Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनपञ्चाशो ऽध्यायः सूत उवाच अस्मिन् मन्वन्तरे पूर्वं वर्तमाने महान् विभुः / द्वापरे प्रथमे व्यासो मनुः स्वायंभुवो मतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟ-ਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਭੂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

बिभेद बहुधा वेदं नियोगाद् ब्रह्मणः प्रभोः / द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः

ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਿਭਾਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे स्याद् बृहस्पतिः / सविता पञ्चमे व्यासः षष्ठे मृत्युः प्रकीर्तितः

ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਾ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਿਮਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ (ਵਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)।

Verse 4

सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे मतः / सारस्वतश्च नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः

ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ; ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸਵਤ, ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

एकादशे तु त्रिवृषः शततेजास्ततः परः / त्रयोदशे तथा धर्मस्तरक्षुस्तु चतुर्दशे

ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਤਤੇਜਸ। ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ੍ਸ਼ੁ ਹੋਇਆ।

Verse 6

त्र्यारुणिर्वै पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः / कृतञ्जयः सप्तदशे ह्यष्टादशे ऋतञ्जयः

ਪੰਦਰ੍ਹਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਆਰੁਣੀ, ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੰਜਯ ਅਤੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਤੰਜਯ ਹੋਇਆ।

Verse 7

ततो व्यासो भरद्वाजस्तस्मादूर्ध्वं तु गौतमः / राजश्रवाश्चैकविंशस्तस्माच्छुष्मायणः परः

ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਆਸ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਭਰਦਵਾਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੌਤਮ ਹੋਏ। ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਇਕੀਵਾਂ ਰਾਜਸ਼੍ਰਵਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਸ਼ਮਾਯਣ ਹੋਇਆ।

Verse 8

तृणबिन्दुस्त्रयोविंशे वाल्मीकिस्तत्परः स्मृतः / पञ्चविशे तथा शक्तिः षड्विंशे तु पराशरः

ਤੇਈਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਮੀਕਿ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਚੀਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਛੱਬੀਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਸ਼ਰ ਹੋਏ।

Verse 9

सप्तविंशे तथा व्यासो जातूकर्णो महामुनिः / अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते ह्यस्मिन् वै द्वापरे द्विजाः / पराशरसुतो व्यासः कृष्णद्वैपायनो ऽभवत्

ਸਤਾਈਵੇਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੁਨੀ ਜਾਤੂਕਰਣ ਵਿਆਸ ਬਣੇ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਅਠਾਈਵੇਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਪਰਾਸ਼ਰ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 10

स एव सर्ववेदानां पुराणानां प्रदर्शकः / पाराशर्यो महायोगी कृष्णद्वैपायनो हरिः

ਉਹੀ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਹੈ—ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਯੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਹਰਿ ਹੈ।

Verse 11

आराध्य देवमीशानं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम् / तत्प्रसादादसौ व्यासं वेदानामकरोत् प्रभुः

ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਾਂਬ—ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਵਿਭਾਜਕ) ਬਣਿਆ।

Verse 12

अथ शिष्यान् प्रिजग्राह चतुरो वेदपारगान् / जैमिनिं च सुमन्तुं च वैशम्पायनमेव च / पैलं तेषां चतुर्थं च पञ्चमं मां महामुनिः

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਪੰਜ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸਵੀਕਾਰੇ—ਜੈਮਿਨੀ, ਸੁਮੰਤੂ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ; ਚੌਥਾ ਪੈਲ; ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੈਨੂੰ।

Verse 13

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः / यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च

ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਪੈਲ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਵਕ‑ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 14

जैमिनिं सामवेदस्य श्रावकं सोन्वपद्यत / तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम् / इतिहासपुराणानि प्रवक्तुं मामयोजयत्

ਉਸ ਨੇ ਜੈਮਿਨੀ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਵਕ‑ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਮੰਤੂ ਨੂੰ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 15

एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् / चातुर्हेत्रमभूद् यस्मिंस्तेन यज्ञमथाकरोत्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਯਜੁਰਵੇਦ ਇਕੋ ਸੰਹਿਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਚਾਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰ—ਚਾਰ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 16

आध्वर्यवं यजुर्भिः स्यादृग्भिर्हेत्रं द्विजोत्तमाः / औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਅਧਵਰ੍ਯੂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਰਿਗਵੇਦ ਨਾਲ; ਉਦਗਾਤਾ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਸਾਮਗਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪਦ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਨਿਭਦਾ ਹੈ।

Verse 17

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः / यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਿਚਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਯਜੁਸ਼ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਯਜੁਰਵੇਦ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਮਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान् पुरा / शाखानां तु शतेनैव यजुर्वेदमथाकरोत्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਇਕੀ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 19

सामवेदं सहस्त्रेण शाखानां प्रबिभेद सः / अथर्वाणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु

ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨੂੰ ਨੌਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।

Verse 20

भेदैरष्टादशैर्व्यासः पुराणं कृतवान् प्रभुः / सो ऽयमेकश्चतुष्पादो वेदः पूर्वं पुरातनात्

ਅਠਾਰਾਂ ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਚੌਪਦ ਵੇਦ ਸੀ, ਜੋ ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਆਇਆ।

Verse 21

ओङ्कारो ब्रह्मणो जातः सर्वदोषविशोधनः / वेदवेद्यो हि भगवान् वासुदेवः सनातनः

ਓੰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਹਨ।

Verse 22

स गीयते परो वेदे यो वेदैनं स वेदवित् / एतत् परतरं ब्रह्म ज्योतिरानन्दमुत्तमम्

ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਵੇਦਵਿਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਆਨੰਦ।

Verse 23

वेदवाक्योदितं तत्त्वं वासुदेवः परं पदम् / वेदवेद्यमिमं वेत्ति वेदं वेदपरो मुनिः

ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ ਤੱਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹਨ। ਜੋ ਮੁਨੀ ਵੇਦ-ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵੇਦ-ਜ੍ਞੇਯ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 24

अवेदं परमं वेत्ति वेदनिष्ठः सदेश्वरः / स वेदवेद्यो भगवान् वेदमूर्तिर्महेश्वरः / स एव वेदो वेद्यश्च तमेवाश्रित्य मुच्यते

ਜੋ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਵੇਦ ਹੈ। ਉਹੀ ਵੇਦ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦ੍ਯ ਵੀ; ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 25

इत्येदक्षरं वेद्यमोङ्कारं वेदमव्ययम् / अवेदं च विजानाति पाराशर्यो महामुनिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਣਣਯੋਗ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ‘ਓੰਕਾਰ’ ਹੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਵ੍ਯਯ ਵੇਦ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਅਵੇਦ’ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।