Adhyaya 3

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्वगरिह्हणपर्वमें युधिष्टिरकों नरकका दर्शनविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ ॥/ २ ॥ ऑपन-माज बछ। अल तृतीयो<थध्याय: इन्द्र और धर्मका युधिष्िरको सान्त्वना देना तथा युधिष्ठिरका शरीर त्यागकर दिव्य लोकको जाना वैशम्पायन उवाच स्थिते मुहूर्त पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिरे । आजम्मुस्तत्र कौरव्य देवा: शक्रपुरोगमा:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕੌਰਵ ਵੰਸ਼ਜ ਜਨਮੇਜਯ! ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 2

सच विग्रहवान्‌ धर्मो राजानं प्रसमीक्षितुम्‌ तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिषिर:,साक्षात्‌ धर्म भी शरीर धारण करके राजासे मिलनेके लिये उस स्थानपर आये जहाँ वे कुरुराज युधिष्छिर विद्यमान थे

ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੇ ਵੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਣ ਤੇ ਪਰਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਗਮਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਰੂਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 3

तेषु भासुरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसु । समागतेषु देवेषु व्यगमत्‌ तत्‌ तमो नृूप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

नादृश्यन्त च तास्तत्र यातना: पापकर्मिणाम्‌ | नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह

ਉੱਥੇ ਪਾਪਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ—ਨਾ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੂਟ-ਸ਼ਾਲਮਲੀ (ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ)।

Verse 5

विकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्तत:

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉੱਥੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜੋ ਵਿਕਾਰਿਤ ਦੇਹਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀ ਉਹ ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੰਢੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 6

ददर्श राजा कौरव्यस्तान्यदृश्यानि चाभवन्‌ । ततो वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि:

ਕੌਰਵ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ; ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਸੁਖਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 7

मरुत: सह शक्रेण वसवश्चाश्चिनौ सह

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਰੁਤਗਣ, ਵਸੁਗਣ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ)।

Verse 8

साध्या रुद्रास्तथा55दित्या ये चान्येडपि दिवौकस: । सर्वे तत्र समाजग्मु: सिद्धाश्व॒ परमर्षय:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸਾਧ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਿਵੌਕਸ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਉਹ ਮਹਾ-ਛਣ ਸੀ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਪਰਿਪਾਕ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉੱਚਤਮ ਸੱਤਾਵਾਂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਜੁੜੀਆਂ।

Verse 9

यत्र राजा महातेजा थधर्मपुत्र: स्थितो5भवत्‌ । इन्द्रके साथ मरुद्गण, वसुगण, दोनों अश्विनीकुमार, साध्यगण, रुद्रगण, आदित्यगण, अन्यान्य देवलोकवासी सिद्ध और महर्षि सभी उस स्थानपर आये जहाँ महातेजस्वी धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर खड़े थे ।।

ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੰਦਰ ਮਰੁਦ-ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਵਸੁ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਸਾਧ੍ਯ-ਗਣ, ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣ, ਆਦਿਤ੍ਯ-ਗਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਲੋਕ-ਵਾਸੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ—ਸਭ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਵਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 10

युधिष्ठिर महाबाहो लोकाश्षाप्यक्षयास्तव

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਅਖ਼ਯ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸਿੰਹ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਸੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ।

Verse 11

“महाबाहु युधिष्ठिर! तुम्हें अक्षयलोक प्राप्त हुए हैं। पुरुषसिंह! प्रभो! अबतक जो हुआ सो हुआ। अब अधिक कष्ट उठानेकी आवश्यकता नहीं है। आओ हमारे साथ चलो। महाबाहो! तुम्हें बहुत बड़ी सिद्धि मिली है; साथ ही अक्षयलोकोंकी भी प्राप्ति हुई है

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਤੂੰ ਅਖ਼ਯ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸਿੰਹ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਸੋ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ।

Verse 12

न च मन्युस्त्वया कार्य: शृणु चेद॑ वचो मम | अवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्य: सर्वराजभि:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਹੇ ਤਾਤ! ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

शुभानामशुभानां च द्वौ राशी पुरुषर्षभ । यः पूर्व सुकृतं भुड्चक्ते पश्चान्रिरयमेव स:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਜੋਏ ਹੋਏ ਢੇਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਪਾਪ ਭੋਗਣ ਲਈ ਨਰਕ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पूर्व नरकभाग्‌ यस्तु पश्चात्‌ स्वर्गमुपैति सः । भूयिष्ठं पापकर्मा यः स पूर्व स्वर्गमश्षुते

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਖਦਾਈ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 15

तेन त्वमेवं गमितो मया श्रेयोडर्थिना नूप । व्याजेन हि त्वया द्रोण उपचीर्ण: सुतं प्रति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਮਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 16

यथैव त्वं तथा भीमस्तथा पार्थो यमौ तथा

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਭੀਮ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਮਜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 17

आगच्छ नरशार्दूल मुक्तास्ते चैव कल्मषात्‌

ਆਓ, ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਉਹ ਸਭ ਕਲਮਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 18

स्वपक्ष्याश्वैव ये तुभ्यं पार्थिवा निहता रणे । सर्वे स्वर्गमनुप्राप्तास्तान्‌ पश्य भरतर्षभ

ਪੁਰੁਸ਼ਸਿੰਹ! ਆਓ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਜੋ-ਜੋ ਰਾਜੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਸਭ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਚਲੋ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 19

कर्णश्रैव महेष्वास: सर्वशस्त्रभृतां वर: । स गत: परमां सिद्धि यदर्थ परितप्यसे,“तुम जिनके लिये सदा संतप्त रहते हो वे सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महाधनुर्धर कर्ण भी परम सिकद्धिको प्राप्त हुए हैं

ਅਤੇ ਕਰਨ ਵੀ—ਉਹ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੰਤਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 20

त॑ पश्य पुरुषव्याप्रमादित्यतनयं विभो । स्वस्थानस्थं महाबाहो जहि शोकं नरर्षभ

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸੂਰਜਪੁੱਤਰ, ਪੁਰੁਸ਼ਸਿੰਹ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।

Verse 21

भ्रातृश्चान्यांस्तथा पश्य स्वपक्ष्याश्रैव पार्थिवान्‌ । स्वं स्वं स्थानमनुप्राप्तान्‌ व्येतु ते मानसो ज्वर:

ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ। ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਜ਼ਵਰ—ਚਿੰਤਾ—ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 22

कृच्छू पूर्व चानुभूय इत:प्रभूति कौरव । विहरस्व मया साथे गतशोको निरामय:,“कुरुनन्दन! पहले कष्टका अनुभव करके अबसे तुम मेरे साथ रहकर रोग-शोकसे रहित हो स्वच्छन्द विहार करो

ਹੇ ਕੌਰਵ! ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ; ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।

Verse 23

कर्मणां तात पुण्यानां जितानां तपसा स्वयम्‌ । दानानां च महाबाहो फल प्राप्रुहि पार्थिव,“तात! महाबाहु! पृथ्वीनाथ! अपने किये हुए पुण्यकर्मोंका, तपस्यासे जीते हुए लोकोंका और दानींका फल भोगो

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪੁੱਤਰ! ਮਹਾਬਾਹੁ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ! ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਭੋਗ।

Verse 24

अद्य त्वां देवगन्धर्वा दिव्याश्षाप्सरसो दिवि | उपसेवन्तु कल्याण्यो विरजो<म्बरभूषणा:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਨਿਰਮਲ ਬਸਤਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ—ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ।

Verse 25

राजसूयजिताॉल्लोकान श्वमेधाभिवर्धितान्‌ । प्राप्रुहि त्वं महाबाहो तपसश्न महाफलम्‌

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ! ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪੁੰਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਭੋਗ।

Verse 26

उपर्युपरि राज्ञां हि तव लोका युधिष्छिर । हरिश्वन्द्रसमा: पार्थ येषु त्वं विहरिष्यसि

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ—ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 27

मान्धाता यत्र राजर्षियत्र राजा भगीरथ: । दौष्यन्तिर्यत्र भरतस्तत्र त्वं विहरिष्यसि

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮਾਂਧਾਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 28

“जहाँ राजर्षि मान्धाता, राजा भगीरथ और दुष्यन्तकुमार भरत गये हैं, उन्हीं लोकोंमें तुम भी विहार करोगे ।।

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ-ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਂਗਾ। ਹੇ ਪਾਰਥ! ਇਹ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 29

अत्र स्नातस्य भावस्ते मानुषो विगमिष्यति । गतशोको निरायासो मुक्तवैरो भविष्यसि

ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ, ਅਤੇ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 30

एवं ब्रुवति देवेन्द्रे कौरवेन्द्रं युधिष्ठिरम्‌ । धर्मो विग्रहवान्‌ साक्षादुवाच सुतमात्मन:

ਜਦੋਂ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਰੇਸ਼ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਧਰਮ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

भो भो राजन महाप्राज्ञ प्रीतो5स्मि तव पुत्रक । मद्धकत्या सत्यवाक्यैश्नल क्षमया च दमेन च

ਹੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਖ਼ਿਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।

Verse 32

एषा तृतीया जिज्ञासा तव राजन्‌ कृता मया | न शकक्‍्यसे चालयितु स्वभावात्‌ पार्थ हेतुतः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪਰਖ ਲਈ ਸੀ। ਹੇ ਪਾਰਥ! ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 33

पूर्व परीक्षितो हि त्व॑ं प्रश्नाद्‌ द्वैृतवने मया । अरणीसहितस्यार्थ तच्च निस्तीर्णवानसि

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵੈਤਵਨ ਵਿੱਚ, ਅਰਣੀ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।

Verse 34

सोदर्येषु विनष्टेषु द्रौपद्या तत्र भारत । श्वरूपधारिणा तत्र पुनस्त्व॑ मे परीक्षित:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਸਗੇ ਭਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਮੈਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਤੇਰੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।

Verse 35

इदं तृतीयं भ्रातृणामर्थ यत्‌ स्थातुमिच्छसि । विशुद्धोईसि महाभाग सुखी विगतकल्मष:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਤੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪਰਖ ਸੀ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ। ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ (ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਤੂੰ ਕਲੰਕ ਰਹਿਤ ਹੈਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਰਹੁ।

Verse 36

नच ते भ्रातरः पार्थ नरकार्हा विशाम्पते । मायैषा देवराजेन महेन्द्रेण प्रयोजिता

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਥ! ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨਰਕ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਰਾਜ ਮਹੇਂਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਸੀ।

Verse 37

अवश्यं नरकास्तात द्रष्टव्या: सर्वराजभि: । ततस्त्वया प्राप्तमिदं मुहूर्त दुःखमुत्तमम्‌,“तात! समस्त राजाओंको नरकका दर्शन अवश्य करना पड़ता है; इसलिये तुमने दो घड़ीतक यह महान्‌ दु:ख प्राप्त किया है

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁੱਤਰ! ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਲਾਂ ਲਈ ਹੀ ਭੋਗਿਆ ਹੈ।

Verse 38

न सव्यसाची भीमो वा यमौ वा पुरुषर्षभौ | कर्णो वा सत्यवाक्‌ शूरो नरकार्ह श्चिरं नृप

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਾ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ, ਨਾ ਭੀਮ, ਨਾ ਉਹ ਦੋ ਯਮਜ (ਨਕੁਲ–ਸਹਦੇਵ) ਪੁਰਖ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਰਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

Verse 39

“नरेश्वर! सव्यसाची अर्जुन, भीमसेन, पुरुषप्रवर नकुल-सहदेव अथवा सत्यवादी शूरवीर कर्ण--इनमेंसे कोई भी चिरकालतक नरकमें रहनेके योग्य नहीं है ।।

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਨਾ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ, ਨਾ ਭੀਮਸੇਨ, ਨਾ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਨਕੁਲ–ਸਹਦੇਵ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਰਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਕ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਆਓ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤ੍ਰਿਲੋਕਗਾਮਿਨੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।

Verse 40

एवमुक्त: स राजर्षिस्तव पूर्वपितामह: । जगाम सह धर्मेण सर्वैक्ष त्रिदिवालयै:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਧਰਮ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵ-ਪਿਤਾਮਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।

Verse 41

गड्ढां देवनदीं पुण्यां पावनीमृषिसंस्तुताम्‌ । अवगाहा ततो राजा तनुं तत्याज मानुषीम्‌

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਦੇਵਨਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

ततो दिव्यवपुर्भूत्वा धर्मराजो युधिष्िर: । निर्वेरो गतसंतापो जले तस्मिन्‌ समाप्लुत:

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਵੈਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਸੰਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ/ਨਿਮੱਜਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 43

लोहकुम्भ्य: शिलाश्वैव नादृश्यन्त भयानका: । वहाँ पापकर्मी पुरुषोंको जो यातनाएँ दी जाती थीं वे सहसा अदृश्य हो गयीं। न वैतरणी नदी रह गयी

ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੜਾਹੇ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਸੜਦੇ ਪੱਥਰ ਹੁਣ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਰੂ-ਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਲੋਕ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸਿੰਹ ਬਹਾਦਰ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 44

यत्र ते पुरुषव्याप्रा: शूरा विगतमन्यव: । पाण्डवा धार्तराष्ट्रश्न स्वानि स्थानानि भेजिरे

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਸੂਰਮੇ—ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਰੂ-ਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਬਹਾਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 66

ववौ देवसमीपस्थ: शीतलो5तीव भारत | कुरुकुलनन्दन राजा युधिष्ठिरने वहाँ चारों ओर जो विकृत शरीर देखे थे वे सभी अदृश्य हो गये। तदनन्तर वहाँ पावन सुगन्ध लेकर बहनेवाली पवित्र सुखदायिनी वायु चलने लगी। भारत! देवताओंके समीप बहती हुई वह वायु अत्यन्त शीतल प्रतीत होती थी

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀ ਉਹ ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੰਢੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੁਰੂਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜੋ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਨੀ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 93

युधिष्ठिरमुवाचेदं सान्त्वपूर्वमिदं वच: । तदनन्तर उत्तम शोभासे सम्पन्न देवराज इन्द्रने युधिष्ठिरको सान्त्वना देते हुए इस प्रकार कहा

ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

Verse 131

एहोहि पुरुषव्यात्र कृतमेतावता विभो । सिद्धि: प्राप्ता महाबाहो लोकाश्षाप्यक्षयास्तव

“ਆਓ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਘ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ! ਇਤਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹਨ।”

Verse 153

व्याजेनैव ततो राजन्‌ दर्शितो नरकस्तव । “नरेश्वर! मैंने तुम्हारे कल्याणकी इच्छासे तुम्हें पहले ही इस प्रकार नरकका दर्शन करानेके लिये यहाँ भेज दिया है। राजन! तुमने गुरुपुत्र अश्वत्थामाके विषयमें छलसे काम लेकर द्रोणाचार्यको उनके पुत्रकी मृत्युका विश्वास दिलाया था

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੇਵਲ ਇਕ ਚਾਲ (ਵਿਆਜ) ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛਲ ਕਰਕੇ ‘ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ’ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਛਲ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 1636

द्रौपदी च तथा कृष्णा व्याजेन नरकं गता: । 'जैसे तुम यहाँ लाये गये थे उसी प्रकार भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा ट्रपदकुमारी कृष्णा--ये सभी छलसे नरकके निकट लाये गये थे

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਵਿਆਜ (ਛਲ-ਪ੍ਰਸੰਗ) ਨਾਲ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ-ਕੁਮਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਛਲ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਸਨ।