Adhyaya 6

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् / शान्तवातादिकं सर्वं न प्रज्ञायत किञ्चन

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਏਕਾਰ্ণਵ ਸੀ, ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਤੇ ਤਮੋਮਯ; ਹਵਾ ਆਦਿ ਸਭ ਸ਼ਾਂਤ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 2

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा समभवद् ब्रह्मा सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਏਕਾਰ্ণਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 3

सहस्त्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस्त्वतीन्द्रियः / ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਣ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲ ਉੱਤੇ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 4

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति / ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्

ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—“ਜੋ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਹੈ।”

Verse 5

आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वमिति श्रुतिः / अयनं तस्य ता यस्मात् तेन नारायणः स्मृतः

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ (ਆਪਹ) ਪਹਿਲਾਂ ‘ਨਾਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਯਨ—ਆਸਰਾ ਤੇ ਨਿਵਾਸ—ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तुल्यं युगसहस्त्रस्य नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात्

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾ-ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् / अनुमानात् तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਵਿਚਾਰ-ਭਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।

Verse 8

जलक्रीडासु रुचिरं वाराहं रुपमास्थितः / अधृष्यं मनसाप्यन्यैर्वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ—ਵਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ, ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 9

पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविश्य च रसातलम् / दंष्ट्रयाभ्युज्जहारैनामात्माधारो धराधरः

ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆ—ਉਹ ਆਤਮ-ਆਧਾਰ, ਜਗਤ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੇ ਉੱਧਾਰਕ।

Verse 10

दृष्ट्वा दंष्ट्राग्रविन्यस्तां पृथिवीं प्रथितपौरुषम् / अस्तुवञ्जनलोकस्थाः सिद्धा ब्रह्मर्षयो हरिम्

ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜਨਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਰਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 11

ऋषय ऊचुः नमस्ते देवदेवाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने / पुरुषाय पुराणाय शाश्वताय जयाय च

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪੁਰਾਤਨ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਜੈ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 12

नमः स्वयंभुवे तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने / नमो हिरण्यगर्भाय वेधसे परमात्मने

ਸ੍ਵਯੰਭੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵਾਰਥ-ਵੇਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਵੇਧਸ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 13

नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये / नारायणाय देवाय देवानां हितकारिणे

ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ—ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 14

नमो ऽस्तु ते चतुर्वक्त्रे शार्ङ्गचक्रासिधारिणे / सर्वभूतात्मभूताय कूटस्थाय नमो नमः

ਚਤੁਰਮੁਖ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਕੂਟਸਥ ਅਵਿਕਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 15

नमो वेदरहस्याय नमस्ते वेदयोनये / नमो बुद्धाय शुद्धाय नमस्ते ज्ञानरूपिणे

ਵੇਦ-ਰਹੱਸ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ, ਵੇਦ-ਯੋਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬੁੱਧ (ਪ੍ਰਬੁੱਧ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 16

नमो ऽस्त्वानन्दरूपाय साक्षिणे जगतां नमः / अनन्तायाप्रमेयाय कार्याय करणाय च

ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਹ। ਅਨੰਤ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ—ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਨਮਹ।

Verse 17

नमस्ते पञ्चबूताय पञ्चभूतात्मने नमः / नमो मूलप्रकृतये मायारूपाय ते नमः

ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਹ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 18

नमो ऽस्तु ते वराहाय नमस्ते मत्स्यरूपिणे / नमो योगाधिगम्याय नमः सकर्षणाय ते

ਵਰਾਹ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਮਤਸ੍ਯ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਯੋਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਹੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 19

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं त्रिधाम्ने दिव्यतेजसे / नमः सिद्धाय पूज्याय गुणत्रयविभाविने

ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ; ਤ੍ਰਿਧਾਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਿੱਧ, ਪੂਜ੍ਯ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 20

तमो ऽस्त्वादित्यवर्णाय नमस्ते पद्मयोनये / नमो ऽमूर्ताय मूर्ताय माधवाय नमो नमः

ਆਦਿਤ੍ਯ-ਵਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋਵੇ; ਪਦਮ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਮੂਰਤ ਤੇ ਮੂਰਤ—ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਹ।

Verse 21

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव लयमेष्यति / पालयैतज्जगत् सर्वं त्राता त्वं शरणं गति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਾਤਾ, ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈਂ।

Verse 22

इत्थं स भगवान् विष्णुः सनकाद्यैरभिष्टुतः / प्रसादमकरोत् तेषां वराहवपुरीश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਵਰਾਹਵਪੁਰੀ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 23

ततः संस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीपतिः / मुमोच रूपं मनसा धारयित्वा प्रिजापतिः

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता / विततत्वाच्च देहस्य न मही याति संप्लवम्

ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਆਧਾਰ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਲਯ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬੀ।

Verse 25

पृथिवीं तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन् / प्राक्सर्गदग्धानखिलांस्ततः सर्गे ऽदधन्मनः

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਕੇ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਮਨ ਧਾਰਿਆ।