Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 2The Lineage of Garuda and the Birth of the Wise Birds: Kanka and Kandhara

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वपुशापो नाम प्रथमोऽध्यायः ।

द्वितीयोऽध्यायः ।

मार्कण्डेय उवाच ।

अरिष्टनेमिपुत्रोऽभूद् गरुडो नाम पक्षिराट् ।

गरुडस्याभवत् पुत्रः सम्पातिरिति विश्रुतः ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vapuśāpo nāma prathamo 'dhyāyaḥ |

dvitīyo 'dhyāyaḥ |

mārkaṇḍeya uvāca |

ariṣṭanemiputro 'bhūd garuḍo nāma pakṣirāṭ |

garuḍasyābhavat putraḥ sampātir iti viśrutaḥ ||

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ‘ਵਪੁਸ਼ਾਪ’ ਨਾਮਕ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਗਰੁੜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਸੰਪਾਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative/section marker (इति)
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇein the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (title compound); Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
vapu-śāpaḥ(the chapter called) ‘Curse of the Body’
vapu-śāpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक) + śāpa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: ‘curse concerning the body’; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormIndeclinable used in naming (नाम-प्रयोग)
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; qualifies adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
dvitīyaḥsecond
dvitīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; qualifies adhyāyaḥ (understood)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
mārkaṇḍeyaḥMārkaṇḍeya
mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ (perfect/लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular, Parasmaipada
ariṣṭanemi-putraḥAriṣṭanemi’s son
ariṣṭanemi-putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootariṣṭanemi (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (genitive relation): ‘son of Ariṣṭanemi’; Masculine, Nominative Singular
abhūtwas / came to be
abhūt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLuṅ (aorist/लुङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
garuḍaḥGaruḍa
garuḍaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaruḍa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormNaming indeclinable (नाम)
pakṣi-rāṭking of birds
pakṣi-rāṭ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootpakṣin (प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: ‘king of birds’; Masculine, Nominative Singular
garuḍasyaof Garuḍa
garuḍasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootgaruḍa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
abhavatwas / came to be
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLuṅ (aorist/लुङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
putraḥa son
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
sampātiḥSampāti
sampātiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsampāti (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति)
viśrutaḥrenowned
viśrutaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi + √śru (धातु) + kta (क्त)
FormPast participle (क्त), Masculine, Nominative Singular; ‘well-known’
Mārkaṇḍeya (narrating; addressee not explicit in this verse)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Garuḍa
GenealogyPurāṇic narrationLineage of divine beings

FAQs

The verse functions primarily as a genealogical anchor: Purāṇas often establish authority and continuity through lineage. Ethically, it underscores the traditional Indian view that identity and duty (svadharma) are situated within a larger continuum of ancestry and cosmic order.

This is best classified under Vaṁśa (genealogies of sages, kings, and notable beings) / Vaṁśānucarita (accounts of dynasties and descendants). It is not directly sarga/pratisarga/manvantara in this single verse, but it contributes to the vaṁśa characteristic.

Garuḍa as ‘pakṣirāṭ’ (king of birds) can symbolically represent the ascending power of discernment and swift spiritual movement; naming Sampāti as his son signals a transmission of potency through lineage—an image for how capacities (śakti in a general sense) are inherited, cultivated, and narrated within dhārmic memory.