Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे ऽष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदाद्या महर्षयः / प्रणम्य वरदं विष्णुं पप्रच्छुः संशयान्विता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰਦਾਨ-ਦਾਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः कथितो भवता सर्गो मुख्यादीनां जनार्दन / इदानीं संशयं चेममस्माकं छेत्तुमर्हसि

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 3

कथं स भगवानीशः पूर्वजो ऽपि पिनाकधृक् / पुत्रत्वमगच्छंभुर्ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਕਹੇ ਗਏ?

Verse 4

कथं च भगवाञ्जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः / अण्डजो जगतामीशस्तन्नो वक्तुमिहार्हसि

ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਅੰਡਜ (ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ) ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ।

Verse 5

श्रीकूर्म उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे शङ्करस्यामितौजसः / पुत्रत्वं ब्रह्मणस्तस्य पद्मयोनित्वमेव च

ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਵੇਂ ਪਦਮਯੋਨੀ (ਕਮਲ-ਜਨਮ) ਹੈ।

Verse 6

अतीतकल्पावसाने तमोभूतं जगत् त्रयम् / आसीदेकार्णवं सर्वं न देवाद्या न चर्षयः

ਬੀਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ। ਤਦ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਸੀ; ਨਾ ਦੇਵ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ।

Verse 7

तत्र नारायणो देवो निर्जने निरुपप्लवे / आश्रित्य शेषशयनं सुष्वाप पुरुषोत्तमः

ਉੱਥੇ ਨਿਰਜਨ ਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼-ਸ਼ਯਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

सहस्त्रशीर्षा भूत्वा स सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् / सहस्त्रबाहुः सर्वज्ञश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः

ਉਹ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ੀਰਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਪਾਦ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸਹਸ੍ਰ-ਬਾਹੂ, ਸਰਵਜ੍ਞ—ਜਿਸ ਦਾ ਮਨਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

पीतवासा विशालाक्षो नीलजिमूतसन्निभः / महाविभूतिर्योगात्मा योगिनां हृदयालयः

ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ; ਮਹਾਵਿਭੂਤੀ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ-ਸਰੂਪ—ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ।

Verse 10

कदाचित् तस्य सुप्तस्य लीलार्थं दिव्यमद्भुतम् / त्रैलोक्यसारं विमलं नाभ्यां पङ्कजमुद्वभौ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੀਲਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਦਭੁਤ, ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਸਾਰ।

Verse 11

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् / दिव्यगन्धमयं पुण्यं कर्णिकाकेसरान्वितम्

ਉਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੁੰਨਮਈ, ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਤੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 12

तस्यैवं सुचिरं कालं वर्तमानस्य शार्ङ्गिणः / हिरण्यगर्भो भगवांस्तं देशमुपचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉਸੇ ਦੇਸ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 13

स तं करेण विश्वात्मा समुत्थाप्य सनातनम् / प्रोवाच मधुरं वाक्यं मायया तस्य मोहितः

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 14

अस्मिन्नेकार्णवे घोरे निर्जने तमसावृते / एकाकी को भवाञ्छेते ब्रूहि मे पुरुषर्षभ

ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਏਕਾਰ੍ਣਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੁੰਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਰਿਸ਼ਭ।

Verse 15

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विहस्य गरुडध्वजः / उवाच देवं ब्रह्माणं मेघगम्भीरनिः स्वनः

ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 16

भो भो नारायणं देवं लोकानां प्रभवाप्ययम् / महायोगेश्वरं मां त्वं जानीहि पुरुषोत्तमम्

ਓ ਓ! ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਜਾਣੋ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਸਮਝੋ।

Verse 17

मयि पश्य जगत् कृत्स्नं त्वां च लोकपितामहम् / सपर्वतमहाद्वीपं समुद्रैः सप्तभिर्वृतम्

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੇਖੋ—ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ! ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦਵੀਪ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨ।

Verse 18

एवमाभाष्य विश्चात्मा प्रोवाच पुरुषं हरिः / जानन्नपि महायोगी को भवानिति वेधसम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਹਾਯੋਗੀ ਨੇ ਵੇਧਸ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?”

Verse 19

ततः प्रहस्य भगवान् ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः / प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं सस्मितं श्लक्ष्णया गिरा

ਤਦ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

अहं धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / मय्येव संस्थितं विश्वं ब्रह्माहं विश्वतोमुखः

ਮੈਂ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹਾਂ, ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਤੋਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ।

Verse 21

श्रुत्वा वाचं स भगवान् विष्णुः सत्यपराक्रमः / अनुज्ञाप्याथ योगेन प्रविष्टो ब्रह्मणस्तनुम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤ੍ਯ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਅਨੁਮਤੀ ਦੇ ਕੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 22

त्रलोक्यमेतत् सकलं सदेवासुरमानुषम् / उदरे तस्य देवस्य दृष्ट्वा विस्मयमागतः

ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ-ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 23

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः / अजातशत्रुर्भगवान् पितामहमथाब्रवीत्

ਤਦ ਪੰਨਗੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 24

भवानप्येवमेवाद्य शाश्वतं हि ममोहरम् / प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् विचित्रान् पुरुषर्षभ

ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਰਸ਼ਭ! ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਮਨੋਹਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਵੇਖ।

Verse 25

ततः प्रह्लादनीं वाणी श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च / श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਦਾਇਨੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 26

तानेव लोकान् गर्भस्थानपश्यत् सत्यविक्रमः / पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः

ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮ ਨੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ; ਪਰ ਦੇਵ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।

Verse 27

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि महात्मना / जनार्दनेन ब्रह्मासौ नाभ्यां द्वारमविन्दत

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰ (ਮਾਰਗ) ਲੱਭ ਲਿਆ।

Verse 28

तत्र योगबलेनासौ प्रविश्य कनकाण्डजः / उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

ਉੱਥੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸੁਵਰਨ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 29

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् जगद्योनिः पितामहः

ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਪਦਮ-ਗਰਭ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ—ਸਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 30

समन्यमानो विश्वेशमात्मानं परमं पदम् / प्रोवाच पुरुषं विष्णुं मेघगम्भीरया गिरा

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਬੱਦਲ-ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

किं कृतं भवतेदानीमात्मनो जयकाङ्क्षया / एको ऽहं प्रबलो नान्यो मां वै को ऽबिभविष्यति

ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ? “ਮੈਂ ਹੀ ਇਕਲਾ ਬਲਵਾਨ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਮੈਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਹਰਾ ਸਕੇਗਾ?”

Verse 32

श्रुत्वा नारायणो वाक्यं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः / सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं बभाषे मधुरं हरिः

ਜਗਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰਿ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਲਈ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਕੋਮਲ ਉੱਤਰ ਆਖਿਆ।

Verse 33

भवान् धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / न मात्सर्याभियोगेन द्वाराणि पिहितानि मे

ਤੁਸੀਂ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਵਯੰਭੂ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹੋ। ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 34

किन्तु लीलार्थमेवैतन्न त्वां बाधितुमिच्छया / को हि बाधितुमन्विच्छेद् देवदेवं पितामहम्

ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਲੀਲਾ ਲਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਆਦਿ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੌਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਗਾ?

Verse 35

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यो मे सर्वथा भवान् / सर्वमन्वय कल्याणं यन्मयापहृतं तव

ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਦਰਨੀਯ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜੋ ਭਲਾਈ ਮੈਂ ਹਰਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇ।

Verse 36

अस्माच्च कारणाद् ब्रह्मन् पुत्रो भवतु मे भवान् / पद्मयोनिरिति ख्यातो मत्प्रियार्थं जगन्मय

ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ। ‘ਪਦਮਯੋਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ-ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।

Verse 37

ततः स भगवान् देवो वरं दत्त्वा किरीटिने / प्रहर्षमतुलं गत्वा पुनर्विष्णुमभाषत

ਤਦ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 38

भवान् सर्वात्मको ऽनन्तः सर्वेषां परमेश्वरः / सर्वभूतान्तरात्मा वै परं बह्म सनातनम्

ਤੁਸੀਂ ਸਰਵਾਤਮਾ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਸਨਾਤਨ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ।

Verse 39

अहं वै सर्वलोकानामात्मा लोकमहेश्वरः / मन्मयं सर्वमेवेदं ब्रह्माहं पुरुषः परः

ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਅਤੇ ਮੇਰਾਮਯ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਾਂ।

Verse 40

नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः / एका मूर्तिर्द्विधा भिन्ना नारायणपितामहौ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ। ਇੱਕੋ ਦਿਵ੍ਯ ਤੱਤ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ)।

Verse 41

तेनैवमुक्तो ब्रह्माणं वासुदेवो ऽब्रवीदिदम् / इयं प्रतिज्ञा भवतो विनाशाय भविष्यति

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਇਹ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੇਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।”

Verse 42

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / प्रधानपुरुषेशानं वेदाहं परमेश्वरम्

ਤੂੰ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ? ਉਸਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣ।

Verse 43

यं न पश्यन्ति योगीन्द्राः सांख्या अपि महेश्वरम् / अनादिनिधनं ब्रह्म तमेव शरणं व्रज

ਜਿਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਸਾਂਖ੍ਯ ਵੀ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ—ਉਹੀ ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ।

Verse 44

ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम् / भवान् न नूनमात्मानं वेत्ति तत् परमक्षरम्

ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ, ਉਸ ਪਰਮ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 45

ब्रह्माणं जगतामेकमात्मानं परमं पदम् / नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः

ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਆਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਇਕੋ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ।

Verse 46

संत्यज्य निद्रां विपुलां स्वमात्मानं विलोकय / तस्य तत् क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा विष्णुरभाषत

ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਨਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬੋਲੇ।

Verse 47

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः / न मे ऽस्त्यविदितं ब्रह्मन् नान्यथाहं वदामिते

ਹੇ ਕਲਿਆਣ! ਇਉਂ ਨਾ ਬੋਲ; ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।

Verse 48

किन्तु मोहयति ब्रह्मन् भवन्तं पारमेश्वरी / मायाशेषविशेषाणां हेतुरात्मसमुद्भावा

ਪਰ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 49

एतावदुक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीं बभूव ह / ज्ञात्वा तत् परमं तत्त्वं स्वमात्मानं महेश्वरम्

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 50

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां परमेश्वरः / प्रसादं ब्रह्मणे कर्तुं प्रादुरासीत् ततो हरः

ਤਦੋਂ ਕਿਸੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਰੋਤ ਤੋਂ, ਅਪਰਿਮੇਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 51

ललाटनयनो ऽनन्तो जटामण्डलमण्डितः / त्रिशूलपाणिर्भगवांस्तेजसां परमो निधिः

ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਅਨੰਤ, ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਜ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 52

दिव्यां विशालां ग्रथितां ग्रहैः सार्केन्दुतारकैः / मालामत्यद्भुताकारां धारयन् पादलम्बिनीम्

ਉਹ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦ-ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਲਟਕਦੀ ਸੀ।

Verse 53

तं दृष्ट्वा देवमीशानं ब्रह्मा लोकपितामहः / मोहितो माययात्यर्थं पीतवाससमब्वीत्

ਉਸ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 54

क एष पुरुषो ऽनन्तः शूलपाणिस्त्रिलोचनः / तेजोराशिरमेयात्मा समायाति जनार्दन

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਇਹ ਕੌਣ ਅਨੰਤ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ—ਅਮੇਯ ਆਤਮਾ, ਤੇਜ ਦਾ ਪੁੰਜ—ਜੋ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 55

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दानवमर्दनः / अपश्यदीश्वरं देवं ज्वलन्तं विमले ऽम्भसि

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵ-ਮਰਦਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜ੍ਵਲੰਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 56

ज्ञात्वा तत्परमं भावमैश्वरं ब्रह्मभावनम् / प्रोवाचोत्थाय भगवान् देवदेवं पितामहम्

ਉਸ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਯ ਭਾਵ—ਈਸ਼ਵਰ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵਨਾ—ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 57

अयं देवो महादेवः स्वयञ्ज्योतिः सनातनः / अनादिनिधनो ऽचिन्त्यो लोकानामीश्वरो महान्

ਇਹੀ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ—ਸਵੈ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ; ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 58

शङ्करः शंभुरीशानः सर्वात्मा परमेश्वरः / भूतानामधिपो योगी महेशो विमलः शिवः

ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ—ਸਰਵਾਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ; ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਮਹਾ ਯੋਗੀ, ਮਹੇਸ਼—ਨਿਰਮਲ, ਮੰਗਲਮਯ ਸ਼ਿਵ।

Verse 59

एष धाता विधाता च प्रधानपुरुषेश्वरः / यं प्रपश्यन्ति यतयो ब्रह्मभावेन भाविताः

ਉਹੀ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ; ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਾਵਿਤ ਯਤੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

सृजत्येष जगत् कृत्स्नं पाति संहरते तथा / कालो भूत्वा महादेवः केवलो निष्कलः शिवः

ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ, ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਇਕੱਲਾ—ਨਿਸ਼ਕਲ, ਨਿਰੁਪਾਧਿ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ—ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 61

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं भवन्तं यः सनातनः / वेदांश्च प्रददौ तुभ्यं सो ऽयमायाति शङ्करः

ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਵੇਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 62

अस्यैव चापरां मूर्ति विश्वयोनिं सनातनीम् / वासुदेवाभिधानां मामवेहि प्रपितामह

ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ! ਉਸੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਹੋਰ ਇਕ ਸਨਾਤਨ ਮੂਰਤੀ—ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਮੈਨੂੰ ‘ਵਾਸੁਦੇਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੋ।

Verse 63

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / दिव्यं भवतु ते चक्षुर्येन द्रक्ष्यसि तत्परम्

ਤੂੰ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ? ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖੇਂ।

Verse 64

लब्ध्वा शैवं तदा चक्षुर्विष्णोर्लोकपितामहः / बुबुधे परमेशानं पुरतः समवस्थितम्

ਤਦ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸ਼ੈਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

Verse 65

स लब्ध्वा परमं ज्ञानमैश्वरं प्रपितामहः / प्रपेदे शरणं देवं तमेव पितरं शिवम्

ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਦੇਵ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।

Verse 66

ओङ्कारं समनुस्मृत्य संस्तभ्यात्मानमात्मना / अथर्वशिरसा देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः

ਪਵਿੱਤਰ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਅਡੋਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 67

संस्तुतस्तेन भगवान् ब्रह्मणा परमेश्वरः / अवाप परमां प्रीतिं व्याजहार स्मयन्निव

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ।

Verse 68

मत्समस्त्वं न संदेहो मद्भक्तश्च यतो भवान् / मयैवोत्पादितः पूर्वं लोकसृष्ट्यर्थमव्ययम्

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਵਿਆਯ, ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 69

त्वमात्मा ह्यादिपुरुषो मम देहसमुद्भवः / वरं वरय विश्वात्मन् वरदो ऽहं तवानघ

ਤੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਨ, ਵਰ ਮੰਗ; ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ।

Verse 70

स देवदेववचनं निशम्य कमलोद्भवः / निरीक्ष्य विष्णुं पुरुषं प्रणम्याह वृषध्वजम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 71

भगवन् भूतभव्येश महादेवाम्बिकापते / त्वामेव पुत्रमिच्छामि त्वया वा सदृशं सतम्

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਈਸ਼, ਮਹਾਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ-ਪਤੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸਦਗੁਣੀ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 72

मोहितो ऽस्मि महादेव मायया सूक्ष्मया त्वया / न जाने परमं भावं याथातथ्येन ते शिव

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਸੁਖਮ ਮਾਇਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਰਮ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 73

त्वमेव देव भक्तानां भ्राता माता पिता सुहृत् / प्रसीद तव पादाब्जं नमामि शरणं गतः

ਹੇ ਦੇਵ! ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਭਰਾ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਸ਼ਰਨ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 74

स तस्य वचनं श्रुत्वा जगन्नाथो वृषध्वजः / व्याजहार तदा पुत्रं समालोक्य जनार्दनम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਤਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 75

यदर्थितं भगवता तत् करिष्यामि पुत्रक / विज्ञानमैश्वरं दिव्यमुत्पत्स्यति तवानघ

“ਹੇ ਪੁੱਤਰਕ! ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਅਨਘ! ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 76

त्वमेव सर्वभूतानामादिकर्ता नियोजितः / तथा कुरुष्व देवेश मया लोकपितामह

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਂ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਜਿਵੇਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਯਥੋਚਿਤ ਕਰ।

Verse 77

एष नारायणो ऽनन्तो ममैव परमा तनुः / भविष्यति तवेशानो योगक्षेमवहो हरिः

ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ—ਅਨੰਤ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪਰਮ ਤਨੂ ਹੈ। ਉਹੀ ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਈਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਯੋਗ-ਖੇਮ, ਅਰਥਾਤ ਸਾਧਨਾ-ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ, ਸੰਭਾਲੇਗਾ।

Verse 78

एवं व्याहृत्य हस्ताभ्यां प्रीतात्मा परमेश्वरः / संस्पृश्य देवं ब्रह्माणं हरिं वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 79

तृष्टो ऽस्मि सर्वथाहन्ते भक्त्या तव जगन्मय / वरं वृणीष्वं नह्यावां विभिन्नौ परमार्थतः

ਹੇ ਜਗਨ੍ਮਯ! ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵਰ ਮੰਗ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।

Verse 80

श्रुत्वाथ देववचनं विष्णुर्विश्वजगन्मयः / प्राह प्रसन्नया वाचा समालोक्य चतुर्मुखम्

ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਜਗਨ੍ਮਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 81

एष एव वरः श्लोघ्यो यदहं परमेश्वरम् / पश्यामि परमात्मानं भक्तिर्भवतु मे त्वयि

ਇਹੀ ਇਕ ਸਲਾਹਯੋਗ ਵਰ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜੇ।

Verse 82

तथेत्युक्त्वा महादेवः पुनर्विष्णुमभाषत / भवान् सर्वस्य कार्यस्य कर्ताहऽमधिदैवतम्

“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਤੂੰ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਦੈਵਤ ਹਾਂ।”

Verse 83

मन्मयं त्वन्मयं चैव सर्वमेतन्न संशयः / भवान् सोमस्त्वहं सूर्यो भवान् रात्रिरहं दिनम्

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਪਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ), ਮੈਂ ਸੂਰਜ; ਤੂੰ ਰਾਤ, ਮੈਂ ਦਿਨ।

Verse 84

भवान् प्रकृतिरव्यक्तमहं पुरुष एव च / भवान् ज्ञानमहं ज्ञाता भवान् मायाहमीश्वरः

ਤੂੰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਗਿਆਤਾ; ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।

Verse 85

भवान् विद्यात्मिका शक्तिः शक्तिमानहमीश्वरः / यो ऽहं सुनिष्कलो देवः सो ऽपि नारायणः परः

ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ—ਨਿਸ਼ਕਲ, ਅਵਿਭਾਜ੍ਯ ਦੇਵ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।

Verse 86

एकीभावेन पश्यन्ति योगिनो ब्रह्मवादिनः / त्वामनाश्रित्य विश्वात्मन् न योगी मामुपैष्यति / पालयैतज्जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਯੋਗੀ ਏਕਤਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 87

इतीदमुक्त्वा भगवाननादिः स्वमायया मोहितभूतभेदः / जगाम जन्मर्धिविनाशहीनं धामैकमव्यक्तमनन्तशक्तिः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਭੇਦ-ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਨਮ, ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਸ ਇਕ ਅਵ੍ਯਕਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।