The exposition of the Pañcamī vow to be observed in the twelve months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पंचम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

प्रोक्ता मत्स्यजयंती तु पंचमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा ॥ २ ॥

ਮਧੁ (ਚੈਤਰ) ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ‘ਮਤਸ੍ਯ ਜਯੰਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮਤਸ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਮਹੋਤਸਵ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 3

श्रीपंचमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोऽर्चनम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः ॥ ३ ॥

ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ‘ਸ਼੍ਰੀਪੰਚਮੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਆਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਭੇਟ ਕਰੋ।

Verse 4

यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुंचति । पृथ्वीव्रतं तथा चांद्रं हयग्रीवव्रतं तथा ॥ ४ ॥

ਜੋ ਇੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪૃਥਵੀ ਵਰਤ, ਚਾਂਦ੍ਰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵਰਤ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

Verse 5

कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपंचम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः ॥ ५ ॥

ਜੋ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹ ਕਰਮ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਾਖ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੇਸ਼ (ਅਨੰਤ) ਦੀ ਵੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 6

सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पंचम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ ६ ॥

ਸਾਰੇ ਨਾਗਗਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 7

सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पंचम्यां वायुं सर्वगतं मुने ॥ ७ ॥

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਸਾਢ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 8

ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पंचवर्णं तु वंशदंडाग्रसंस्थितम् ॥ ८ ॥

ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਵਜ ਖੜਾ ਕੀਤਾ॥

Verse 9

समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद ॥ ९ ॥

ਉਸ ਧਵਜ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਉਠਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਲਪਿਤ ਕਮਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭਾਵਨਾ ਕਰੇ॥

Verse 10

लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते ॥ १० ॥

ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਵਾਯੂ-ਪਰੀਖਿਆ ਕਰੇ। ਪਹਿਲੇ ਆਦਿ ਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਵਾਯੂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇ॥

Verse 11

तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम् ॥ ११ ॥

ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਈਸ਼ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਕੇ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਯਾਮ ਤੱਕ ਵੱਸੇ॥

Verse 12

सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ ॥ १२ ॥

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਵੇ॥

Verse 13

यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः ॥ १३ ॥

ਰਾਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁਪਨਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੋ ਕੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੁਪਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 14

अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा ॥ १४ ॥

ਜਦੋਂ ਅਸ਼ੁਭ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਭਗਤ ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਅੱਠ ਯਾਮ (ਪੂਰਾ ਦਿਨ) ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਵੇ।

Verse 15

भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १५ ॥

ਅੱਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 16

नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपंचम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम् ॥ १६ ॥

ਇਹ ਵਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੰਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 17

चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः ॥ १७ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ ਨਮੀ ਕਰੇ।

Verse 18

ततो पात्रांतरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन् ॥ १८ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖੇ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 19

देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः ॥ १९ ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਰੱਖੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਨ ਯਾਚਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

Verse 20

सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिंगरूपिणमीश्वरम् ॥ २० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਜਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 21

गंधपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम् ॥ २१ ॥

ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਸੌ ਵਾਰ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਕਰੇ।

Verse 22

जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौदिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः ॥ २२ ॥

ਆਪਣਾ ਜਪ ਭਵ-ਰੂਪ ਭਵਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਦਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇ।

Verse 23

प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि ॥ २३ ॥

ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਨ ਵੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਨ ਵੀ।

Verse 24

यानि स्युस्तैः समृद्धोऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम् ॥ २४ ॥

“ਉਹੀ ਬਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 25

दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः ॥ २५ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪ ਵੀ ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹੀ ਅੰਨਵ੍ਰਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 26

सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः ॥ २६ ॥

ਸ੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ, ਆਸਤਿਕ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਲੋਕ ਉਹ ਵਰਤ ਕਰਨ ਜੋ ਸਭ ਅੰਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गंधाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेंद्राणीमनंतरम् ॥ २७ ॥

ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼-ਨਿਵਾਰਕ ਸ਼ੁਭ ਰੇਖਾਂ/ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 28

संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः ॥ २८ ॥

ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ, ਅਖ਼ਤ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 29

ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत् ॥ २९ ॥

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ।

Verse 30

यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनंतफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि ॥ ३० ॥

ਇਹ ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਨਮ ਜਨਮ ਅੰਤਹੀਣ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਬਣੇ।

Verse 31

इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः ॥ ३१ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 32

एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः ॥ ३२ ॥

ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 33

भाद्रे तु कृष्णपंचम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत् ॥ ३३ ॥

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपंचम्यां पूजयेदृषिसत्तमान् ॥ ३४ ॥

ਜੋ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतंद्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा ॥ ३५ ॥

ਸਵੇਰੇ ਨਦੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵੇਦਿਕਾ ਬਣਵਾਏ।

Verse 36

गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत् ॥ ३६ ॥

ਫਿਰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੇ; ਉੱਥੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 37

गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३७ ॥

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਨਾਨਾ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।

Verse 38

जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्योऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च ॥ ३८ ॥

ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 39

नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि ॥ ३९ ॥

ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਆਦਿ ਬਿਨਾ ਜੋਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਆਸਨ (ਵੀਮਾਨ) ਲਈ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਪਕਾਏ। ਉਹ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕੇ।

Verse 40

अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतांते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान् ॥ ४० ॥

ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੈਦਿਕ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 41

प्रतिमाः सप्तकुर्वींत सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः ॥ ४१ ॥

ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਬਣਵਾਏ—ਜਟਾਧਾਰੀ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 42

संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधिवद्भक्त्या पृथक्पंचामृतैरपि ॥ ४२ ॥

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 43

उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः ॥ ४३ ॥

ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਚੌਲ, ਜੌ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 44

। सहस्तोमाइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ४४ ॥

‘ਸਹਸਤੋਮਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣੇ ਨਾਮ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕਰੇ।

Verse 45

ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालंकारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ४५ ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸੱਤ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਲੰਕਾਰ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੂਜੇ।

Verse 46

अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥

ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 47

ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुंक्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बंधुभिः ॥ ४७ ॥

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਿਆ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਪ ਖਾ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 48

एतत्कृत्वा व्रतं गांगं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत् ॥ ४८ ॥

ਇਹ ਗੰਗਾ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 49

आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपांगललिताव्रतम् ॥ ४९ ॥

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ‘ਉਪਾਂਗ-ਲਲਿਤਾ ਵ੍ਰਤ’ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 50

तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः ॥ ५० ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਵਰਨਮਈ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਸ਼ੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 51

पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ५१ ॥

ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪੱਕਾ ਅੰਨ, ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 52

सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमंदिरम् ॥ ५२ ॥

ਹੇ ਮਾਤਾ! ਤੁਸੀਂ ਵਾਹਨ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਕਤੀਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਰਦਾਇਨੀ ਹੋ; ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪਧਾਰੋ।

Verse 53

कार्तिके शुक्लपंचम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम ॥ ५३ ॥

ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ‘ਜਯਾ-ਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 54

पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलंकृतः ॥ ५४ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਯਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰ।

Verse 55

विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५५ ॥

ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 56

यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्य्याज्जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रांता मृगा यथा ॥ ५६ ॥

ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਯਾ-ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਇਉਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਗ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने ॥ ५७ ॥

ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜਯਾ-ਦਿਨ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

अपुत्रो लभते पुत्रं वंध्या गभ च विंदति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ ५८ ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਾਂਝ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 59

मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बांधवैः ॥ ५९ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਾਗਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਭੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

पौषेऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६० ॥

ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 61

पंचम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा ॥ ६१ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਮੀ—ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।

Verse 62

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।