The Explanation of the Twelve-Month Caturthī Vrata

Verse 1

सनातन उवाचग । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि चतुर्थ्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरा नार्योऽभीष्टान्कामानवाप्नुयुः ॥ १ ॥

ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਚਤੁਰਥੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਰਕੇ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਅਭੀਸ਼ਟ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

चैत्रमासचतुर्थ्यां तु वासुदेवस्वरूपिणम् । गणपं सम्यगभ्यर्च्य दत्त्वा कांचनदक्षिणाम् ॥ २ ॥

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 3

विप्राय विष्णुलोकं तु गच्छेद्देवनमस्कृतः । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु प्रार्थ्यं संकर्षणाह्वयम् ॥ ३ ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਉਹ, ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 4

गृहस्थद्विजमुख्येभ्यः शंखं दत्त्वा विधानवित् । प्राप्य संकर्षणं लोकं मोदते बहुकल्पकम् ॥ ४ ॥

ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 5

ज्येष्ठमासचतुर्थ्यां तु प्रार्च्य प्रद्युम्नरूपिणम् । फलं मूलं च युथेभ्यो दत्त्वा स्वर्गं लभेन्नरः ॥ ५ ॥

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ-ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ (ਕੰਦ) ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

आषाढस्य चतुर्थ्यां तु संप्रपूज्यानिरुद्धकम् । यतिभ्योऽलाबुपात्राणि दत्त्वाभीष्टं लभेन्नरः ॥ ६ ॥

ਆਸਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਾਬੂ-ਪਾਤਰ (ਲੌਕੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ) ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

चतुर्मूर्तिव्रतान्येवं कृत्वा द्वादशवत्सरम् । उद्यापनं विधानेन कर्तव्यं फलमिच्छता ॥ ७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕਰਕੇ, ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ ਕਰਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

अन्यज्ज्येष्ठचतुर्थ्यां तु सतीव्रतमनुत्तमम् । कृत्वा गणपतेर्मातुर्लोके मोदेत तत्समम् ॥ ८ ॥

ਹੋਰ, ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ‘ਸਤੀ-ਵਰਤ’ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਕਤ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तथाऽषाढचतुर्थ्यां तु व्रतमन्यच्छुभावहम् । रथंतराह्वकल्पस्य ह्यादिभूतं दिनं यतः ॥ ९ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭਦਾਇਕ ਵਰਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ‘ਰਥੰਤਰ’ ਨਾਮਕ ਕਲਪ ਦਾ ਆਦਿ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

श्रद्धापूतेन मनसा गणेशं विधिना नरः । पूजयित्वा लभेच्चापि फलं देवादिदुर्गमम् ॥ १० ॥

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

श्रावणस्य चतुर्थ्यां तु जाति चंद्रोदये मुने ॥ ११ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ‘ਜਾਤੀ-ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

गणेशाय प्रदद्याच्च ह्यर्घ्यं विधिविदांवरः । लम्बोदरं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं रक्तवर्णकम् ॥ १२ ॥

ਵਿਧੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਜੋ ਲੰਬੋਦਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਅਤੇ ਰਕਤ ਵਰਣ ਹਨ।

Verse 13

नानारत्नविभूषाढ्यं प्रसन्नास्यं विचिंतयेत् । आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चयेत् ॥ १३ ॥

ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਆਵਾਹਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 14

नैवेद्यं मोदकं दद्याद्गणेशप्रीतिदायकम् । एवं व्रतं विधायाथ भुक्त्वा मोदकमेव च ॥ १४ ॥

ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੋਦਕ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਮੋਦਕ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 15

सुखं स्वप्यान्निशायां तु भूमावेव कृतार्चनः । व्रतस्यास्य प्रभावेण कामान्मनसि चिंतितान् ॥ १५ ॥

ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਵੇ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 16

लब्ध्वा लेके परं चापि गणेशपदमाप्नुयात् । नानेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये ॥ १६ ॥

ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼-ਪਦ (ਨਿਵਾਸ) ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਤ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ।

Verse 17

तस्मात्कार्यं प्रयत्नेन सर्वान्कामानभीप्सता । अथास्मिन्नेव दिवसे दूर्वागणपति व्रतम् ॥ १७ ॥

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਿਨ ਦੂਰਵਾ-ਗਣਪਤੀ ਵਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 18

केचिदिच्छंति देवर्षे तद्विधानं वदामि ते । हैमं निर्माय गणपं ताम्रपात्रोपरि स्थितम् ॥ १८ ॥

ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਣਪ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 19

वेष्टितं रक्तवस्त्रेण सर्वतोभद्रमंडले । पूजयेद्रक्तकुसुमैः पत्रिकाभिश्च पंचभिः ॥ १९ ॥

ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤਰੀਆਂ (ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 20

बिल्वपत्रमपामार्गं शमी दूर्वा हरिप्रिया । आभिरन्यश्च कुसुमैरभ्यर्च्य फलमोदकैः ॥ २० ॥

ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ—ਜੋ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਫਲ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 21

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् । उपहारं प्रकल्प्याथ दद्यादर्घं समुद्यते । ततः संप्रारथ्य विघ्नेशमूर्तिं सोपस्करां मुने ॥ २१ ॥

ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯੋਗ ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਸਮੇਤ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ।

Verse 22

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् । कृत्वैवं पंच वर्षाणि समुपास्य यथाविधि ॥ २२ ॥

ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 23

भुक्त्वेह भोगानखिलान् लोकं गणपतेर्व्रजेत् । अथ भाद्रचतुर्थ्यां तु बहुलाधेनुसंज्ञकम् ॥ २३ ॥

ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਣਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ‘ਬਹੁਲਾਧੇਨੂ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

पूजनी योऽत्र यत्नेन स्रग्गंधयवसादिभिः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य शक्तश्चेद्दानमाचरेत् ॥ २४ ॥

ਇੱਥੇ ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ, ਜੌ ਆਦਿ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 25

अशक्तः पुरेतां तु नमस्कृत्य विसर्जयेत् । पंचाब्दं वादशाब्दं वा षोडशाब्दमथापि वा ॥ २५ ॥

ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਚਾਹੇ ਪੰਜ ਸਾਲ, ਦਸ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ।

Verse 26

व्रतं कृत्वा समुद्याप्य धेनुं दद्यात्पयस्विनीम् । प्रभावेण व्रतस्यास्य भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् ॥ २६ ॥

ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਿਆਪਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 27

सत्कृतो देवतावृंदैर्गोलोकं समवाप्नुयात् । अथ शुक्ल चतुर्थ्यां तु सिद्धवैनायकव्रतम् ॥ २७ ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਧ-ਵੈਨਾਇਕ ਵਰਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 28

आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चनम् । एकाग्रमानसो भूत्वा ध्यायेत्सिद्धिविनायकम् ॥ २८ ॥

ਆਵਾਹਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧੀ-ਵਿਨਾਇਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 29

एकदंतं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् । पाशांकुशधरं देवं तप्तकांचनसन्निभम् ॥ २९ ॥

ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਕਦੰਤ, ਸ਼ੂਰਪਕਰਨ, ਗਜਵਕਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ; ਪਾਸ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 30

एकविंशति पत्राणि चैकविंशतिनामभिः । समर्पयेद्भक्तियुक्तस्तानि नामानि वै श्रृणु ॥ ३० ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਕੀ ਪੱਤੇ ਇਕੀ ਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਨਾਮ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੁਣੋ॥

Verse 31

सुमुखाय शमीपत्रं गणाधीशाय भृंगजम् । उमापुत्राय बैल्वं तु दूर्वां गजमुखाय च ॥ ३१ ॥

ਸੁਮੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਮੀ ਪੱਤਰ, ਗਣਾਧੀਸ਼ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਉਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਅਤੇ ਗਜਮੁਖ ਨੂੰ ਦੂರ್ವਾ ਅਰਪਣ ਕਰੋ॥

Verse 32

लंबोदराय बदरीं धत्तूरं हरसूनवे । शूर्पकर्णाय तुलसीं वक्रतुंडाय शिंबिजम् ॥ ३२ ॥

ਲੰਬੋਦਰ ਨੂੰ ਬਦਰੀ, ਹਰਸੂਨਵ ਨੂੰ ਧਤੂਰਾ, ਸ਼ੂਰਪਕਰਨ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ, ਅਤੇ ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਬਿਜ ਅਰਪਣ ਕਰੋ॥

Verse 33

गुहाग्रजायापामार्गमेकदंताय बार्हतम् । हेरम्बाय तु सिंदूरं चतिर्होत्रे च पत्रजम् ॥ ३३ ॥

ਗੁਹਾਗ੍ਰਜ ਨੂੰ ਅਪਾਮਾਰਗ, ਏਕਦੰਤ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਤ, ਹੇਰੰਬ ਨੂੰ ਸਿੰਦੂਰ, ਅਤੇ ਚਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰਜ ਅਰਪਣ ਕਰੋ॥

Verse 34

सर्वेश्वरायागस्त्यस्य पत्रं प्रीतिविवर्द्धनम् । दूर्वायुग्मं ततो गृह्य गंधपुष्पाक्षतैर्युतम् ॥ ३४ ॥

ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖਤ ਸਮੇਤ ਦੂರ್ವਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਲੈ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੋ॥

Verse 35

पूजां निवेदयेद्भक्तियुक्तो मोदकपंचकम् । आचमय्य नमस्कृत्य संप्रार्थ्य च विसर्ज्जयेत् ॥ ३५ ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੋਦਕਾਂ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ।

Verse 36

विनायकस्य प्रतिमां हैमीं सोपस्करां मुने । निवेदयेच्च गुरवे द्विजेभ्यो दक्षिणां ददेत् ॥ ३६ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 37

एवं कृतार्चनो भक्त्या पंच वर्षाणि नारद । उपास्य लभते कामानैहिकामुष्मिकान् शुभान् ॥ ३७ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अस्यां चतुर्थ्यां शशिनं न पश्येच्च कदाचन । पश्यन् मिथ्याभिशाप तु लभते नात्र संशयः । अथ तद्दोषनाशाय मन्त्रं पौराणिकं पठेत् ॥ ३८ ॥

ਇਸ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਜੇ ਵੇਖ ਲਏ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼-ਆਰੋਪ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਲਈ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 39

सिंहः प्रसेनममधीत्सिंहो जांबवता हतः । सकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमंतकः ॥ ३९ ॥

ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਬਾਲਕ, ਰੋ ਨਾ—ਇਹ ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਹੈ।

Verse 40

इषशुक्लचतुर्थ्यां तु कपर्द्दीशं विनायकम् ॥ ४० ॥

ਈਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚੌਥ ਨੂੰ ਕਪੱਰਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 41

पौरुषेण तु सूक्तेन पूजयेदुपचारकैः । अकारणान्मुष्टिगतांस्तंडुलान्सकपर्द्दिकान् ॥ ४१ ॥

ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਦੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਚੌਲ ਕਪੱਰਦਿਕਾ (ਕੌੜੀਆਂ) ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 42

विप्राय बटवे दद्याद्गंधपुष्पार्चिताय च । तंडुला वैश्वदैवत्या हरदैवत्यमिश्रिताः ॥ ४२ ॥

ਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਬਟੁਕ (ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਚੌਲ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦੈਵਤ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਣ।

Verse 43

कपर्दिगणनाथोऽसौ प्रीयतां तैः समर्पितैः । चतुर्थ्यां कार्तिके कृष्णे करकाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ४३ ॥

ਉਹ ਅਰਪਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਪੱਰਦੀ ਗਣਨਾਥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚੌਥ ਨੂੰ ‘ਕਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਤ ਸਿਮਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 44

स्त्रीणामेवाधिकारोऽत्र तद्विधानमुदीर्यते । पूजयेच्च गणाधीशं स्नाता स्त्रीसमलंकृता ॥ ४४ ॥

ਇੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਜੀ-ਧਜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗਣਾਧੀਸ਼ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 45

तदग्रे पूर्णपक्वान्नं विन्यसेत्करकान्दश । समर्प्य देवदेवाय भक्त्या प्रयतमानसा ॥ ४५ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਸ ਕਰਕ (ਬਰਤਨ) ਰੱਖੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 46

देवो मे प्रीयतामेवमुच्चार्य्याथ समर्पयेत् । सुवासिनीभ्यो विप्रेभ्यो यथाकामं च सादरम् ॥ ४६ ॥

“ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ” ਇਹ ਉਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਵਾਸਿਨੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 47

ततश्चंद्रोदये रात्रौ दत्त्वार्घं विधिपूर्वकम् । भुञ्जीत मिष्टमन्नं च व्रतस्य परिपूर्तये ॥ ४७ ॥

ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 48

यद्वा क्षीरेण करकं पूर्णं तोयेन वा मुने । सपूगाक्षतरत्नाढ्यं द्विजाय प्रतिपादयेत् ॥ ४८ ॥

ਜਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ—ਭਰਿਆ ਕਰਕ, ਸੁਪਾਰੀ, ਅਖਤ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 49

एतत्कृत्वा व्रतं नारी षोडशद्वादशाब्दकम् । उपायनं विधायाथ व्रतमेतद्विसर्ज्जयेत् ॥ ४९ ॥

ਇਹ ਵਰਤ ਇਸਤਰੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਪਾਯਨ (ਸਮਾਪਤੀ ਭੇਟ) ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ।

Verse 50

यावज्जीवं तु वा नार्या कार्य्यं सौभाग्यवांछया । व्रतेनानेन सदृशं स्त्रीणां सौभाग्यदायकम् ॥ ५० ॥

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਸੁਹਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਵਰਤ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ।

Verse 51

विद्यते भुवनेष्वन्यत्तस्मान्नित्यमिति स्थितिः । ऊर्ज्जशुक्लचतुर्थ्यां तु नागव्रतमुदाहृतम् ॥ ५१ ॥

ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਤ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਊਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ‘ਨਾਗ ਵਰਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

प्रातर्व्रतं तु संकल्प्य धेनुशृंजगलं शुचि । पीत्वा स्नात्वाथ मध्याह्ने शंखपालादिपन्नगान् ॥ ५२ ॥

ਸਵੇਰੇ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ‘ਧੇਨੁਸ਼੍ਰਿੰਗ-ਜਲ’ ਪੀਵੇ; ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਆਦਿ ਪੰਨਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 53

शेषं चाह्वामपूर्वैस्तु पूजयेदुपचारकैः । क्षीरेणाप्यायनं कुर्यादेतन्नागव्रतं स्मृतम् ॥ ५३ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਪ੍ਯਾਯਨ (ਪੋਸ਼ਣ-ਸੇਵਾ) ਕਰੇ—ਇਹੀ ‘ਨਾਗ ਵਰਤ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 54

एवंकृते तु विप्रेंद्र नृभिर्नागव्रते शुभे । विषाणि नश्यंत्यचिरान्न दशंति च पन्नगाः ॥ ५४ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨਾਗ ਵਰਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਪ ਡੰਗ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ।

Verse 55

मार्गशुक्लचतुर्थ्यां तु वर्षं यावन्मुनीश्वरा । क्षपयेदेकभक्तेन नक्तेनाथ द्वितीयकम् ॥ ५५ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਤੋਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਏਕਭਕਤ (ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ) ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਕਤ-ਵਰਤ (ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮ) ਪਾਲੇ।

Verse 56

अयाचितोपवासाभ्यां तृतीयकचतुर्थके । एवं क्रमेण विधिवच्चत्वार्यब्दानि मानवः ॥ ५६ ॥

ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਯਾਚਿਤ-ਭੋਜਨ (ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ) ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਯਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

समाप्य च ततोऽस्यांते व्रतस्नातो महाव्रती । कारयेद्धेमघटितं भूगणेर्मूषकं रथम् ॥ ५७ ॥

ਫਿਰ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤ-ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਮਹਾਵਰਤੀ, ਭੂਗਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਮੂਸ਼ਕ-ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ।

Verse 58

अशक्तो वर्णकैरेव शुभ्रं चाब्जं सुपत्रकम् । तस्योपरि घटं स्थाप्य ताम्रपात्रेण संयुतम् ॥ ५८ ॥

ਜੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿੱਟਾ, ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 59

पूरयेत्तंडलैः शुभ्रैस्तस्योपरि गणेश्वरम् । न्यसेद्वस्त्रयुगाच्छन्नं गंधाद्यैः पूजयेच्च तम् ॥ ५९ ॥

ਉਸ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਤੰਡੁਲਾਂ (ਚੌਲ) ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜੋੜੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 60

नैवेद्यं मोदकं कल्प्यं गणेशः प्रीयतामिति । जागरैर्शीतवाद्याद्यैः पुराणाख्यानकैश्चरेत् ॥ ६० ॥

ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿੱਠੇ ਮੋਦਕ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ “ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ” ਐਸਾ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ। ਠੰਢੇ ਮਧੁਰ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 61

प्रभाते विमले स्नात्वा होमं कृत्वा विधानतः । तिलव्रीहियवश्वेतसुर्षपाज्यैः सखंडकैः ॥ ६१ ॥

ਪਵਿੱਤਰ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਤਿਲ, ਚੌਲ, ਜੌ, ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ ਅਤੇ ਘਿਉ—ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 62

गणो गणाधिपश्चैव कूष्मांडस्त्रिपुरांतकः । लंबोदरैकदंतौ च रुक्मदंष्ट्रश्च विघ्नपः ॥ ६२ ॥

ਉਹ ‘ਗਣ’, ‘ਗਣਾਧਿਪ’, ‘ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ’, ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ’, ‘ਲੰਬੋਦਰ’, ‘ਏਕਦੰਤ’, ‘ਰੁਕਮਦੰਸ਼ਟ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਘਨਪ’ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

ब्रह्मा यमोऽथ वरुणः सोमसूर्यहुताशनाः । गन्धमादी परमेष्ठीत्येवं षोडशनामभिः ॥ ६३ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’, ‘ਯਮ’, ‘ਵਰੁਣ’, ‘ਸੋਮ’, ‘ਸੂਰਜ’, ‘ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ)’, ‘ਗੰਧਮਾਦੀ’ ਅਤੇ ‘ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 64

प्रणवाद्यैर्ङेंनमोंऽतैः प्रत्येकं दहने हुनेत् । वक्रतुंडेति ङेंतेन बर्मांतेनाष्टयुक्छतम् ॥ ६४ ॥

ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੇ ਜੋ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ। ਫਿਰ ‘ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ-’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ‘ਬਰਮਨ’ (ਰੱਖਿਆ-ਵਾਕ) ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਕਰੇ।

Verse 65

ततो व्याहृतिभिः शक्त्या हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् । दिक्पालान्पूजयित्वा च ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः ॥ ६५ ॥

ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕਰੇ। ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 66

चतुत्विंशतिसंख्याकान् मोदकैः पायसैस्तथा । सवत्सां गां ततो दद्यादाचार्याय सदक्षिणाम् ॥ ६६ ॥

ਚੌਵੀ ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 67

अन्योभ्योऽपि यथाशक्ति भूयसीं च ततो ददेत् । प्रणम्य दक्षिणीकृत्य प्रविसृज्य द्विजोत्तमाम् ॥ ६७ ॥

ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 68

बन्धुभिः सह भुंजीत स्वयं च प्रीतमानसः । एतद्व्रतं नरः कृत्वा भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान् ॥ ६८ ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਰਹੇ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

सायुज्यं लभते विष्णोर्गणेशस्य प्रसादतः । केचिद्वरव्रतं नाम प्राहुरेतस्य नारद ॥ ६९ ॥

ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨੂੰ ‘ਵਰ-ਵ੍ਰਤ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

विधानमेतदेवापि फलं चापीह तत्समम् । पौषमासचतुर्थ्यां तु विघ्नेशं प्रार्थ्य भक्तितः ॥ ७० ॥

ਇਹੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਫਲ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਘਨੇਸ਼ (ਗਣੇਸ਼) ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 71

विप्रैकं भोजयेच्चैवं मोदकैर्दक्षिणां ददेत् । एवं कृते मुने भूयाद्व्रती संपत्तिभाजनम् ॥ ७१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤੀ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 72

माघकृष्णचतुर्थ्यां तु संकष्टव्रतमुच्यते । तत्रोपवासं संकल्प्य व्रती नियमपूर्वकम् ॥ ७२ ॥

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ‘ਸੰਕਸ਼ਟ-ਵ੍ਰਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਵ੍ਰਤੀ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਏ।

Verse 73

चंद्रोदयमभिव्याप्य तिष्ठेत्प्रयतमानसः । ततश्चंद्रोदये प्राप्ते मृन्मयं गणनायकम् ॥ ७३ ॥

ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਤੱਕ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਗਣਨਾਇਕ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 74

विधाय विन्यसेत्पीठे सायुधं च सवाहनम् । उपचारैः षोडशभिः समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ७४ ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ (ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਆਯੁਧਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਸਮੇਤ। ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 75

मोदकं चापि नैवेद्यं सगुडं तिलकुट्टकम् । ततोऽर्घ्यं ताम्रजे पात्रे रक्तचंदनमिश्रितम् ॥ ७५ ॥

ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲੀ ਤਿਲ ਦੀ ਮਿਠਾਈ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿਓ।

Verse 76

सकुशं च सदूर्वं च पुष्पाक्षतसमन्वितम् । सशमीपत्रदधि च कृत्वा चंद्राय दापयेत् ॥ ७६ ॥

ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਸਮੇਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਦਹੀਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਵਾਓ।

Verse 77

गगनार्णवमाणिक्य चंद्र दाक्षायणीपते । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं गणेशप्रतिरूपक ॥ ७७ ॥

ਹੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਾਣਿਕ ਚੰਦਰ, ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇ ਪਤੀ! ਹੇ ਗਣੇਸ਼-ਸਰੂਪ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 78

एवं दत्त्वा गणेशाय दिव्यार्घ्यं पापनाशनम् । शक्त्या संभोज्य विप्राग्र्यान्स्वयं भुंजीत चाज्ञया ॥ ७८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਿਵ੍ਯ ਅਰਘ੍ਯ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ; ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।

Verse 79

एवं कृत्वा व्रतं विप्र संकष्टाख्यं शूभावहम् । समृद्धो धनधान्यैः स्यान्न च संकष्टमाप्नुयात् ॥ ७९ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸੰਕਸ਼ਟ’ ਨਾਮਕ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 80

माघशुक्लचतुर्थ्यां तु गौरीव्रतमनुत्तमम् । तस्यां तु गौरी संपूज्या संयुक्ता योगिनीगणैः ॥ ८० ॥

ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਥ ਨੂੰ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ‘ਗੌਰੀ-ਵ੍ਰਤ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ ਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵੀ ਗੌਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 81

नरैः स्त्रीभिर्विशेषेण कुंदपुष्पैः सकुंकुमैः । रक्तसूत्रे रक्तपुष्पैस्तथैवालक्तकेन च ॥ ८१ ॥

ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਕੁਮ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਆਲਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 82

धूपैर्दीपंश्च बलिभिः सगुडैनार्द्रकेण च । पयसा पायसेनापि लवणेन च पालकैः ॥ ८२ ॥

ਧੂਪ-ਦੀਪ, ਬਲੀ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ; ਗੁੜ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ; ਦੁੱਧ, ਪਾਇਸ (ਖੀਰ), ਨਮਕ ਅਤੇ ਪਾਲਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਗਾਂ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 83

पूज्याश्चाविधवा नार्यस्तथा विप्राः सुशोभनाः । सौभाग्यवृद्धये देयो भोक्तव्यं बंधुभिः सह ॥ ८३ ॥

ਅਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ੍ਯ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀ। ਸੁਭਾਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਛਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 84

इदं गौरीव्रतं विप्र सौभाग्यारोग्यवर्द्धनम् । प्रतिवर्षं प्रकर्त्तव्यं नारीभिश्च नरैस्तथा ॥ ८४ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਹ ਗੌਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 85

ढुंढिव्रतं परैः प्रोक्तं कैश्चित्कुंडव्रतं स्मृतम् । ललिताव्रतमित्यन्यैः शांतिव्रतमथापरैः ॥ ८५ ॥

ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੰਢੀ-ਵ੍ਰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁੰਡ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲਲਿਤਾ-ਵ੍ਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 86

स्नानं दानं जपो होमः सर्वमस्यां कृतं मुने । भवेत्सह स्रगुणितं प्रसादाद्दंतिनः सदा ॥ ८६ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਦੰਤਿਨ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ढुंढिराजव्रतं शुभम् । तिलषिष्टैर्द्विजान् भोज्य स्वयं चाश्नीत मानवः ॥ ८७ ॥

ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਢੁੰਢਿਰਾਜ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਆਪ ਵੀ ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਛਕੇ।

Verse 88

गणेशाराधनपरो दानहोमप्रपूजनैः । तिलैरेव कृतैः सिद्धिं प्राप्नुयात्तत्प्रसादतः ॥ ८८ ॥

ਜੋ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਨ, ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

सौवर्णं गजवक्त्रं च कृत्वा संपूज्य यत्नतः । द्विजाग्र्याय प्रदातव्यं सर्वसंपत्समृद्धये ॥ ८९ ॥

ਹਾਥੀ-ਮੁਖ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਭ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 90

यस्मिन्कस्मिन्भवेन्मासि चतुर्थी रविवारयुक् । सांगारका वा विप्रेंद्र सा विशेषफलप्रदा ॥ ९० ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਥੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ-ਯੁਕਤ ‘ਸਾਂਗਾਰਕਾ’ ਚਤੁਰਥੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 91

सर्वासु च चतुर्थीषु शुक्लास्वप्यसितासु च । विघ्नेश एव देवेशः संपूज्यो भक्तितत्परैः ॥ ९१ ॥

ਹਰ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ—ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਵਿਘਨੇਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਦੀ ਹੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 92

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वाद्शमास चतुर्थीव्रतनिरूपणं नाम त्रयोदशाधिकसततमोऽध्यायः ॥ ११३ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ, ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸ ਚਤੁਰਥੀ ਵਰਤ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਤੇਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।