Shloka 115
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
धृतिमान् मतिमान् दक्ष: सत्कृतश्च युगाधिप: । गोपालियगगोपतिग्रामो गोचर्मवसनो हरि:
dhṛtimān matimān dakṣaḥ satkṛtaś ca yugādhipaḥ | gopālī gopatigrāmo gocarmavasano hariḥ ||
ਵਾਯੁ-ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਦੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ—ਯੁਗ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਗਊਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧੀਸ਼ ਹੈ; ਗੋਚਰਮ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹਰੀ ਹੈ—ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches an ethical ideal of divinity expressed through virtues: steadiness (dhṛti), intelligence (mati), competence (dakṣatā), and being worthy of honor (satkṛti). It also links true lordship with protection—of senses (self-mastery) and of dependents (cattle/communities)—and portrays the deity as one who alleviates devotees’ suffering (Hari).
Vāyu-deva is speaking in praise, listing epithets and attributes of the revered deity (Hari). The speech functions like a stotra-style identification: describing the divine figure through moral qualities, protective roles, and distinctive ascetic/ritual imagery (wearing cowhide).