The Account of the Third-day Vow Observed through the Twelve Months (Tṛtīyā-vrata)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਤਿਥੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਘਰ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦਾ ਗੌਰੀ-ਵਰਤ—ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਧਾਤੂ/ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਦੂರ್ವਾ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ਉਪਵਾਸ, ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਨ। ਫਿਰ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਪਨ ਦਾਨ (ਧੇਨੁਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸੰਕਲਪ) ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਅਗੇ ਅਕਸ਼ਯਾ (ਰਾਧਾ) ਤ੍ਰਿਤੀਆ—ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਦਿੰਦਾ; ਤਿਥੀ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਯੁਗ-ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ–ਸ਼੍ਰੀ ਪੂਜਾ, ਗੰਗਾ ਸਨਾਨ, ਅਕਸ਼ਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹੀਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੰਭਾ-ਵਰਤ (ਜੇਠ), ਆਸਾੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ–ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ, ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਸਵਰਨ-ਗੌਰੀ (16 ਸਾਲ) ਦਾ ਉਦਯਾਪਨ—ਹੋਮ ਅਤੇ ਵਾਯਨ ਵੰਡ ਸਮੇਤ—ਹਾਰਿਤਾਲਿਕਾ, ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੀ ਹਸਤ-ਗੌਰੀ, ਕੋਟੀਸ਼ਵਰੀ/ਲਕਸ਼ੇਸ਼ਵਰੀ (4 ਸਾਲ; ਲੱਖ ਅੰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ), ਈਸ਼ਾ ਮਹਾਗੌਰੀ (5 ਸਾਲ; ਪੰਜ ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ), ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਗੌਰੀ, ਹਰ-ਗੌਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਗੌਰੀ, ਸੌਭਾਗ੍ਯ-ਸੁੰਦਰੀ ਆਦਿ ਜੋੜੇ ਵਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਤੀਆ-ਵਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰੀਤ—ਦੇਵੀ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਤਿਕਾਰ, ਦਾਨ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ—ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तृतीयाया व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायाशु नारी सौभाग्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥
ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਜਲਦੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 2
चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीं कृत्वा सभर्तृकाम् । सौवर्णा राजतीं वापि ताम्नीं वा मृण्ययीं द्विज ॥ २ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸੋਨੇ ਦੀ, ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ, ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੀ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ।
Verse 3
अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैराभरणैः शुभैः । दूर्वाकांडैश्च विधिवत्सोपवासा तु कन्यका ॥ ३ ॥
ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ, ਸ਼ੁਭ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ।
Verse 4
वरार्थिनी च सौभाग्यपुत्रभर्त्रर्थिनी तथा । द्विजभार्या भर्तृमतीः कन्यकां वा सुलक्षणाः ॥ ४ ॥
ਜੋਗ ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਪਤੀ-ਸਹਿਤ ਦਵਿਜ-ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਸੁਲੱਖਣ ਕੁੜੀ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹਨ।
Verse 5
सिंदूरांजनवस्त्राद्यैः प्रतोष्य प्रीतमानसा । रात्रौ जागरणं कुर्याद्व्रतसंपूर्तिकाम्यया ॥ ५ ॥
ਸਿੰਦੂਰ, ਅੰਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ (ਦੇਵੀ) ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।
Verse 6
ततस्तां प्रतिमां विप्र गुरवे प्रतिपादयेत् । धातुजां मृन्मयीं वा तु निक्षिपेच्च जलाशये ॥ ६ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਉਹ ਧਾਤ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੇ।
Verse 7
एवं द्वादशवर्षाणि कृत्वा गौरीव्रतं शुभम् । धेनुद्वादशसंकल्पं दद्यादुत्सर्गसिद्धये ॥ ७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ੁਭ ਗੌਰੀ-ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਉਤਸਰਗ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ‘ਧੇਨੁ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼-ਸੰਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ-ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 8
किमत्र बहुनोक्तेन गौरी सौभाग्यदायिनी । स्त्रीणां यथा तथा नान्या विद्यते भुवनत्रये ॥ ८ ॥
ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਗੌਰੀ ਸੁਭਾਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
Verse 9
धनं पुत्रान्पतिं विद्यामाज्ञासिद्धिं यशः सुखम् । लभते सर्वमेवेष्टं गौरीमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ९ ॥
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਯੋਗ ਪਤੀ, ਵਿਦਿਆ, ਆਗਿਆ-ਸਿੱਧੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਖ—ਅਰਥਾਤ ਮਨਚਾਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 10
राधशुक्लतृतीया या साक्षया परिकीर्तिता । तिथिस्त्रोतायुगाद्या सा कृतस्याक्षयकारिणी ॥ १० ॥
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਜੋ ‘ਰਾਧਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ‘ਅਕਸ਼ਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਅਗੇਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगादी कवयो विदुः । शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे चैव तपस्यथ ॥ ११ ॥
ਕਵੀ-ਜਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੁਗਾਦਿ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਦੋ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੋ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਕਰੋ।
Verse 12
द्वापरं हि कलिर्भाद्रे प्रवृत्तानि युगानि वै । तत्र राधतृतीयायां श्रीसमेतं जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥
ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਰਾਧਾ-ਤ੍ਰਿਤੀਆ’ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਸਮੇਤ ਜਗਦਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 13
नारायणं समभ्यर्चेत्पुष्पधूपविलेपनैः । यद्वा गंगांभसि स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १३ ॥
ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਲੇਪ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
अक्षतैः पूजयेद्विष्णुं स्नायादप्यक्षतैर्नरः । सक्तून्संभोजयेद्विप्रान्स्वयमभ्यवहरेच्च तान् ॥ १४ ॥
ਮਨੁੱਖ ਅਖ਼ਤ (ਅਖੰਡ ਚੌਲ) ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨਾਨ ਵੀ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤੂ (ਜੌਂ ਦਾ ਚੂਰਨ) ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ।
Verse 15
एवं कृतविधिर्विप्र नरो विष्णुपरायणः । विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
अथ ज्येष्ठतृतीया तु शुक्ला रंभेति नामतः । तस्यां सभार्यं विधिवत्पूजयेद्वाह्मणोत्तमम् ॥ १६ ॥
ਹੁਣ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ‘ਰੰਭਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 17
गन्धपुष्पांशुकाद्यैस्तु नारी सौभाग्यकाम्यया । रंभाव्रतमिदं विप्र विधिवत्समुपाश्रितम् ॥ १७ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਹ ‘ਰੰਭਾ-ਵ੍ਰਤ’ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਰੇ।
Verse 18
ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे शुभावहाम् । अथाषाढतृतीयायां शुक्लायां शुक्लवाससा ॥ १८ ॥
ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਧਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਸਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 19
केशवं तु सलक्ष्मीकं सस्त्रीके तु द्विजेऽर्चयेत् । भोजनैः सुरभीदानैर्वस्त्रैश्चापि विभूषणैः ॥ १९ ॥
ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਲਈ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ; ਭੋਜਨ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 20
प्रियेर्वाक्यैर्भृशं प्रीता नारी सौभाग्यवांछया । समुपास्य व्रतं चैतद्धनधान्यसमन्विता ॥ २० ॥
ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਇਹ ਵਰਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 21
देवदेवप्रसादेन विष्णुलोकमवाप्नुयात् । नभः शुक्लतृतीयायां स्वर्णगौरीव्रतं चरेत् ॥ २१ ॥
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨਭਸ (ਭਾਦਰਪਦ) ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ‘ਸਵਰਨ-ਗੌਰੀ ਵਰਤ’ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 22
उपचारैः षोडशभिर्भवानीमभिपूजयेत् । पुत्रान्देहि धनं देहि सौभाग्यं देहि सुव्रते ॥ २२ ॥
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਉਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ—“ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ ਦੇਵੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਹ, ਧਨ ਦੇਹ, ਸੁਭਾਗ ਦੇਹ।”
Verse 23
अन्यांस्च सर्वकामान्मे देहि देहि नमोऽस्तु ते । एवं संप्रार्थ्य देवेशीं भवानीं भवसंयुताम् ॥ २३ ॥
“ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ, ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਸਮੇਤ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਭਵਾਨੀ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ।
Verse 24
व्रतसंपूर्तिकामा तु वायनं दापयेत्तथा । एवं षोडशवर्षाणि कृत्वा नारी व्रतं शुभम् ॥ २४ ॥
ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਯਨ (ਨਿਯਤ ਦਾਨ) ਵੀ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 25
उद्यापनं चरेद्भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जिता । मंडपे मण्डले शुद्धे गणेशादिसुरार्चनम् ॥ २५ ॥
ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਦਯਾਪਨ ਕਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 26
कृत्वा ताम्रमयं पात्रं कलशोपरिविन्यसेत् । सौवर्णीं प्रतिमां तत्र भवान्याः प्रतिपूजयेत् ॥ २६ ॥
ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਭਵਾਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ।
Verse 27
गंधपुष्पादिभिः सम्यक् ततो होमं समाचरेत् । वेणुपात्रैः षोडशभिः पक्वान्नपरिपूरितैः ॥ २७ ॥
ਫਿਰ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੇਣੂ-ਪਾਤਰਾਂ (ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ।
Verse 28
समर्प्य देव्यै नैवेद्यं द्विजेष्वेतन्निवेदयेत् । वायनं च ततः पश्चाद्दद्यात्संबन्धिबन्धुषु ॥ २८ ॥
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਾਯਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਵੇ।
Verse 29
प्रतिमां गुरवे दत्त्वा द्विजेभ्यो दक्षिणां तथा । पूर्णं लभेत्फलं नारी व्रताचरणतत्परा ॥ २९ ॥
ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਵਰਤ-ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਇਸਤਰੀ ਉਸ ਵਰਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 30
भाद्रशुक्लतृतीयायां व्रतं वै हारितालकम् । कुर्याद्भक्त्या विधानेन पाद्यार्ध्यार्चन पूर्वकम् ॥ ३० ॥
ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਹਾਰਿਤਾਲਕ ਵਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਦ੍ਯ ਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 31
ततस्तु कांचने पात्रे राजते चापि ताम्रके । वैणवे मृन्मये वापि विन्यस्यान्नं सदक्षिणम् ॥ ३१ ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ—ਜਾਂ ਬਾਂਸ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਅੰਨ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 32
सफलं च सवस्त्रं च द्विजाय प्रतिपादयेत् । तदंते पारणं कुर्यादिष्टबन्धुजनैः सह ॥ ३२ ॥
ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਫਲ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਣ (ਵਰਤ ਸਮਾਪਤੀ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 33
एवं कृतव्रता नारी भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । व्रतस्यास्य प्रभावेण गौरीसहचरीभवेत् ॥ ३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਗੌਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 34
सौभाग्यद्रव्यवस्त्राणि वंशपात्राणि षोडश । दातव्यानि प्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ३४ ॥
ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਾਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 35
अन्येभ्यो विप्रवर्येभ्यो दक्षिणां च प्रयत्नतः । भूयसीं च ततो दद्याद्विप्रेभ्यो देवितुष्टये ॥ ३५ ॥
ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 36
एवं या कुरुते नारी व्रतं सौभाग्यवर्द्धनम् । सा तु देवीप्रसादेन सौभाग्यं लभते ध्रुवम् ॥ ३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 37
यदा तृतीया भाद्रे तु हस्तर्क्षसहिता भवेत् । हस्तगौरीव्रतं नाम तदुद्दिष्टं हि शौरिणा ॥ ३७ ॥
ਜਦੋਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ‘ਹਸਤ-ਗੌਰੀ ਵਰਤ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ੌਰੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 38
तथा कोटीश्वरी नाम व्रतं प्रोक्तं पिनाकिना । लक्षेश्वरी चैव तथा तद्विधानमुदीर्यते ॥ ३८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕੋਟੀਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਤ ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਲਖੇਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮੇਤ ਵਰਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 39
अस्यां व्रतं तु संग्राह्यं यावद्वर्षचतुष्टयम् । उपवासेन कर्तव्यं वर्षे वर्षे तु नारद ॥ ३९ ॥
ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਰਤ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹਰ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Verse 40
अखंडानां तंडुलानां तिलानां वा मुनीश्वर । लक्षमेकं विशोध्याथ क्षिपेत्पयसि संसृते ॥ ४० ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਅਖੰਡ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਤਿਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 41
तत्पक्वेन तु निर्माय देव्या मूर्तिं सुशोमनाम् । प्रकरे गंधपुष्पाणां पुष्पमालाविभूषिताम् ॥ ४१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੇ।
Verse 42
संस्थाप्य पार्वतीं तत्र पूजयेद्भक्तिभावितः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यविस्तरैः ॥ ४२ ॥
ਉੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ।
Verse 43
विविधैश्च फलैर्विप्र नमस्कृत्य क्षमापयेत् । ततो विसर्जयद्देवीं जलमध्येऽथ दक्षिणाम् ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੇ। ਫਿਰ ਜਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।
Verse 44
दत्त्वा विधिज्ञविप्रेभ्यो भुञ्जीयाच्च परे दिने । इति ते कथितं विप्र कोटिलक्षेश्वरीव्रतम् ॥ ४४ ॥
ਵਿਧੀ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਟਿਲਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ਵਰੀ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
Verse 45
गौरीलोकं प्रयात्यंते व्रतस्यास्य प्रभावतः । इषशुक्लतृतीयायां बृहद्गौरीव्रतं चरेत् ॥ ४५ ॥
ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਈਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਦ ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 46
पंचवर्षं विधानेन पूर्वोक्तेनैव नारद । आचार्यं पूजयेदंते विप्रानन्यान्धनादिभिः ॥ ४६ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ (ਇਹ ਵਰਤ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੋ।
Verse 47
सुवासिनीः पंच पूज्या वस्त्रालंकारचन्दनैः । कंचुकैश्चैव ताटंकैः कंठसूत्रैर्हरिप्रियाः ॥ ४७ ॥
ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪੰਜ ਸੁਵਾਸਿਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕંચੁਕ, ਤਾਟੰਕ ਤੇ ਕੰਠ-ਸੂਤਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 48
वंशपात्राणि पंचैव सूत्रैः संवेष्टितानि च । सिंदूरं जीरकं चैव सौभाग्यद्रव्यसंयुतम् ॥ ४८ ॥
ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਦੂਰ, ਜੀਰਾ ਅਤੇ ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਹਨ।
Verse 49
गोधीमपिष्टजातं च नवापूपं फलादिकम् । वायनानि च पंचैव ताभ्यो दद्याच्च भोजयेत् ॥ ४९ ॥
ਗੇਹੂੰ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ, ਨਵੇਂ ਅਪੂਪ ਅਤੇ ਫਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਵਾਯਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਰਾਵੇ।
Verse 50
अर्घं दत्त्वा वायनानि पश्चाद्भुंजीत वाग्यता । तत्फलं धारयेत्कंठे सर्वकामसमृद्धये ॥ ५० ॥
ਅਰਘ੍ਯ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਯਨ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਫਲ ਗਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ।
Verse 51
ततः प्रातः समुत्थाय सालंकारा सखीजनैः । गीतवाद्ययुता नद्यां गौरीं तां तु विसर्जयेत् ॥ ५१ ॥
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੇ।
Verse 52
आहूतासि मयाभद्रे पूजिता च यथा विधि । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतां त्वया ॥ ५२ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾਗ ਦਾਨ ਕਰਨ ਹਿਤ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।
Verse 53
एवं कृत्वा व्रतं भक्त्या द्विज देवीप्रसादतः । भुक्त्वा भोगांस्तु देहांते गौरीलोकमवाप्नुयात् ॥ ५३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਅੰਤ ਤੇ ਗੌਰੀਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 54
ऊर्जशुक्लतृतीयायां विष्णुगौरीव्रतं चरेत् । पूजयित्वा जगद्वन्द्यामुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ५४ ॥
ਊਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਗਤ-ਵੰਦਿਆ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 55
सुवासिनीं भोजयित्वा मङ्गलद्रव्यपूजिताम् । विसर्जयेत्प्रणम्यैनां विष्णुगौरीप्रतुष्टये ॥ ५५ ॥
ਸੁਵਾਸਿਨੀ (ਸੌਭਾਗਣ) ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Verse 56
मार्गशुक्लतृतीयायां हरगौरीव्रतं शुभम् । कृत्वा पूर्वविधानेन पूजयेज्जगदंबिकाम् ॥ ५६ ॥
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਹਰ-ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 57
एतद्व्रतप्रभावेण भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । देवीलोकं समासाद्य मोदते च तया सह ॥ ५७ ॥
ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਭਗਤ ਦੇਵੀ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 58
पौषशुक्लतृतीयायां ब्रह्मगौरीव्रतं चरेत् । पूर्वोक्तेन विधानेन पूजितापि द्विजोत्तम ॥ ५८ ॥
ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Verse 59
ब्रह्मगौरीप्रसादेन मोदते तत्र संगता । माघशुक्लतृतीयायां पूज्या सौभाग्यसुंदरी ॥ ५९ ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ‘ਸੌਭਾਗ੍ਯ-ਸੁੰਦਰੀ’ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 60
पूर्वोक्तेन विधानेन नालिकेरार्घ्यदानतः । प्रसन्ना दिशति स्वीयं लोकं तु व्रततोषिता ॥ ६० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 61
फाल्गुनस्य सिते पक्षे तृतीया कुलसौख्यदा । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैः सर्वमङ्गलदा भवेत् ॥ ६१ ॥
ਫਾਲਗੁਣ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਕੁਲ-ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਸਰਬ ਮੰਗਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 62
सर्वासु च तृतीयासु विधिः साधारणो मुने । देवीपूजा विप्रपूजा दानं होमो विसर्जनम् ॥ ६२ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸਭ ਤ੍ਰਿਤੀਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਆਮ ਹੈ—ਦੇਵੀ-ਪੂਜਾ, ਵਿਪ੍ਰ-ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ।
Verse 63
इत्येवं कथितानीह तृतीयाया व्रतानि ते । भक्त्या कृतानि चेष्टांस्तु कामान्दर्द्युमनोगतान् ॥ ६३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸੀਆਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 64
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासतृतीयाव्रतकथनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਵਰਤ-ਕਥਾ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
It is declared the foremost sacred tithi because whatever is done on it becomes ‘akṣaya’—inexhaustible in merit and result; accordingly, the chapter prescribes Viṣṇu–Śrī worship, akṣata-based offerings/bathing, brāhmaṇa feeding, and links observance timing to larger cosmological markers (yuga-beginnings).
A consistent ritual grammar appears: Devī worship (often ṣoḍaśopacāra), fasting (upavāsa), night vigil (jāgaraṇa) in some vratas, honoring brāhmaṇas and the teacher with dāna/dakṣiṇā, optional homa, proper concluding rites (udyāpana/utsarga), and dismissal/immersion (visarjana).
The chapter explicitly centers women: maidens seeking a worthy husband, married women seeking saubhāgya, those desiring sons or the husband’s welfare, and auspiciously marked girls; several rites also include honoring brāhmaṇas with their wives and worship of suvāsinīs.