Shloka 34
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
शोणितोदा सुसम्पूर्णा दुस्तरा पारगैनरि: । हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा
śoṇitodā susampūrṇā dustarā pāragair nṛbhiḥ | hatanāga-mahānakrā paralokavahā śivā ||
ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਕਤ-ਜਲ ਵਾਲੀ ਉਹ ਨਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਘਾਟ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਥੀ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ (ਆ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ) ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਵਾ’, ਅਰਥਾਤ ‘ਮੰਗਲਮਈ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark battlefield/otherworld imagery to underline the moral gravity of violence and death: actions can sweep beings toward the afterlife like an overflowing, perilous river. Calling it ‘śivā’ highlights a paradox—death can be ‘auspicious’ only in the sense that it delivers the inevitable fruit of karma and leads the soul onward, urging ethical restraint and dharmic conduct.
Ambarīṣa describes a terrifying river—filled with blood, crowded with crocodiles, and marked by slain elephants—portraying an almost infernal crossing associated with death and the passage to the next world. The description functions as a warning and a moral illustration within the reflective, didactic tone of Śānti Parva.