Shloka 13
Devanagari script
नाग उवाच अभिमानैर्न मानो मे जातिदोषेण वै महान् । रोष: संकल्पज: साध्वि दग्धो वागग्निना त्वया
Translation
ਨਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਧਵੀ! ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਅਭਿਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜਾਤੀ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਰੋਸ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੰਕਲਪ-ਜਨਿਤ ਰੋਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ-ਰੂਪੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Word by Word
नागःthe serpent (Nāga)
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
अभिमानैःby (means of) pride / conceits
अभिमानैः:
Karana
TypeNoun
Rootअभिमान
FormMasculine, Instrumental, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
मानःpride / self-regard
मानः:
TypeNoun
Rootमान
FormMasculine, Nominative, Singular
मेof me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
जाति-दोषेणby the fault of (my) birth/kind
जाति-दोषेण:
Karana
TypeNoun
Rootजाति-दोष
FormMasculine, Instrumental, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
महान्great
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
रोषःanger
रोषः:
TypeNoun
Rootरोष
FormMasculine, Nominative, Singular
संकल्प-जःborn of resolve/mental construction
संकल्प-जः:
TypeAdjective
Rootसंकल्प-ज
FormMasculine, Nominative, Singular
साध्विO good lady
साध्वि:
TypeNoun
Rootसाध्वी
FormFeminine, Vocative, Singular
दग्धःburnt
दग्धः:
TypeVerb
Rootदह्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
वाक्-अग्निनाby the fire of speech
वाक्-अग्निना:
Karana
TypeNoun
Rootवाक्-अग्नि
FormMasculine, Instrumental, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Instrumental, Singular
Speaker
नाग उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes