੇ, ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਵਾ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰੇ।

Verse 59

उत्तार्य डोरकं बाहोः कुंभस्याधो निवेदयेत् । चतस्रः प्रतिमाः कृत्वा सौवर्णीस्तत्स्वरूपिणीः ॥ ५९ ॥

ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਡੋਰਕ (ਰੱਖਿਆ-ਸੂਤਰ) ਉਤਾਰ ਕੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਬਣਾਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 60

स्नपनं कारयेत्तासाः जलैः पञ्चामृतैस्तथा । उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वा विधानतः ॥ ६० ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਪਨ ਜਲ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਕਰਾਵੇ। ਫਿਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 61

जागरस्तत्र कर्तव्यो गीतवादित्रनिः स्वनैः । ततो निशीथे संप्राप्तेऽभ्युदितेऽमृतदीधितौ ॥ ६१ ॥

ਉੱਥੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨਿਸੀਥ (ਅੱਧੀ ਰਾਤ) ਆਵੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਉਗੇ, ਤਦ ਵਿਧੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 62

दत्वार्घ्यं बंधनं द्रव्यैः श्रीखंडाद्यैर्विधानतः । चंद्रमण्डलसंस्थायै महालक्ष्यै प्रदापयेत् ॥ ६२ ॥

ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਚੰਦਨ (ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ) ਆਦਿ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਧਨ (ਬੰਧਨ-ਅਰਪਣ) ਪੇਸ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 63

क्षीरोदार्णवसंभूत महालक्ष्मीसहोदर । पीयूषधाम रोहिण्याः सहिताऽर्घ्यं गृहाण मे ॥ ६३ ॥

ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਹੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਹੋਦਰ, ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਧਾਮ! ਰੋਹਿਣੀ ਸਮੇਤ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 64

क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये । विष्णुवक्षस्थलस्थे मे सर्वकामप्रदा भव ॥ ६४ ॥

ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕਮਲਾ, ਹੇ ਕਮਲ-ਆਲਯੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੀ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਰਵਕਾਮ-ਪ੍ਰਦਾ ਬਣੋ।

Verse 65

एकनाथे जगन्नाथे जमदग्निप्रियेऽव्यये । रेणुके त्राहि मां देवि राममातः शिवं कुरु ॥ ६५ ॥

ਹੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਨ, ਜਗੰਨਾਥਾ, ਜਮਦਗਨੀ-ਪ੍ਰਿਯਾ, ਅਵ੍ਯਯਾ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਰਾਮ-ਮਾਤਾ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਕਰ।

Verse 66

मंत्रैरेतैर्महालक्ष्मीं प्रार्थ्य श्रोत्रिययोषितः । सम्यक्संपूज्य ताः सम्यग्गंधयावककज्जलैः ॥ ६६ ॥

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਯਾਵਕ-ਲੇਪ ਤੇ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਵੇ।

Verse 67

संभोज्य जुहुयादग्नौ बिल्वपद्मकपायसैः । तदलाभे घृतैर्विप्र गृहेभ्यः समिधस्तिलान् ॥ ६७ ॥

ਆਮੰਤ੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਪਦਮਕ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਾਇਸ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਸਮਿਧਾ ਤੇ ਤਿਲ ਲਿਆ ਕੇ ਘੀ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 68

मृत्युंजयाय च परं सर्वरोगप्रशांतये । चंदनं तालपत्रं च पुष्पमालां तथाऽक्षतान् ॥ ६८ ॥

ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪਰਮ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਤਾਲਪੱਤਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਚਾਵਲ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 69

दुर्वां कौसुम्भसूत्रं च युगं श्रीफलमेव वा । भक्ष्याणि च नवे शूर्पे प्रतिद्रव्यं तु षोडश ॥ ६९ ॥

ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ, ਕੌਸੁੰਭ ਰੰਗ ਦਾ ਧਾਗਾ, ਯੁਗ (ਜੂਆ) ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ), ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਭੱਖ—ਹਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 70

समाच्छाद्यान्यशूर्पेण व्रती दद्यात्समन्त्रकम् । क्षीरोदार्णवसंभूता लक्ष्मीश्चन्द्रसहोदरा ॥ ७० ॥

ਹੋਰ ਸ਼ੂਰਪ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਵ੍ਰਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—“ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਹੋਦਰਾ।”

Verse 71

व्रतेनानेन संतुष्टा भवताद्विष्णुवल्लभा । चेतस्रः प्रतिमास्तास्तु श्रोत्रियेभ्यः समर्पयेत् ॥ ७१ ॥

ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਵੱਲਭਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੋ।

Verse 72

ततस्तु चतुरो विप्रान् षोडशापि सुवासिनीः । मिष्टान्नेनाशयित्वा तु विसृजेत्ताः सदक्षिणाः ॥ ७२ ॥

ਫਿਰ ਚਾਰ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੋ।

Verse 73

समाप्तिनियमः पश्चाद्भुञ्जीतेष्टैः समन्वितः । एतद्व्रतं महालक्ष्म्याः कृत्वा विप्र विधानतः ॥ ७३ ॥

ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇੱਛਿਤ (ਅਨੁਮਤ) ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

भुक्त्वेष्टानैहिकान् कामांल्लक्ष्मीलोके वसेच्चिरम् । एषाऽशोकाष्टमी चोक्ता यस्यां पूर्णं रमाव्रतम् ॥ ७४ ॥

ਇੱਛਿਤ ਸੰਸਾਰੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਅਸ਼ੋਕਾਸ਼ਟਮੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

अत्राशोकस्य पूजा स्यादेकभक्तं तथा स्मृतम् । कृत्वाऽशोकव्रतं नारी ह्यशोका शोकजन्मनि ॥ ७५ ॥

ਇੱਥੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਏਕਭਕਤ’ (ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ) ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ-ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ੋਕ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਅਸ਼ੋਕਾ’—ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ—ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 76

यत्र कुत्रापि संजाता नात्र कार्या विचारणा । आश्विने शुक्लपक्षे तु प्रोक्ता विप्र महाष्टमी ॥ ७६ ॥

ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਏ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਸ਼ਟਮੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 77

तत्र दुर्गाचनं प्रोक्तं सव्रैरप्युपचारकैः । उपवासं चैकभक्तं महाष्टम्यां विधाय तु ॥ ७७ ॥

ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਏਕਭਕਤ’ ਪਾਲ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 78

सर्वतो विभवं प्राप्य मोदते देववच्चिरम् । ऊर्ज्जे कृष्णादिकेऽष्टम्यां करकाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ७८ ॥

ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਵੈਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਊਰਜ ਮਾਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ‘ਕਰਕ-ਵ੍ਰਤ’ ਯਾਦਗਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 79

तत्रोमासहितः शंभुः पूजनीयः प्रयत्नतः । चंद्रोदयेऽर्घदानं च विधेयं व्रतिभिः सदा ॥ ७९ ॥

ਉੱਥੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੰਦਰੋਦਯ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਰਘ੍ਯ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 80

पुत्रं सर्वगुणोपेतमिच्छद्भिर्विविधं सुखम् । गोपाष्टमीति संप्रोक्ता कार्तिके धवले दले ॥ ८० ॥

ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ‘ਗੋਪਾਸ਼ਟਮੀ’ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 81

तत्रकुर्याद्गवां पूजां गोग्रासं गोप्रदक्षिणाम् । गवानुगमनं दानं वांछन्सर्वाश्च संपदः ॥ ८१ ॥

ਉੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਚਾਰਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਗੋ-ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਚਲੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 82

कृष्णाष्टम्यां मार्गशीर्षे मिथुनं दर्भनिर्मितम् । अनघां चानघां तत्र बहुपुत्रसमन्वितम् ॥ ८२ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਦਰਭ ਘਾਹ ਨਾਲ ਇਕ ਜੋੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਅਨਘਾ’ ਤੇ ‘ਅਨਘ’ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 83

स्थापयित्वा शुभे देशे गोमयेनोपलेपिते । पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ८३ ॥

ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਧੂਪ-ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 84

संभोज्य द्विजदांपत्यं विसृजेल्लब्धदक्षिणम् । व्रतमेतन्नरः कृत्वा नारी वा विधिपूर्वकम् ॥ ८४ ॥

ਦੁਇਜ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਰਤ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ—ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

पुत्रं सल्लक्षणोपेतं लभते नात्र संशयः ॥ ८५ ॥

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 86

मार्गाशीर्षसिताष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ । उपोष्य जागरं कृत्वा महापापैः प्रमुच्यते ॥ ८६ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੀ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषजन्मनि । तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात् ॥ ८७ ॥

ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

अथ पौषसिताष्टम्यां श्राद्धमष्टकसंज्ञितम् । पितॄणां तृप्तिदं वर्षं कुलसन्ततिवर्द्धनम् ॥ ८८ ॥

ਹੁਣ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ‘ਅਸ਼ਟਕਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 89

शुक्लाष्टम्यां तु पौषस्य शिवं सम्पूज्य भक्तितः । भुक्तिमुक्तिमवाप्नोति भक्तिमेकां समाचरन् ॥ ८९ ॥

ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

कृष्णाष्टम्यां तु माघस्य भद्रकालीं समर्चयेत् । भक्तितो वैरिवृन्दघ्नीं सर्वकामप्रदायिनीम् ॥ ९० ॥

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 91

माघमासे सिताष्टम्यां भीष्मं संतर्पयद्द्विज । संततिं त्वव्यवच्छिन्नामिच्छंश्चाप्यपराजयम् ॥ ९१ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਅਟੁੱਟ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਯ (ਅਜੇਯਤਾ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 92

फाल्गुने त्वसिताष्टम्यां भीमां देवीं समर्चयेत् । तत्र व्रतपरो विप्र सर्वकामसमृद्धये ॥ ९२ ॥

ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਭੀਮਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਉੱਥੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 93

शुक्लाष्टम्यां फाल्गुनस्य शिवं चापि शिवां द्विज । गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ९३ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਫਾਲਗੁਨ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 94

फाल्गुनापरपक्षे तु शीतलामष्टमीदिने । पूजयेत्सर्ववपक्कानैः सप्तम्यां विधिवत्कृतैः ॥ ९४ ॥

ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੀਤਲਾ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅੰਨ-ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 95

शीतले त्वं जगन्माता शीतले त्वं जगत्पिता । शीतले त्वं जगद्वात्री शीतलायै नमोनमः ॥ ९५ ॥

ਹੇ ਸ਼ੀਤਲੇ! ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਸ਼ੀਤਲੇ! ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੀਤਲੇ! ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ—ਸ਼ੀਤਲਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 96

वन्देऽहं शीतलां देवीं रासभस्थां दिगंबराम् । मार्जनी कलशोपेतां विस्फोटकविनाशिनीम् ॥ ९६ ॥

ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ੀਤਲਾ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਦਿਗੰਬਰ, ਝਾੜੂ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ (ਚੇਚਕ ਆਦਿ) ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 97

शीतले शीतले चेत्थं ये जपंति जले ल्थिताः । तेषां तु शीतला देवी स्याद्विस्फोटकशांतिदा ॥ ९७ ॥

ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ‘ਸ਼ੀਤਲੇ, ਸ਼ੀਤਲੇ’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੇਵੀ ਸ਼ੀਤਲਾ ਵਿਸਫੋਟਕ (ਚੇਚਕ ਆਦਿ) ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 98

इत्येवं शीतलामन्त्रैर्यः समर्चयते द्विज । तस्य वर्षं भवेच्छांतिः शीतलायाः प्रसादतः ॥ ९८ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਉਪਸ਼ਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

सर्वमासोभये पक्षे विधिवच्चाष्टमीदिने । शिवां वापिशिवं प्रार्च्यलभते वांछितं फलम् ॥ ९९ ॥

ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थिताष्टमीव्रतकथनं नाम सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।