Adhyaya 7
Ballava (Bhīma) Seeks Employment as Royal Cook in Virāṭa’s Court
Upa-parva: Ajñātavāsa-praveśa (Ballava’s Entry into Virāṭa’s Service)
Vaiśaṃpāyana describes a powerful newcomer approaching Virāṭa with conspicuous radiance and lion-like bearing while carrying kitchen implements, signaling a deliberate performance of humble vocation. Virāṭa publicly questions the youth’s identity, noting the mismatch between asserted occupation (sūda/cook) and visible excellence in form, vigor, and presence. Bhīma answers with controlled self-presentation: he claims the name Ballava, requests placement as an expert preparer of dishes, and emphasizes serviceability and prior culinary experience associated with royal standards. He further asserts unmatched strength and readiness to confront dangerous animals if required, reframing physical prowess as protective utility rather than political threat. Virāṭa grants him the boon of kitchen leadership, appointing him over established personnel. The chapter closes with the narrator’s note that Bhīma resides there without being recognized by the general populace or attendants, reinforcing the operational success of concealment through institutional role-assignment.
Chapter Arc: अज्ञातवास की शर्तों के बीच युधिष्ठिर ‘कंक’ नाम से विराट की राजसभा में प्रवेश करते हैं—अपने तेज को ढँककर भी राजोचित गरिमा के साथ। → सभा में विराट का यशस्वी, दुर्जेय व्यक्तित्व (तीक्ष्णविष उरग के समान) और पाण्डव की छिपी हुई प्रभा (भस्मावृत अग्नि/मेघावृत सूर्य) एक-दूसरे के सामने आती है; पहचान खुल जाने का सूक्ष्म भय और शरण-याचना की मर्यादा साथ-साथ चलती है। → युधिष्ठिर अपना आवरण स्पष्ट करते हैं—‘मैं पूर्व में पासा खेलने में कुशल था; अब ब्राह्मण-रूप में कंक नाम से प्रसिद्ध होकर आपकी सेवा में आया हूँ’—और विराट उन्हें सखा-भाव से स्वीकार कर निर्भय आश्रय का वचन देता है। → विराट कंक को वस्त्र, भोजन, पान और भीतर-बाहर निर्बाध प्रवेश का अधिकार देता है; राज्य में किसी के विरोध/अपमान पर दण्ड और संरक्षण का आश्वासन देता है—युधिष्ठिर का सुरक्षित निवास सुनिश्चित होता है। → पहचान छिपी रहते हुए भी ‘अग्नि-सा वीर्यवान’ अतिथि दरबार में टिक गया है—अब अन्य पाण्डव किस रूप में प्रवेश करेंगे और यह गोपनीयता कब तक टिकेगी?
Shlokas
Verse 1
#::73:.8 #::3...7 () हि 2 7 सप्तमो<्ध्याय: युधिष्ठिरका राजसभामें जाकर विराटसे मिलना और वहाँ आदरपूर्वक निवास पाना वैशम्पायन उवाच (ततस्तु ते पुण्यतमां शिवां शुभां महर्षिगन्धर्वनिषेवितोदकाम् । त्रिलोककान्तामवतीर्य जाह्ववी- मृषीश्च देवांश्व पितृनतर्पयन् ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦਨੰਤਰ ਪਾਂਡਵ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸ਼ੁਭਸਰੂਪਾ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 2
नराधिपो राष्ट्रपतिं यशस्विनं महायशा: कौरववंशवर्धन: । महानुभावो नरराजसत्कृतो दुरासदस्तीक्षणविषो यथोरग:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਕੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੁੱਧਰਸ਼ ਸਨ—ਤੀਖੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ।
Verse 3
बलेन रूपेण नरर्षभो महा- नपूर्वरूपेण यथामरस्तथा । महाभ्रजालैरिव संवृतो रवि- यथानलो भस्मवृतश्च वीर्यवान्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬਲ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ; ਅਪੂਰਵ ਸਰੂਪ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਦਿਸਦੇ। ਪਰ ਭੇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਇਉਂ ਢੱਕੀ ਰਹੀ ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੂਰਜ, ਜਾਂ ਰਾਖ ਹੇਠ ਲੁਕਿਆ ਅੱਗ—ਤੱਥਾਪਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀਰ੍ਯ ਅਖੰਡ ਸੀ।
Verse 4
तमापतत्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराडिन्दुमिवा भ्रसंवृतम् । समागतं पूर्णशशिप्रभाननं महानुभावं न चिरेण दृष्टवान्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਆਉਂਦੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਇਕਦਮ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਚੰਦ ਵੀ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।
Verse 5
मन्त्रिद्विजान् सूतमुखान् विशस्तथा ये चापि केचित् परित: समासते । पप्रच्छ को<यं प्रथमं समेयिवान् नृपोपमो<यं समवेक्षते सभाम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸੂਤ-ਮਾਗਧ ਆਦਿ ਵੰਦੀਜਨਾਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਾਸਦਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—“ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਮੇਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਤੱਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਵੇ!”
Verse 6
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें दुगस्तोत्रविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇਸ ਦਾ ਵੇਸ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਭੂਪਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਦਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਰਥ, ਨਾ ਹਾਥੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਇਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।”
Verse 7
शरीरलिज़्ैरुपसूचितो हाय॑ मूर्द्धाभिषिक्त इति मे मनोगतम् | समीपमायाति च मे गतव्यथो यथा गजस्तामरसीं मदोत्कट:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਕ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਧਾਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸਮਰਾਟ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਿਸਚਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ, ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮਦੋਨਮੱਤ ਹਾਥੀ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 8
वितर्कयन्तं तु नरर्षभस्तथा युधिष्ठिरो$भ्येत्य विराटमब्रवीत् । सम्राड्विजानात्विह जीवनार्थिन विनष्टसर्वस्वमुपागतं द्विजम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਮਹਾਰਾਜ! ਜਾਣ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।”
Verse 9
इहाहमिच्छामि तवानघान्तिके वस्तुं यथा कामचरस्तथा विभो । तमब्रवीत् स्वागतमित्यनन्तरं राजा प्रह्ृष्ट: प्रतिसंगृहाण च
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਅਨਘ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਹਰ ਕੰਮ ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ— “ਸੁਆਗਤ ਹੈ!” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਸਨੇਹਪੂਰਵਕ ਪੁੱਛਿਆ— “ਤੂੰ ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ?”
Verse 10
तं॑ राजसिंहं प्रतिगृह्य राजा प्रीत्या55त्मना चैनमिदं बभाषे | कामेन ताताभिवदाम्यहं त्वां कस्यासि राज्ञो विषयादिहागत:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਉਸ ਰਾਜਸਿੰਹ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ— “ਤਾਤ! ਮੈਂ ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ— ਤੂੰ ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ?”
Verse 11
गोत्र च नामापि च शंस तत्त्वतः कि चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम्,“अपने गोत्र और नाम भी ठीक-ठीक बताइये। साथ ही यह भी कहें कि आपने किस विद्या या कलामें कुशलता प्राप्त की है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਆਪਣਾ ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।”
Verse 12
युधिष्ठटिर उवाच युधिष्ठिरस्पासमहं पुरा सखा वैयाप्रपद्य: पुनरस्मि विप्र: । अक्षान् प्रयोक्तुं कुशलो$स्मि देविनां कड्केति नाम्नास्मि विराट विश्रुत:
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਰਾਟ! ਮੈਂ ਵੈਯਾਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਖਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਦਿਊਤ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸੇ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਕੰਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।”
Verse 13
विराट उवाच ददामि ते हन्त वरं यमिच्छसि प्रशाधि मत्स्यान् वशगो हाहं तव । प्रियाश्न धूर्ता मम देविन: सदा भवांश्व देवोपम राज्यमहति
ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਮੰਗ ਲੈ। ਮਤਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਊਤ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਧੂਰਤ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਦੇਵ-ਸਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਰਾਜ-ਪਦ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈਂ।”
Verse 14
युधिछिर उवाच प्राप्तो विवाद: प्रथमं विशाम्पते न विद्यते कं च न मत्स्य हीनतः । न मे जितः कश्नन धारयेद् धनं वरो ममैषो<स्तु तव प्रसादज:
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਮਤਸ੍ਯਰਾਜ, ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ! ਪਹਿਲਾ ਵਰ ਇਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੇਠਲੀ ਹੈਸियत ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ। ਦੂਜਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਰਾਵਾਂ, ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨਾ ਰੱਖੇ; ਦੰਡ-ਧਨ ਵਜੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ।”
Verse 15
विराट उवाच हन्यामवश्यं यदि ते5प्रियं चरेत् प्रत्राजयेयं विषयाद् द्विजांस्तथा । शृण्वन्तु मे जानपदा: समागता: कड्को यथाहं विषये प्रभुस्तथा
ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿਆਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀ ਸੁਣਨ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਮਤਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਕঙ্ক ਵੀ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੁ ਹੈ।”
Verse 16
समानयानो भवितासि मे सखा प्रभूतवस्त्रो बहुपानभोजन: । पश्येस्त्वमन्तश्न बहिश्न सर्वदा कृतं च ते द्वारमपावृतं मया
ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਕੰਕ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਖਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਵਾਰੀ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਓਹੀ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਕੱਪੜੇ, ਪੀਣ-ਖਾਣ ਦੀ ਵੱਧੀਕ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਹੇਗੀ। ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹਲ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹੇਗਾ—ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।”
Verse 17
ये त्वानुवादे<युरवृत्तिकर्शिता ब्रूयाश्व तेषां वचनेन मां सदा । दास्यामि सर्व तदहं न संशयो न ते भयं विद्यति संनिधौ मम
ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਜੇ ਲੋਕ ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਲਈ—ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਨਵਾਂ ਰਾਜ-ਹੁਕਮ ਲੈਣ ਲਈ—ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”
Verse 18
वैशम्पायन उवाच (एवं तु राज्ञ: प्रथम: समागमो बभूव मात्स्यस्य युधिष्ठिरस्य च । विराटराजस्य हि तेन संगमो बभूव विष्णोरिव वज्पाणिना ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਸ੍ਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਸਾਕਾਤ। ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਇਕਟਕ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦਿਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਟਰਾਜ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਧੀਰ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਖਪੂਰਵਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕਥਾ—ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਪਛਾਣ—ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।”
Frequently Asked Questions
The dilemma is maintaining vowed concealment while interacting with authority figures who perceive inconsistencies; Bhīma must communicate truthfully within constraints, avoiding disclosures that would endanger the vow’s conditions.
Competence can be ethically aligned with humility: excellence may be redirected into service roles when circumstances require restraint, and identity can be managed as a dharmic strategy rather than mere deception.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-commentary is narrative: the concluding observation that Bhīma remains unrecognized functions as validation of the concealment framework within the broader ajñātavāsa design.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.