Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच ततस्तुतोष भगवान् अनुगृह्य महेश्वरः स्तुतिं श्रुत्वा स्तुतस्तेषाम् इदं वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦਾ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 2

यः पठेच्छृणुयाद्वापि युष्माभिः कीर्तितं स्तवम् श्रावयेद्वा द्विजान्विप्रो गाणपत्यमवाप्नुयात्

ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤਿਤ ਇਸ ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਾਵੇ—ਉਹ ਭਕਤੀ-ਫਲ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਮੇਤ ‘ਗਾਣਪਤ੍ਯ’ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

वक्ष्यामि वो हितं पुण्यं भक्तानां मुनिपुङ्गवाः अद्वन्तगेस् ओफ़् थे पाशुपत बेहविओउर् स्त्रीलिङ्गमखिलं देवी प्रकृतिर्मम देहजा

ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵੀ—ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਸਾਰਾ ‘ਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ’, ਅਰਥਾਤ ਇਸਤਰੀ-ਤੱਤਵ ਹੈ।

Verse 4

पुंल्लिङ्गं पुरुषो विप्रा मम देहसमुद्भवः उभाभ्यामेव वै सृष्टिर् मम विप्रा न संशयः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਪੁੰਲਿੰਗ—ਪੁਰੁਸ਼-ਤੱਤਵ—ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ (ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

न निन्देद्यतिनं तस्माद् दिग्वाससमनुत्तमम् बालोन्मत्तविचेष्टं तु मत्परं ब्रह्मवादिनम्

ਇਸ ਲਈ ਦਿਗਵਾਸ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਯਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਬਾਲਕ ਜਾਂ ਉਨਮੱਤ ਵਾਂਗ ਵਰਤੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 6

ये हि मां भस्मनिरता भस्मना दग्धकिल्बिषाः यथोक्तकारिणो दान्ता विप्रा ध्यानपरायणाः

ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਭਸਮ-ਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਉਸ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਯਥੋਕਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ (ਪਸ਼ੁਪਤੀ) ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 7

महादेवपरा नित्यं चरन्तो ह्यूर्ध्वरेतसः अर्चयन्ति महादेवं वाङ्मनःकायसंयताः

ਜੋ ਸਦਾ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿੱਚ ਪਰਾਯਣ ਰਹਿ ਕੇ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਸ ਹੋ ਕੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

रुद्रलोकमनुप्राप्य न निवर्तन्ति ते पुनः तस्मादेतद्व्रतं दिव्यम् अव्यक्तं व्यक्तलिङ्गिनः

ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਤ—ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ—ਵ੍ਯਕਤ ਲਿੰਗ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੈ।

Verse 9

भस्मव्रताश् च मुण्डाश् च व्रतिनो विश्वरूपिणः न तान्परिवदेद्विद्वान् न चैतान्नाभिलङ्घयेत्

ਭਸਮ-ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਤੀ—ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਅਤਿਕ੍ਰਮ।

Verse 10

न हसेन्नाप्रियं ब्रूयाद् अमुत्रेह हितार्थवान् यस्तान्निन्दति मूढात्मा महादेवं स निन्दति

ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਆਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਸ਼ੈਵ ਭਗਤ/ਵਰਤੀ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

यस् त्वेतान् पूजयेन् नित्यं स पूजयति शङ्करम् एवमेष महादेवो लोकानां हितकाम्यया

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸੀ ਹੈ।

Verse 12

युगे युगे महायोगी क्रीडते भस्मगुण्ठितः एवं चरत भद्रं वस् ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

ਯੁਗ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਨ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 13

अतुलमिह महाभयप्रणाशहेतुं शिवकथितं परमं पदं विदित्वा व्यपगतभवलोभमोहचित्ताः प्रणिपतिताः सहसा शिरोभिर् उग्रम्

ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਉਹ ਅਤੁਲ ਪਰਮ ਪਦ—ਜੋ ਮਹਾਂਭਯ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਵ-ਆਸਕਤੀ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤ ਕਰ ਪਏ।

Verse 14

ततः प्रमुदिता विप्राः श्रुत्वैवं कथितं तदा गन्धोदकैः सुशुद्धैश् च कुशपुष्पविमिश्रितैः

ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ (ਪੂਜਾ ਲਈ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 15

स्नापयन्ति महाकुम्भैर् अद्भिर् एव महेश्वरम् गायन्ति विविधैर्गुह्यैर् हुंकारैश्चापि सुस्वरैः

ਉਹ ਮਹਾਕੁੰਭਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਹ੍ਯ ਭਜਨ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ‘ਹੁੰ’ਕਾਰ ਵੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

नमो देवाधिदेवाय महादेवाय वै नमः अर्धनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਅਧਿਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 17

मेघवाहनकृष्णाय गजचर्मनिवासिने कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने

ਮੇਘ-ਵਾਹਨ ਸ਼ਿਆਮਵਰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਗਜਚਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀਯ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 18

सुरचितसुविचित्रकुण्डलाय सुरचितमाल्यविभूषणाय तुभ्यम् मृगपतिवरचर्मवाससे च प्रथितयशसे नमो ऽस्तु शङ्कराय

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਸੁਘੜ ਤੇ ਅਤਿ-ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈਂ; ਮ੍ਰਿਗਪਤੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਰਮ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 19

ततस् तान् स मुनीन् प्रीतः प्रत्युवाच महेश्वरः प्रीतो ऽस्मि तपसा युष्मान् वरं वृणुत सुव्रताः

ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੁਹਾਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् भृग्वङ्गिरा वसिष्ठश् च विश्वामित्रस्तथैव च

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ—ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅੰਗਿਰਾ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਉਸ ਪਰਮ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः मरीचिः कश्यपः कण्वः संवर्तश् च महातपाः

ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼; ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ; ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਣ੍ਵ ਅਤੇ ਸੰਵਰਤ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਨ।

Verse 22

ते प्रणम्य महादेवम् इदं वचनमब्रुवन् भस्मस्नानं च नग्नत्वं वामत्वं प्रतिलोमता

ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ— “ਭਸਮ-ਸਨਾਨ, ਨਗਨਤਾ, ਵਾਮਾਚਾਰ (ਉਲਟ ਆਚਰਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਰੀਤ— ਕੀ ਇਹੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹੈ?”

Verse 23

सेव्यासेव्यत्वमेवं च ह्य् एतदिच्छाम वेदितुम् ततस्तेषां वचः श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः

“ਸੇਵਣਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸੇਵਣਯੋਗ— ਇਸ ਭੇਦ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਏ।

Verse 24

सस्मितं प्राह सम्प्रेक्ष्य सर्वान्मुनिवरांस्तदा

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਵਰਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ— ਕਿਰਪਾ-ਭਰਿਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ।