Shloka 11
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनाम् । ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा
kalkāpetām aparuṣām anṛśaṃsām apaiśunām | īdṛg-alpaṃ ca vaktavyam avikṣiptena cetasā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਕਠੋਰ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਅਛੂਤੀ ਬਾਣੀ ਬੋਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਐਸੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ, ਅਤੇ ਅਵਿਖੰਡਿਤ—ਸਥਿਰ—ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਿਤਕਰ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Speech should be ethically purified: truthful yet non-harmful, gentle, compassionate, and free from slander; moreover, even good speech should be measured and spoken with a steady, undistracted mind.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs on dharma and proper conduct; here he gives a rule of disciplined speech as part of ethical living and self-mastery.