Shloka 51

Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank

Devanagari script

चक्षुषी सोमसूर्यो ते नासा संध्या पुनः स्मृता । ३० कारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता

Transliteration

vaiśaṃpāyana uvāca | cakṣuṣī somasūryau te nāsā sandhyā punaḥ smṛtā | ākāras tv atha saṃskāro vidyujjihvā ca nirmitā | somapānavale pitaraḥ te dantāḥ śrutāḥ | goloko brahmalokaś ca tasya mahātmana oṣṭhau |

Translation

ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ (ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸ਼ਕਾਰ) ਸੀ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਬਣੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਹੋਠ ਗੋਲੋਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸਨ।

Word by Word

• चक्षुषी: two eyes
• चक्षुषी: Karta
• Type: Noun
• Root: चक्षुस्
• Form: Neuter, Nominative, Dual

• सोमसूर्यौ: Soma and the Sun
• सोमसूर्यौ: Karta
• Type: Noun
• Root: सोम + सूर्य
• Form: Masculine, Nominative, Dual

• ते: of you/your
• ते: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, Genitive, Singular

• नासा: nose
• नासा: Karta
• Type: Noun
• Root: नासा
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• संध्या: twilight
• संध्या: Karta
• Type: Noun
• Root: संध्या
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• पुनः: again/further
• पुनः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः

• स्मृता: is remembered/was said to be
• स्मृता: Karta
• Type: Verb
• Root: स्मृ (स्मरणे)
• Form: Feminine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)

• कारः: the syllable/letter ‘kāra’
• कारः: Karta
• Type: Noun
• Root: कार
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तु: but/and indeed
• तु: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• अथ: then/now
• अथ: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• संस्कारः: adornment/ornament; consecration
• संस्कारः: Karta
• Type: Noun
• Root: संस्कार
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• विद्युत्: lightning
• विद्युत्: Karta
• Type: Noun
• Root: विद्युत्
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• जिह्वा: tongue
• जिह्वा: Karta
• Type: Noun
• Root: जिह्वा
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• च: and
• च: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: च

• निर्मिता: was made/formed
• निर्मिता: Karta
• Type: Verb
• Root: निर्मा (निर्माणे)
• Form: Feminine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)

Speaker

वैशग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Soma (Moon/Soma-deity)
• Sūrya (Sun)
• Sandhyā (Twilight / Sandhyā rite)
• Pitṛs (ancestors)
• Goloka
• Brahmaloka