Shloka 34
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
न स्याद् यदीह दण्डो वै प्रमथेयु: परस्परम् । भयाद् दण्डस्य नान्योन्यं घ्नन्ति चैव युधिष्ठिर
na syād yadīha daṇḍo vai pramatheyur parasparam | bhayād daṇḍasya nānyonyaṃ ghnanti caiva yudhiṣṭhira ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਦੰਡ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ-ਕੁੱਟਣ ਅਤੇ ਵਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੁਕਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਕ੍ਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Punishment (daṇḍa), as a principle of governance, restrains human aggression; fear of lawful consequences prevents mutual violence and thereby sustains social order and dharma.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira that a functioning system of punishment is necessary; without it, people would prey upon one another, while its deterrent force keeps society from descending into chaos.