Adhyaya 14: The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम त्रयोदशोऽध्यायः । चतुर्दशोऽध्यायः पुत्र उवाच इति पृष्टस्तदा तेन शृण्वतां नो महात्मना । उवाच पुरुषो याम्यो घोरोऽपि प्रसृतं वचः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਤੇਰਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਚੌਦਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਬੋਲ ਉਚਾਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 2

यमकिङ्कर उवाच महराज ! यथात्थ त्वं तथैतन्नात्र संशयः । किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत् ॥

ਯਮਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਸੁਖਮ ਪਾਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

वैदर्भो तव या पत्नी पीवरी नाम नामतः । ऋतुमत्याः ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा ॥

ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਪੀਵਰੀ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਤੁਮਤੀ ਸੀ—ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਿਤੁ-ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਰਿਤੁ-ਬੰਝ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

शुशोभनायां कैकेय्यामासक्तेन ततो भवान् । ऋतुव्यतिक्रमात् प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम् ॥

ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਕੈਕਈ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਰਿਤੁ-ਵਿਆਤਿਕ੍ਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 5

होमकाले यथा वह्निराज्यपातमवेक्षते । ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद् बीजपातमवेक्षते ॥

ਜਿਵੇਂ ਹੋਮ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਯੋਗ ਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬੀਜ-ਪਾਤ (ਗਰਭਾਧਾਨ) ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

यस्तमुल्लङ्घ्य धर्मात्मा कामेष्वासक्तिमान् भवेत् । स तु पित्र्यादृणात् पापमवाप्य नरकं पतेत् ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰ ਕੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਿਤਰ-ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एतावदेव ते पापं नान्यत् किञ्चन विद्यते । तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव ॥

ਇਹਨਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਆ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ-ਫਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ।

Verse 8

राजोवाच यास्यामि देवानुचर यत्र त्वं मां नयिष्यसि । किञ्चित्पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।'

Verse 9

वज्रतुण्डास्त्वमी काकाः पुंसां नयनहारिणः । पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेवेषां भवन्ति हि ॥

ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਇਹ ਕਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੋਚ ਰਹੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् । हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम् ॥

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਘਿਣਾਉਣੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਵੀ ਪੁੱਟੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 11

परपत्रेण पाट्यन्ते कस्मादेतेऽतिदुःखिताः । करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः ॥

ਇਹ ਜੀਵ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰ ਅਤੇ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 12

अयोमुखैः खगैश्चैते कृष्यन्ते किंविधा वद । विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः ॥

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਘਸੀਟ ਰਹੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 13

अयश्चञ्चुनिपातेन सर्वाङ्गक्षतदुःखिताः । किमेतेऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्तेऽहर्निशं नराः ॥

ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚੋਚਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਿਫ਼ਤ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Verse 14

एताश्चान्याश्च दृश्यन्ते यातनाः पापकर्मिणाम् । येन कर्मविपाकेन तन्ममाशेषतो वद ॥

ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਇਹ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ? ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 15

यमकिङ्कर उवाच यन्मां पृच्छसि भूपाल ! पापकर्मफलोदयम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम् ॥

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣਾ—ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 16

पुण्यापुण्ये हि पुरुषः पर्यायेण समश्नते । भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा ॥

ਮਨੁੱਖ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੰਨ—ਉਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

न तु भोगादृते पुण्यं किञ्चिद्वा कर्म मानवम् । पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात् प्रजायते ॥

ਪਰ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ—ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ—ਛੇਤੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਤਮਾ ਤਾਂ ਭੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

परित्यजति भोगाच्च पुण्यापुण्ये निबोध मे । दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद्भयम् ॥

ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੀ ਚਾਲ ਸਮਝੋ—ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਅਕਾਲ ਹੀ, ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਲੇਸ਼, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਉਗਦਾ ਹੈ।

Verse 19

मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः । गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात् ॥

ਮਰੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ‘ਹੋਰ ਵੱਧ ਮਰੇ’ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਰਥਾਤ ਗਰੀਬ, ਪਾਪਕਰਮੀ। ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्गं सुखात् सुखम् । श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः ॥

ਉਹ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਸੁਰਗ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਸੁਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 21

व्यालकुञ्जरदुर्गाणि सर्पचौरभयानि तु । हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम् ॥

ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ, ਔਖੇ ਥਾਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ—ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 23

अनेकशतसाहस्र-जनमसंचयसञ्चितम् । पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत् सुखदुःखाङ्कुरोद्भवम् ॥

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਸੰਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਉੱਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 24

यथा बीजं हि भूपाल ! पयांसि समवेक्षते । पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਜਲ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਕਾਲ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮ-ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

स्वल्पं पापं कृतं पुंसां देशकालोपपादितम् । पादन्यासकृतं दुःखं कण्टकोत्थं प्रयच्छति ॥

ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਛੋਟਾ ਪਾਪ ਛੋਟਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਲਤ ਕਦਮ ਪੈਣ ਤੇ ਕਾਂਟਾ ਚੁੱਭਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तत् प्रभूततरं स्थूलं शूलकीलकसम्भवम् । दुःखं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुःसहम् ॥

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਪ ਵੱਧ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਲੇ ਜਾਂ ਖੂੰਟੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਿਰਦਰਦ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਸਹਿਣ ਕਲੇਸ਼ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

अपथ्याशनशीतोष्ण-श्रमतापादिकारकम् । तथान्योऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे ॥

ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਆਹਾਰ, ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਪੱਕਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪਾਪ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

एवं महान्ति पापानि दीर्घरोगादिविक्रियाम् । तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪਾਪ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ, ਭਿਆਨਕ ਕਲੇਸ਼, ਕੈਦ ਆਦਿ ਫਲ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 29

स्वल्पं पुण्यं शुभं गन्धं हेलया सम्प्रयच्छति । स्पर्शं वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा ॥

ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ, ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਸੁਖਦ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਹਰ ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਬਦ, ਰਸ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 30

चिराद् गुरुतरं तद्वन् महान्तमपि कालजम् । एवं च सुखदुःखानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै ॥

ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਤੇ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 31

भुञ्जानोऽनेकसंसारसम्भवानिह तिष्ठति । जातिदेशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च ॥

ਅਨੇਕ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜਨਮ (ਜਾਤਿ/ਵਰਨ) ਅਤੇ ਦੇਸ-ਪ੍ਰਦੇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

तिष्ठन्ति तत्र युक्तानि लिङ्गमात्रेण चात्मनि । वपुषा मनसा वाचा न कदाचित्क्वचिन्नरः ॥

ਉੱਥੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਸੁਖਮ ‘ਲਿੰਗ’ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦੇਹ, ਮਨ ਜਾਂ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

Verse 33

अकुर्वन् पापकं कर्म पुण्यं वाप्यवतिष्ठते । यद्यत्प्राप्नोति पुरुषो दुःखं सुखमथापि वा ॥

ਪਾਪ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ—ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ—ਕੋਈ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ, ਉਹ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 34

प्रभूतमथवा स्वल्पं विक्रियाकारि चेतसः । तावताऽस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरम् ॥

ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਾਪ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

उपभोगात्क्षयं याति भुज्यमानमिवाशनम् । एवमेतॆ महापापं यातनाभिरहर्निशम् ॥

ਜੋ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੀਵ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਖਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

क्षपयन्ति नरा घोरं नरकान्तरविवर्तिनः । तथैव राजन् पुण्यानि स्वर्गलोकेऽमरैः सह ॥

ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਨੂੰ ਖਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीताद्यैरुपभुञ्जते । देवत्‍वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम् ॥

ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੀਤ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ, ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

पुण्यपापोद्भवं भुङ्क्ते सुखदुःखोपलक्षणम् । यत्त्वं पृच्छसि मां राजन् यातनाः पापकर्मिणाम् । केन केनेति पापेन तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः ॥

ਉਹ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਰੂਪ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ—‘ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਇਹ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ?’—ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 39

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदाराः नराधमैः । मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः ॥

ਜੋ ਨਰਾਧਮ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਲੀਨ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 40

वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने । पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ ॥

ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚੋਂਚ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੱਖਾਂ ਉੱਗ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨੋਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 41

यावतोऽक्षिनिमेषांस्तु पापमेभिर्नृभिः कृतम् । तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत ॥

ਜਿੰਨੇ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨੋਚੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 42

असच्छास्त्रोपदेशास्तु यैर्दत्ता यैश्च मन्त्रिताः । सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः ॥

ਜੋ ਝੂਠੇ ਮਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਐਸਾ ਹੀ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਨਤੀਜੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 43

यैः शास्त्रमन्यथा प्रोक्तं यैरसद्वागुदाहृता । वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਕਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅੱਗੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 44

हरन्ति तेषां जिह्वाश्च जायमानाः पुनः पुनः । तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः ॥

ਉਹ ਸਦਾ ਭਿਆਨਕ ਵਜ੍ਰ-ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਉਖਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੀਭ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 45

मित्रभेदं तथा पित्रा पुत्रस्य स्वजनस्य च । याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਪਿਉ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਗਿਆਂ ਵਿਚ, ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ/ਆਚਾਰਯ ਵਿਚ, ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਪਾਈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

भार्यापत्योश्च ये केचिद् भेदं चक्रुर्नराधमाः । त हेमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਪਤਨੀ-ਪਤੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ-ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਪਾਈ—ਵੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਕਰਪੱਤਰ (ਉਸਤਰੇ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ) ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

परोपतापकाः ये च ये चाऽऽह्लादनिषेधकाः । तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशी्रहारीणः ॥

ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪੱਖੇ, ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਆਰਾਮ-ਥਾਂ, ਚੰਦਨ ਲੇਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਉਸ਼ੀਰ ਛੀਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

प्राणान्तिकं ददुस्तापमदुष्टानाञ्च येऽधमाः । करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः ॥

ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਯਾਤਨਾ ਢਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਾਪੀ ‘ਕਰੰਭ-ਵਾਲੁਕਾ’ ਨਾਮਕ ਦੰਡ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 49

भुङ्क्ते श्राद्धन्तु योऽन्यस्य नरोऽन्येन निमन्त्रितः । दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः ॥

ਜੋ ਇੱਕ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ-ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ-ਕਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ—ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟ ਕੇ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

मर्माणि यस्तु साधूनामसद्वाग्भिर्निकृन्तति । तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता ॥

ਪਰ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਚੋਂਚਾਂ ਨਾਲ ਚੁਭੋ-ਚੁਭੋ ਕੇ ਬੇਰੋਕ ਟੋਕ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

यः करोति च पैशुन्यमन्यवागन्यथामतिः । पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः ॥

ਜੋ ਚੁਗਲੀ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮੂੰਹੋਂ ਇੱਕ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ—ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਤਿੱਖੇ ਉਸਤਰੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 52

माता-पित्रोर्गुरूणाञ्च येऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः । त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः ॥

ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੀਪ, ਮਲ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 53

देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च । अभुक्तवत्सु येऽश्नन्ति तद्वत् पित्रग्निपक्षिषु ॥

ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾਏ ਬਿਨਾਂ ਆਪ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ—ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 54

दुष्टास्ते पूयनिर्यास-भुजः सूचীমुखास्तु ते । जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः ॥

ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪੀਪ ਅਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਰਸਾਂ ਦੇ ਭੱਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਸੂਈ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਵੇਖੋ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 55

एकपङ्क्त्या तु ये विप्रमथवेतरवर्णजम् । विषमं भोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा ॥

ਜੋ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਣ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਲ ਦੇ ਭੱਖੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 56

एकसार्थप्रयातं ये निः स्वमर्थार्थिनं नरम् । अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः ॥

ਜੋ ਇੱਕੋ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨਾਲ ਤੁਰ ਕੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬਲਗ਼ਮ ਦੇ ਭੱਖੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 57

गोबाह्मणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैर्नरेश्वर । तेषामेतेऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਮੈਲ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਛੂਹੀ ਜਾਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਅੱਗ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਪਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚਾਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैस्तु कामतः । तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते ॥

ਜੋ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮਦੂਤ ਅੱਗ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

गावोऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा । जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਭੈਣ, ਵਿਆਹ-ਸੰਬੰਧੀ ਇਸਤਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਲੱਤ ਮਾਰਦੇ ਜਾਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 60

बद्धाङ्घ्रयस्ते निगडैलौहैरग्निप्रतापितैः । अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾਈਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੜਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਸੜਦੇ ਹਨ।

Verse 61

पायसं कृशरं छागो देवाऽन्नानि च यानि वै । भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम् ॥

ਪਾਇਸ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ, ਬਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਵੇਦਿਤ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਪਾਪੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦੰਡ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 62

निपातितानां भू-पृष्ठे उद्वृत्ताक्षि निरीक्षताम् । सन्दंशैः पश्य कॄष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात्ततः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਯਮਦੂਤ ਚਿਮਟਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 63

गुरु-देव-द्विजातीनां वेदानाञ्च नराधमैः । निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम् ॥

ਜੋ ਨੀਚ ਲੋਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੰਡ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 64

तेषामयोमयान् कीलानग्निवर्षान् पुनः पुनः । कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕੀਲਾਂ ਠੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

यैः प्रपा-देव-विप्रौको-देवालयसभाः शुभाः । भङ्क्त्वा विध्वंसमानिताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः ॥

ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਘਰ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਤੋੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੰਡਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

तेषामेतैः शितैः शस्त्रैर्मुहुर्विलपतां त्वचः । पृथक् कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरा॒दतिदारुणाः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਸੇਵਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਚਮੜੀ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਚੀਖਦੇ ਹਨ।

Verse 67

गोब्राह्मणार्कमार्गेषु येऽवमेहन्ति मानवाः । तेषामेतानि कॄष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਾਹਾਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਦਾ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਕਾਂ ਆੰਤਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 68

दत्त्वा कन्यां च एकस्मै द्वितीयाय प्रयच्छति । स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते ॥

ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਖਾਰੀ-ਖਾਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः । पुत्रभृत्यकलत्रादिबन्धुवर्गमकिञ्चनम् ॥

ਜੋ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੌਕਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 70

दुर्भिक्षे सम्भ्रमे वापि सोऽप्येवं यमकिङ्करैः । उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा ॥

ਕਾਲ ਜਾਂ ਡਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਯਮਦੂਤ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

शरणागतान् यस्त्यजति लोभाद् वृत्त्युपजीविनः । सोऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः ॥

ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

सुकृतं ये प्रयच्छन्ति यावज्जन्म कृतं नराः । ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः ॥

ਜੋ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬਦਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਥਰ-ਪੀਸਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀਆਂ ਵਾਂਗ।

Verse 73

न्यासापहारिणो बद्धाः सर्वगात्रेषु बन्धनैः । कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्तेऽहर्निशं नराः ॥

ਜੋ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਅਮਾਨਤ/ਨਿਖੇਪ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੀੜੇ, ਬਿਛੂ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾਰਖੋਰ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 74

क्षुत्क्षामास्तृट्पतज्जिह्वातालवो वेदनातुराः । दिवामैथुनिनः पापाḥ परदारभुजश्च ये ॥

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਜੀਭ ਤੇ ਤਾਲੂ ਸੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ—ਜੋ ਪਾਪੀ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੰਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਰ-ਇਸਤਰੀਗਾਮੀ (ਵਿਆਭਿਚਾਰੀ) ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੰਡ ਲਈ ਵਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 75

तथैव कण्टकैर्दीर्घैरायसैः पश्य शाल्मलिम् । आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्रवाविलाः ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਬੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਵੇਖੋ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰਕਤ-ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਲਥਪਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 76

मूषायामपि पश्यैतान् नाश्यमानान् यमानुगैः । पुरुषैः पुरुषव्याघ्र ! परदारावमर्षिणः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁੰਡ/ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਵੇਖੋ—ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘ੍ਰ—ਜੋ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਲਗਾਮ ਹਨ, ਉਹ ਇਉਂ ਨਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

उपाध्यायमधः कृत्वा स्तब्धो योऽध्ययनं नरः । गृह्णाति शिल्पमथवा सोऽप्येवं शिरसा शिलाम् ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਕੋਈ ਹُنਰ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਢੋਦਾ ਹੈ।

Verse 78

बिभ्रत् क्लेशमवाप्नोति जनमार्गेऽतिपीडितः । क्षुत्क्षामोऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः ॥

ਉਹ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਦਰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

मूत्रश्लेष्मपुरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि । त इमे श्लेष्मविण्मूत्रदुर्गन्धं नरकं गताः ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਤਰ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਕਫ਼-ਵਿਸ਼ਠਾ-ਮੂਤਰ ਦੀ ਬਦਬੂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 80

परस्परञ्च मांसानि भक्ष्यन्ति क्षुधान्विताः । भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम् ॥

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਮਹਿਮਾਨ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਿਨਾਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 81

अपविद्धास्तु यैर्वेदा वह्नयश्चाहिताग्निभिः । त इमे शालशृङ्गाग्रात् पात्यन्तेऽधः पुनः पुनः ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੀਖ਼ਿਤ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਸਨ—ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸਿੰਗ ਵਰਗੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 82

पुनर्भूपतयो जीर्णा यावज्जीवन्ति ये नराः । इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्तेऽत्र पिपीलिकैः ॥

ਇਹ ਮਨੁੱਖ—ਜੋ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਕੀੜੇ ਬਣ ਕੇ ਚੀਂਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

पतितप्रतिग्रहादानाद्यजनान्नित्यसेवनात् । पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते ॥

ਪਤਿਤ (ਅਪਵਿੱਤਰ) ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣ, ਐਸੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਿਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀੜੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

पश्यतो भृत्यवर्गस्य मित्राणामतिथेस्तथा । एको मिष्टान्नभुग् भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम् ॥

ਜੋ ਨੌਕਰਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 85

वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते । पृष्ठमांसं नृपैतॆन यतो लोकस्य भक्षितम् ॥

ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਭੇੜੀਏ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਚਦੇ ਹਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਸ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਪਿੱਠ ਦਾ ਮਾਸ’ (ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸੀ) ਖਾਧਾ ਸੀ।

Verse 86

अन्धोऽथ बधिरो मूको भ्राम्यतेऽयं क्षुधातुरः । अकृतज्ञोऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम् ॥

ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਫਿਰ ਬਹਿਰਾ ਅਤੇ ਗੂੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਭਟਕਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਮਨੁੱਖ ਉਪਕਾਰ ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹੈ।

Verse 87

अयं कृतघ्रो मित्राणामपकारी सुदुर्मतिः । तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम् ॥

ਇਹ ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ, ਪਰ-ਪੀੜਕ, ਪਾਪ-ਬੁੱਧੀ—ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੜਾਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੇਸ਼ਣ (ਪੀਸੇ ਜਾਣ) ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

करम्भवालुकां तस्मात् ततो यन्त्रानपीडनम् । असिपत्रवनं तस्मात् करपत्रेण पाटनम् ॥

ਉੱਥੋਂ ਉਹ ‘ਰੇਤ-ਖੀਰ’ (ਕੰਕੜੀਲੀ ਤਪਦੀ ਲੇਈ) ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਤਲਵਾਰ-ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਆਰੇ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ-ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 89

कालसूत्रे तथा छेदमनेकाश्चैव यातनाः । प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति ॥

ਕਾਲਸੂਤਰ, ਛੇਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਭੀ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲੇਗਾ—ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 90

श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् । दुष्टा हि निःसृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै ॥

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਨੁਚਿਤ ਲਾਭ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਝੱਗ ਹੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

Verse 91

सुवर्णस्तेयी विप्रघ्रः सुरापी गुरुतल्पगः । अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः ॥

ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ-ਉੱਪਰ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਝੁਲਸਦੇ ਹਨ।

Verse 92

तिष्ठन्त्यब्दसहस्राणि सुबहूनि ततः पुनः । जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः ॥

ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ, ਖ਼ਸਾ (ਖ਼ਯ) ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 93

मृताः पुनश्च नरकं पुनर्जाताश्च तादृशम् । व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप ॥

ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕਲਪਾਂਤ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 94

गोग्घ्रो न्यूनतरं याति नरके 'थ त्रिजन्मनि । तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः ॥

ਗੋਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉਪਪਾਤਕ ਪਾਪਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੀ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੇ ਹੈ।

Verse 95

नरकप्रच्युतानि यानि यैर्यैरिहितपातकैः । प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु ॥

ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।