Shloka 55
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
द्विज सक्तूनिमान् भूय: प्रतिगृह्लीष्व सत्तम । पत्नीके ऐसा कहनेपर ब्राह्मणने सत्तू लेकर अतिथिसे कहा--'साधुपुरुषोंमें श्रेष्ठ ब्राह्मण! आप यह सत्तू भी पुनः ग्रहण कीजिये” ।।
sa tān pragṛhya bhuktvā ca na tuṣṭim agamad dvijaḥ | tam uñchavṛttir ālakṣya tataś cintāparo 'bhavat ||
ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬੋਲਿਆ—“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸੱਤੂ ਵੀ ਮੁੜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।” ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਖਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਞਛ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਘੋਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
नकुल उवाच
Educational Q&A
True dharma is tested not by abundance but by constraint: the host’s anxiety arises from the ethical demand to honor a guest’s need even when one’s resources are minimal, highlighting the ideal of atithi-sevā and compassionate responsibility.
A brahmin guest consumes the offered food yet remains unsatisfied; the poor gleaner-householder notices this and becomes deeply worried, indicating an escalating moral dilemma about how to fulfill hospitality when nothing more seems available.