Shloka 10

विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court

Devanagari script

निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद्‌ विकर्ण: सहसावतीर्य । तूर्ण पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशते: स्यन्दनममारुरोह,उस विशाल हाथीके धराशायी हो जानेपर विकर्ण बहुत डर गया और सहसा कूदकर शीघ्रतापूर्वक भाग गया और आठ सौ पग चलकर विविंशतिके रथपर चढ़ गया

Transliteration

nipātite dantivare pṛthivyāṃ trāsād vikarṇaḥ sahasāvatīrya | tūrṇaṃ padāny aṣṭaśatāni gatvā viviṃśateḥ syandanam amāruroha ||

Translation

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਕਰਣ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਕੂਦ ਪਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਠ ਸੌ ਕਦਮ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Word by Word

निपातितेwhen (it was) felled

दन्तिवरेin the best elephant

पृथिव्याम्on the ground

त्रासात्from fear

विकर्णःVikarna

सहसाsuddenly

अवतीर्यhaving descended/jumped down

तूर्णम्quickly

पदानिsteps

अष्टशतानिeight hundred

गत्वाhaving gone

विविंशतेःof Vivimshati

स्यन्दनम्chariot

अमारुरोहmounted/ascended

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Vikarṇa

Viviṃśati

elephant

chariot

earth/ground

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes