Adhyaya 65
विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court
Upa-parva: Virāṭa-sabhā-praveśa / Pāṇḍava-pratipatti (Court Assembly Episode)
Vaiśaṃpāyana describes the five Pandava brothers on the third day, bathed and dressed in white, observing their timed vows and entering Virāṭa’s assembly adorned and radiant. They sit upon seats reserved for rulers, visually likened to fire upon altars. King Virāṭa arrives to conduct royal affairs and, seeing their splendor, addresses ‘Kanka’ (Yudhiṣṭhira’s assumed identity) with a teasing but pointed question about occupying a royal seat. Hearing this, Arjuna—smiling—answers by asserting Yudhiṣṭhira’s fitness even for Indra’s throne, enumerating qualities: devotion to brahminical values, learning, generosity, sacrificial discipline, steadfast vows, and universal renown. Arjuna amplifies this with images of royal retinues, bards, and subordinate kings, emphasizing Yudhiṣṭhira’s capacity to collect tribute, sustain learned dependents, protect the aged and infirm, restrain anger, and rule truthfully. The chapter culminates in the claim that such a dharma-centered king cannot be denied a kingly seat, reframing protocol as recognition of intrinsic rājadharma rather than mere circumstance.
Chapter Arc: भीष्म के रण-मुहाने से हटते ही कौरव-सेना में क्षणिक शून्य पैदा होता है—और उसी रिक्ति को भरने दुर्योधन ध्वजा फहराकर, धनुष उठाकर, स्वयं आगे बढ़ता है। → दुर्योधन अर्जुन को लक्ष्य कर तीक्ष्ण भल्ल चलाता है; वह बाण अर्जुन के ललाट में धँसकर भी उसे विचलित नहीं करता। प्रत्युत्तर में अर्जुन के गाण्डीव से निकले वज्रतुल्य शर कौरव-पंक्तियों को चीरते हुए दुर्योधन पर टूटते हैं, और दोनों वीर एक-दूसरे के सम्मुख एकल-युद्ध की मुद्रा में आ जुटते हैं। → अर्जुन का प्रचण्ड शर दुर्योधन के वक्ष में धँसता है; साथ ही अर्जुन वाणी-शर से भी प्रहार करता है—‘पलायन करने वाले में दुर्योधनता कहाँ? तेरा नाम व्यर्थ है; तेरे आगे-पीछे कोई रक्षक नहीं दिखता।’ → अर्जुन स्पष्ट करता है कि वह युधिष्ठिर के आदेश का पालनकर्ता है—अर्थात यह युद्ध निजी अहंकार नहीं, धर्म-पालन और गो-रक्षा के निमित्त है; वह दुर्योधन को चेतावनी देता है कि युद्ध छोड़कर प्राण बचा ले, क्योंकि पाण्डव-पक्ष की शक्ति के सामने उसका अभिमान टिक नहीं पाएगा। → दुर्योधन पर शारीरिक और मानसिक आघात के बाद भी प्रश्न खुला रहता है—क्या वह पीछे हटेगा, या अपमान की आग में और उग्र होकर पुनः आक्रमण करेगा?
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब भीष्मजी युद्धका मुहाना छोड़कर दूर हट गये
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲਲਕਾਰਿਆਂ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ-ਰੂਪੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮੱਤੇ ਮਹਾਂਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
स भीमधन्वानमुदग्रवीर्य धनंजयं शत्रुगणे चरन्तम् । आकर्णपूर्णायतचोदितेन विव्याध भल्लेन ललाटमध्ये
ਤਦ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਗ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ—ਜੋ ਵੈਰੀ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਕਾਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਭੱਲ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੇਧ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाग्रेण सुसंहितेन । रराज राजन् महनीयकर्मा यथैकपर्वा रुचिरैकशृज्गध:
ਉਹ ਬਾਣ ਜਾਮਬੂਨਦ-ਸਮਾਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਧੱਸਿਆ ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਇਕੋ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
Verse 4
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्बभूवासृगजस्रमुष्णम् । स तस्य जाम्बूनदपुड्खचित्रो भित्त्वा ललाटं सुविराजते सम
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਉਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਤੱਤਕਾਲ ਗਰਮ ਲਹੂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਵਹਿ ਪਈ। ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਬਾਣ ਪਾਰਥ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ।
Verse 5
दुर्योधनश्वापि तमुग्रतेजा: पार्थश्व दुर्योधनमेकवीर: । अन्योन्यमाजोौ पुरुषप्रवीरी समौ समाजग्मतुराजमीढौ
ਫਿਰ ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੀ ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ-ਵੀਰ, ਅਦੁੱਤੀ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਅਜਮੀਢ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੋਧੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸਨ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਆ ਟਕਰਾਏ।
Verse 6
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्ण: । रथैश्नतुर्भिर्गजपादरक्षै: कुन्तीसुतं जिष्णुमथा भ्यधावत्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਮਦ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਕਰਣ ਫਿਰ ਜਿੱਤੂ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ—ਜਿਸ਼ਨੂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਰਥੀ ਯੋਧੇ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ।
Verse 7
तमापतत्तं त्वरितं गजेन्द्रं धनंजय: कुम्भविभागमध्ये । आकर्णपूर्णेन महायसेन बाणेन विव्याध महाजवेन
ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮਹਾਵੇਗੀ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੁੰਭ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 8
पार्थेन सृष्ट: स तु गार्ध्रपत्र आपुड्खदेशात् प्रविवेश नागम् | विदार्य शैलप्रवरं प्रकाशं यथाशनि: पर्वतमिन्द्रसृष्ट:
ਪਾਰਥ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਗਿਧ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਣ ਪਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੱਡਿਆ ਵਜ੍ਰ ਚਮਕਦੇ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਵੇ।
Verse 9
शरप्रतप्त: स तु नागराज: प्रवेषिताड़ो व्यथितान्तरात्मा । संसीदमानो निपपात मह्ं वज्राहतं शुड्रमिवाचलस्यथ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਗਜਰਾਜ, ਨਾਗਰਾਜ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਘੋਰ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਲ ਟੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਪਹਾੜ ਦਾ ਚੋਟਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद् विकर्ण: सहसावतीर्य । तूर्ण पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशते: स्यन्दनममारुरोह
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਕਰਣ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਕੂਦ ਪਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਠ ਸੌ ਕਦਮ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
Verse 11
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवराम्बुदा भम् । तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਗਜਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਢ ਦਿੱਤੀ।
Verse 12
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तिविशिखेै: प्रणुन्ना- स््ते योधमुख्या: सहसापजग्मु:
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਗਜਰਾਜ ਅਤੇ ਕੁਰੂ-ਰਾਜ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਦਲ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਕਰਣ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਅਚਾਨਕ ਰਣਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦੌੜ ਪਏ।
Verse 13
दृष्टवैव पार्थेन हतं च नागं योधांश्व सर्वान् द्रवतो निशम्य । रथं समावृत्य कुरुप्रवीरो रणात् प्रदुद्राव यतो न पार्थ:
ਪਾਰਥ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗਜਰਾਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਰਥ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਧਰ ਪਾਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ।
Verse 14
त॑ भीमरूपं त्वरितं द्रवन्तं दुर्योधन शत्रुसहोडभिषज्भत् । प्रास्फोटयद् योद्धुमना: किरीटी बाणेन विद्धं रुधिरं वमन््तम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਰੂਪ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੈਰੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦਬ ਕੇ, ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਭੱਜ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮਕੁਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਠੋਕੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੱਜ ਉਠਿਆ।
Verse 15
अजुन उवाच विहाय कीर्ति विपुलं यशश्नव युद्धात् परावृत्य पलायसे किम् । न तेड्य तूर्याणि समाहतानि तथैव राज्यादवरोपितस्य
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੇਠ ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਪਾਂਡਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੜ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੋਭਣ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ।
Verse 16
युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि संस्थिती5स्मि । तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छ नरेन्द्रवृत्तं समर धार्तराष्ट्र
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪਾਰਥ ਹਾਂ; ਤੀਜਾ ਪਾਂਡਵ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ, ਮੁੜ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ; ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੋਚਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਯਾਦ ਰੱਖ।
Verse 17
मोघं तवेदं भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात् | न हीह दुर्योधनता तवास्ति पलायमानस्य रणं विहाय
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ‘ਦੁਰਯੋਧਨ’ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਣ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਮ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲਤਾ ਨਹੀਂ।
Verse 18
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम् अपेहि युद्धात् पुरुषप्रवीर प्राणान् प्रियान् पाण्डवतोउद्य रक्ष
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੁਰਯੋਧਨ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਿੱਛੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਵੀਰ, ਇਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾ ਲੈ।
Verse 65
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि दुर्योधनापयाने पञ्चषष्टितमो 5 ध्याय:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਦੇ ਗੋਹਰਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਅਪਯਾਨ (ਵਾਪਸੀ/ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੈਂਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns legitimacy versus appearance: whether public honor (a royal seat) should be denied due to assumed identity and court protocol, or granted based on intrinsic dharmic qualification.
Ethical authority is grounded in sustained virtues—restraint, truthfulness, protection of dependents, and generosity—so social recognition should align with moral merit rather than superficial status markers.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter functions as normative praise (stuti) to define rājadharma and to position Yudhiṣṭhira’s character as a benchmark for legitimate rule.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.