Kūrmāpurāṇa-Anukramaṇikā (Index/Summary of the Kūrma Purāṇa)
ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਕਲਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਕੂರ್ಮ ਅਵਤਾਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੂರ್ಮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਤੇ ਸਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 17,000 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮੀ–ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕੂರ್ಮ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮੇਤ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣ–ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਚਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਉਤਪੱਤੀ, ਕਾਲ-ਗਣਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੈਵ ਵਿਸ਼ੇ—ਸ਼ੰਕਰ ਕਥਾ, ਪਾਰਵਤੀ-ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ, ਯੋਗ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੁ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਦਕਸ਼ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਿਧਵੰਸ ਤੇ ਪੁਨਃਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਯੁਗਧਰਮ, ਵਿਆਸ–ਜੈਮਿਨੀ ਸੰਵਾਦ, ਵਾਰਾਣਸੀ–ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਤੀਰਥ-ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਐਸ਼ਵਰੀ ਗੀਤਾ, ਵਿਆਸ ਗੀਤਾ, ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ, ਅਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ (ਸ਼ੰਕਰਜ ਕ੍ਰਿਤ ਪੰਜ-ਪਾਦ ਵਿਵੇਚਨ ਸਮੇਤ), ਸੌਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਚਤੁਰਥੀ ਵਰਤ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ—ਅਯਨ ਸਮੇਂ ਸੁਵਰਨ ਕੂರ್ಮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਨਕਲ ਲਿਖ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स मरीचे त्वं पुराणं कूर्मसंज्ञकम् । लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्मवपुर्हरिः ॥ १ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਤਸ ਮਰੀਚਿ, ਕੂਰਮ-ਸੰਜ्ञਕ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ; ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਕਲਪ ਦੇ ਅਨੁਚਰਿਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੇ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।
Verse 2
धर्मार्थकाममोक्षाणां माहात्म्यं च पृथक्पृथक् । इंद्रद्युम्नप्रसंगेन प्राहर्षिभ्यो दयान्वितः ॥ २ ॥
ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਹਰੇਕ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ।
Verse 3
तत्सप्तदशसाहस्रं सुचतुः संहितं शुभम् । यत्र ब्राह्माः पुरा प्रोक्ता धर्मा नानाविधा मुने ॥ ३ ॥
ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
Verse 4
नाननाकथाप्रसंगेन नृणां सद्गतिदायकाः । तत्र पूर्वविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा ॥ ४ ॥
ਨਾਨਾ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੇ ਗੂੰਥਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉਪਕ੍ਰਮ (ਭੂਮਿਕਾ) ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 5
लक्ष्मींद्रद्युम्नसंवादः कूर्म्मर्षिगणसंकथा । वर्णाश्रमाचारकथा जगदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ ५ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਕੂਰਮ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਸ਼ੀ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਆਚਾਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਜਗਤ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੈ।
Verse 6
कालसंख्या समासेन लयांते स्तवनं विभोः । ततः संक्षेपतः सर्गः शांकरं चरितं तथा ॥ ६ ॥
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਗਣਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਤਵਨ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 7
सहस्रनाम पार्वत्या योगस्य च निरूपणम् । भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्य च ॥ ७ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ, ਯੋਗ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਾਯੰਭੁਵ (ਮਨੂ) ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਵੀ ਹੈ।
Verse 8
देवादीनां समुत्पत्तिर्दक्षयज्ञाहतिस्ततः । दक्षसृष्टिकथा पश्चात्कश्यपान्वयकीर्तनम् ॥ ८ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਦਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਫਿਰ ਦਕਸ਼-ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਧਵੰਸ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਥਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 9
आत्रेयवंशकथनं कृष्णस्यं चरितं शुभम् । मार्तंडकृष्णसंवादो व्यासपाण्डवसंकथा ॥ ९ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਚਰਿਤ੍ਰ, ਮਾਰਤੰਡ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।
Verse 10
युगधर्मानुकथनं व्यासजैमिनिकीर्तनम् । वाराणस्याश्च माहात्म्यं प्रयागस्य ततः परम् ॥ १० ॥
ਫਿਰ ਯੁਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਵੀ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 11
त्रैलोक्यवर्णनं चैव वेदशाखानिरूपणम् । उत्तरेऽस्या विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः ॥ ११ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ‘ਐਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਗੀਤਾ ਵੀ ਨਿਬੱਧ ਹੈ।
Verse 12
व्यासगीता ततः प्रोक्ता नानाधर्मप्रबोधिनी । नानाविधानां तीर्थानां माहात्म्यं च पृथक् ततः ॥ १२ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਸ-ਗੀਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
प्रतिसर्गप्रकथनं ब्राह्मीयं संहिता स्मृता । अतः परं भागवतीसंहितार्थ निरूपणम् ॥ १३ ॥
ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ‘ਬ੍ਰਾਹਮੀਯ ਸੰਹਿਤਾ’ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ‘ਭਾਗਵਤੀ ਸੰਹਿਤਾ’ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ॥੧੩॥
Verse 14
कथिता यत्र वर्णानां पृथक्वृत्तिरुदाहृता । पादऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानां व्यवस्थितिः ॥ १४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤੋਂ (ਆਚਾਰ ਤੇ ਜੀਵਿਕਾ) ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਵਿਵਸਥਾ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ॥੧੪॥
Verse 15
सदा चागत्मिका वत्स भोगसौख्यविवर्द्धनी । द्वितीये क्षत्त्रियाणां तु वृत्तिः सम्यक्प्रकीर्तिता ॥ १५ ॥
ਵਤਸ! ਇਹ ਸਦਾ ‘ਆਗਤਿ/ਆਮਦਨ’ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਭੋਗ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਸਮ੍ਯਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ॥੧੫॥
Verse 16
यया त्वाश्रितया पापं विधूयेह व्रजेद्दिवम् । तृतीये वैश्यजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा ॥ १६ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ॥੧੬॥
Verse 17
यया चरितया सम्यग्लभे गतिमुत्तमाम् । चतुर्थेऽस्यास्तथा पादे शूद्रवृत्तिरुदाहृता ॥ १७ ॥
ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ॥੧੭॥
Verse 18
यया संतुष्यति श्रीशो नृणां श्रेयोविवर्द्धनः । पंचमेऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः संकरजोदिता ॥ १८ ॥
ਜਿਸ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅੱਗੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਰਾਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 19
यया चरितयाप्नोति भाविनीं गतिमुत्तमाम् । इत्येषा पंचपद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने ॥ १९ ॥
ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਸੰਹਿਤਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 20
तृतीयात्रोदिता सौरी नॄणां कार्यविधायिनी । षोढा षट्कर्मसिर्द्धि बोधयन्ती च कामिनाम् ॥ २० ॥
ਇੱਥੇ ਕਹੀ ਗਈ ਤੀਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ‘ਸੌਰੀ’ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛਟਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 21
चतुर्थीवैष्णवो नाम मोक्षदा परिकीर्तिता । चतुष्पदी द्विजातीनां साक्षाद्ब्रह्मस्वरूरिणी ॥ २१ ॥
ਚਤੁਰਥੀ ‘ਵੈਸ਼ਣਵੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਤੁਸ਼ਪਦੀ ਪੂਰਨ ਵਰਤ-ਰੂਪ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪিণੀ ਹੈ।
Verse 22
ताः क्रमात्षट्चतुर्द्वीषुसाहस्राः परिकीर्तिताः ॥ २२ ॥
ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 23
एतत्कूर्मपुराणं तु चतुर्वर्गफलप्रदम् । पठतां श्रृण्वतां नॄणां सर्वोत्कृष्टगतिप्रदम् ॥ २३ ॥
ਇਹ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਚਾਰੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 24
लिखित्वैतत्तु यो भक्त्या हेमकूर्मसमन्वितम् । ब्राह्मणायायने दद्यात्स याति परमां गतिम् ॥ २४ ॥
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੂਰਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮੇਤ ਅਯਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे कूर्मपुराणानुक्रमणीकथनं नाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ੧੦੬ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
Because the synopsis explicitly states that the Kūrma Purāṇa teaches dharma, artha, kāma, and mokṣa in sequence through narrative interweaving, positioning it as a puruṣārtha-integrated Purāṇa rather than a single-theme treatise.
The phalaśruti frames it as a meritorious dāna aligned with Viṣṇu’s Kūrma form; copying the text and donating it at ayana (a solstitial sacred juncture) is prescribed as a direct cause for attaining the supreme state.
It compresses a broad doctrinal library—cosmology, yuga-dharma, varṇa–āśrama norms, yoga, Śaiva–Śākta modules, genealogies, tīrtha geography, and embedded gītās—into an indexable outline that enables cross-referencing across Purāṇic literature.