Adhyaya 42
Virāṭa-parva Adhyāya 42 — Duryodhana’s counsel to Bhīṣma on ajñātavāsa risk and raid strategy
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode — Kaurava deliberation and mobilization
Vaiśaṃpāyana reports Duryodhana addressing Bhīṣma (with Droṇa and Kṛpa in view) during the campaign context. Duryodhana reiterates the exile wager: the Pandavas must remain unrecognized for twelve years in the forest and a thirteenth year in concealment; if Arjuna (Bībhatsu) is discovered before completion, the term would reset to another twelve years. He frames Arjuna’s potential appearance as the decisive indicator and argues that uncertainty is inherent in interpreting events. He then situates the Kauravas’ presence as linked to the Trigartas’ initiative against Matsya, with an agreed plan to seize Matsya cattle on specified days and to prepare for possible Matsya retaliation. Duryodhana urges immediate martial readiness, formation of the army, protection measures, and disciplined leadership structure (including positioning the ācārya), emphasizing that hesitation in a hostile, unfamiliar terrain risks disorder. The chapter closes with operational directives: secure the cattle, array the troops, and establish guards for the engagement.
Chapter Arc: गोपहरण के संकट के बीच राजकुमारी उत्तरा बृहन्नला (अर्जुन-गुप्त) के साथ उस गुप्त कक्ष में पहुँचती है जहाँ विराट-राज्य के रहस्य-से भी अधिक, पाण्डवों के अस्त्र-शस्त्र छिपे हैं—और उसकी दृष्टि सोने से जड़े, चिह्नों से दमकते धनुषों-बाणों पर ठिठक जाती है। → उत्तरा एक-एक कर विस्मय और जिज्ञासा से प्रश्न करती है—यह स्वर्णफूलियों वाला धनुष किसका, पीठ पर स्वर्णहाथी-चिह्न वाला किसका, तीन सुवर्ण सूर्यचिह्नों से दहकता यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीर का; फिर रक्तपायी अर्धचन्द्राकार नाराचों के सात-सौ, तोते के पंख-से रंग वाले बाण, और म्यानों में रखे निषध-निर्मित, अजेय खड्ग—इन सबका स्वामी कौन? हर प्रश्न के साथ यह भय भी बढ़ता है कि कहीं यह रहस्य खुल न जाए और बृहन्नला की पहचान प्रकट न हो जाए। → अस्त्रों की दिव्यता और उनके चिह्नों का वर्णन अपने चरम पर पहुँचता है—उत्तरा के प्रश्नों की धार शस्त्रों की धार जैसी तीखी हो जाती है; बृहन्नला को अब केवल उत्तर नहीं, अपने छिपे हुए तेज और पाण्डव-पराक्रम की छाया को भी साधना है, ताकि राजकुमारी का विश्वास बने रहे और रहस्य सुरक्षित रहे। → बृहन्नला उत्तरा के प्रश्नों को संभालते हुए शस्त्रों की महत्ता और उनके वीर-स्वामियों के संकेतों को इस प्रकार बाँधती है कि उत्तरा का भय विस्मय में बदलने लगे और वह आगामी संघर्ष के लिए मानसिक रूप से तैयार हो; अध्याय का स्वर ‘उत्तरा-वाक्य’ के रूप में प्रश्नोत्तर-धारा पर टिकता है—शस्त्रागार का रहस्य अभी पूरी तरह उद्घाटित नहीं होता, पर दिशा स्पष्ट हो जाती है कि ये साधारण आयुध नहीं, महावीरों के चिह्नित अस्त्र हैं। → उत्तरा के प्रश्नों की श्रृंखला यह संकेत देती है कि अगला कदम शस्त्रों के स्वामियों की पहचान/परिचय और उन्हें धारण कर युद्धभूमि की ओर प्रस्थान होगा—क्या बृहन्नला अब रहस्य खोलकर रण का नेतृत्व करेगी?
Shlokas
Verse 1
८-० #++० (0) अत हा द्विचत्वारिशोड ध्याय: उत्तरका बृहन्नलासे पाण्डवोंके अस्त्र-शस्त्रोंके विषयमें प्रश्न करना उत्तर उवाच बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन् निपातिता: । सहस्रकोटिसौवर्णा: कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ਉੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਿਹੰਨਲਾ! ਇਸ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ‘ਤੇ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੌ ਬੂੰਦਾਂ ਜੜੀਆਂ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਟਿ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਜਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?”
Verse 2
उत्तरने पूछा--बृहन्नले! जिसपर सोनेकी सौ फूलियाँ जड़ी हैं, जिसके दोनों सिरे बहुत ही मजबूत और चमकी ले हैं, यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीरका है? ।।
ਉੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਬ੍ਰਿਹੰਨਲਾ! ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਫਿਟਿੰਗਾਂ ਕੀਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਵੀਰ ਦਾ ਹੈ?”
Verse 3
जिसकी पीठपर सोनेके प्रकाशमान हाथी सुशोभित हो रहे हैं तथा जिसके दोनों किनारे बड़े सुन्दर और मध्यभाग बहुत ही उत्तम है, यह श्रेष्ठ धनुष किसका है? ।।
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤਪਤ-ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਜੜੇ ਸੱਠ ਇੰਦਰਗੋਪ (ਵੀਰਬਹੂਟੀ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 4
सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रियो भासन्ति दंशिता: । तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैत्द धनुरुत्तमम्
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੜੇ ਤਿੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੂਰਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 5
शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयवि भूषिता: । सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਪਤ-ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਲਭ (ਫਤਿੰਗੇ) ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਜੜਾਈ ਕਰਕੇ ਅਦਭੁਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 6
इमे च कस्य नाराचा: साहस्रा लोमवाहिनः: । समन्तात् कलधौताग्रा उपासंगे हिरण्मये
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਰਾਚ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਚੌਫੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਰਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਹਨ?
Verse 7
विपाठा: पृथव: कस्य गार्ध्रपत्रा: शिलाशिता: । हारिद्रवर्णा: सुमुखा: पीता: सर्वायसा: शरा:
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਚੌੜੇ, ਮੋਟੇ ਡੰਡ ਵਾਲੇ ਵਿਪਾਠ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਦੜ (ਗਿਧ) ਦੇ ਪੰਖ ਲੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਘਿਸ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ? ਇਹ ਹਲਦੀ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁੰਦਰ ਨੋਕ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸ਼ਰ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਹਨ?
Verse 8
कस्यायमसितश्नाप: पड्चशार्दूललक्षण: । वराहकर्णव्यामिश्रान् शरान् धारयते दश
ਉੱਤਰਾ ਬੋਲੀ— “ਪੰਜ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਇਹ ਕਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸੂਰ ਦੇ ਕੰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ ਤੀਰ ਇਕੱਠੇ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
Verse 9
कस्येमे पृथवो दीर्घाश्वन्द्रबिम्बार्धदर्शना: । शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशना:,ये जो शत्रुओंका रक्त पीनेवाले मोटे, विशाल तथा अर्धचन्द्राकार दिखायी देनेवाले सात सौ नाराच रखे हुए हैं, किसके हैं?
ਉੱਤਰਾ ਬੋਲੀ— “ਅੱਧ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਇਹ ਮੋਟੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸੱਤ ਸੌ ਨਾਰਾਚ ਤੀਰ—ਜੋ ਮਾਨੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੇ ਹੋਣ—ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?”
Verse 10
कस्येमे शुकपत्राभै: पूर्वरर्थ: सुवासस: । उत्तरैरायसै: पीतैहेमपुड्खै: शिलाशितै:
ਉੱਤਰਾ ਬੋਲੀ— “ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗਲਾ ਭਾਗ ਤੋਤੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛਲਾ ਭਾਗ ਪੀਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਘਿਸ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ?”
Verse 11
गुरुभारसहो दिव्य: शात्रवाणां भयंकर: । कस्यायं सायको दीर्घ: शिलीपृष्ठ: शिलीमुख:
ਉੱਤਰਾ ਬੋਲੀ— “ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਇਹ ਲੰਮਾ ਸਾਯਕ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮੇਡਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨੋਕ ਵੀ ਮੇਡਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਰਗੀ ਬਣੀ ਹੈ?”
Verse 12
वैयाप्रकोशे निहितो हेमचित्रो दुरासद: । सुफलश्रित्रकोशश्व॒ किड़किणीसायको महान्
ਉੱਤਰਾ ਬੋਲੀ— “ਅਸਤਰ-ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਪਹੁੰਚਾ ਮਹਾ-ਅਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਅਤੇ ਤੂਣੀਰ ਵੀ ਹਨ।”
Verse 13
कस्य हेमत्सरुददिव्य: खड्ग: परमनिर्मलः । जो बाघके चमड़ेकी बनी हुई म्यानके भीतर रखा गया है, जो सुवर्णचित्रित और शत्रुओंके लिये असहा है, जिसका अग्रभाग भी बहुत ही सुन्दर है, जिसकी म्यानपर चित्रकारी की हुई है, जो घुँघरूदार और विशाल है, वह सोनेकी मूठवाला दिव्य एवं अत्यन्त निर्मल खड्ग किसका है? ।।
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਖੜਗ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਘ-ਚਮੜੇ ਦੀ ਬਣੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਿਆਨ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ? ਗੋ-ਚਮੜੇ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਖੜਗ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 14
कस्य पाउ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रह:
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੰਜ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਤੂਣੀਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਸੋਨੇ-ਸਰੂਪ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 15
कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਂਗ ਤਪਿਆ ਤੇ ਦਹਕਦਾ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਿਆਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿਆ ਹੈ?
Verse 16
निस्त्रिंशो5यं गुरु: पीत: सायक: परनिर्व्रण: । कस्यायमसित: खड््गो हेमबिन्दुभिरावृत:
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਨਿਸਤ੍ਰਿੰਸ਼ (ਖੜਗ) ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੀਤ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੀਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋਰ ਘਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਇਹ ਕਾਲਾ ਖੜਗ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
Verse 17
आशीविषसमस्पर्श: परकायप्रभेदन: । गुरुभारसहो दिव्य: सपत्नानां भयप्रद:
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਆਸ਼ੀਵਿਸ਼ ਸੱਪ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਕ ਹੈ; ਪਰਾਏ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਸਹਿਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ; ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 18
* जो अग्निके समान प्रकाशमान एवं आगमें तपाये शुद्ध सुवर्णकी बनी हुई म्यानमें सुरक्षित
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਘਣੀ, ਤੀਹ ਅੰਗੁਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਲੰਬੀ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ ਦੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵੇ, ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਸਹਿਣ ਯੋਗ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ? ਹੇ ਬ੍ਰਿਹੰਨਲਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਅਚੰਭਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 42
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरवाक्यं नाम द्विचत्वारिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपर्वके अन्तर्गत योहरणपर्वमें उत्तरवाक्यविषयक बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੋਹਰਣ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ‘ਉੱਤਰ-ਵਾਕ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 133
हेमत्सरुरनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधन: । जिसे गोचर्मकी म्यानमें रखा गया है, जो निषधदेशका बना हुआ है, जिसे कोई तोड़ नहीं सकता, जो भारी भार सह सकता है, वह सोनेकी मूठवाला विमल खड़्ग किसका है?
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਗੋਚਰਮ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ, ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਣੀ, ਅਜੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ, ਭਾਰ ਸਹਿਣ ਯੋਗ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਠ ਵਾਲੀ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਤਲਵਾਰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?
Verse 146
प्रमाणरूपसम्पन्न: पीत आकाशसंनिभ: । जिसे बकरेके चमड़ेकी बनी हुई म्यानमें रखा गया है
ਉੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਖਾਲ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਠ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ ਸਜੀ; ਲੰਬਾਈ-ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਸੰਗਤ; ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?
Frequently Asked Questions
The tension concerns the enforceability and interpretation of the exile wager: whether Arjuna’s appearance would constitute premature disclosure, thereby resetting the Pandavas’ terms, and how to act strategically while the fact-pattern remains uncertain.
The chapter emphasizes operational clarity under ambiguity: anticipate alternative explanations, maintain disciplined formations and security, and align leadership roles so the force does not fragment in unfamiliar terrain.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its function is predominantly narrative and strategic, clarifying the wager logic and motivating coordinated military preparedness within the episode.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.