Adhyaya 46
Divine Abodes on the Mountains — A Sacred Survey of Jambūdvīpa (Kailāsa to Siddha Realms)
ਪੁਰਾਣਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਸੂਤ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦੇਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜੀਵੰਤ ਤੀਰਥ-ਭੂਮੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਫਟਿਕਮਈ ਵਿਮਾਨ-ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਭੂਤੇਸ਼/ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ; ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ-ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਲਕਸ਼ਮੀ, ਇੰਦਰ-ਸ਼ਚੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਣੂ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਗਰੁੜ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਆਦਿ ਯੋਗ-ਆਸ਼ਰਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਾਨ-ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच हेमकूटगिरेः शृङ्गे महाकूटैः सुशोभनम् / स्फाटिकं देवदेवस्य विमानं परमेष्ठिनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਕੂਟਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਥਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਫਟਿਕਮਈ ਵਿਮਾਨ ਸਥਿਤ ਸੀ।
Verse 2
अथ देवादिदेवस्य भूतेशस्य त्रिशूलिनः / देवाः सिद्धगणा यक्षाः पूजां नित्यं प्रकुर्वते
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਗਣ ਅਤੇ ਯਕਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਭੂਤੇਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
स देवो गिरिशः सार्धं महादेव्या महेश्वरः / भूतैः परिवृतो नित्यं भाति तत्र पिनाकधृक्
ਉੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਿਰੀਸ਼, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ; ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਹਾਜਦੇ ਹਨ।
Verse 4
विभक्तचारुशिखरः कैलासो यत्र पर्वतः / निवासः कोटियक्षाणां कुबेरस्य च धीमतः / तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत्
ਜਿੱਥੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਮ ਵੀ ਹੈ।
Verse 5
मन्दाकिनी तत्र दिव्या रम्या सुविमलोदका / नदी नानाविधैः पद्मैरनेकैः समलङ्कृता
ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
Verse 6
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिंनरैः / उपस्पृष्टजला नित्यं सुपुण्या सुमनोरमा
ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਨਿੱਤ ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।
Verse 7
अन्याश्च नद्यः शतशः स्वर्णपद्मैरलङ्कृताः / तासां कूलेषु देवस्य स्थानानि परमेष्ठिनः / देवर्षिगणजुष्टानि तथा नारायणस्य च
ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਧਾਮ ਵੀ ਹਨ।
Verse 8
सितान्तशिखरे चापि पारिजातवनं शुभम् / तत्र शक्रस्य विपुलं भवनं रत्नमण्डितम् / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं हेमगोपुरसंयुतम्
ਚਿੱਟੇ-ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਰਿਜਾਤ-ਵਨ ਸੋਭਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਵਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਹੈ—ਸਫਟਿਕ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 9
तत्राथ देवदेवस्य विष्णोर्विश्वामरेशितुः / सुपुण्यं भवनं रम्यं सर्वरत्नोपशोभितम्
ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਭਵਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 10
तत्र नारायणः श्रीमान् लक्ष्म्या सह जगत्पतिः / आस्ते सर्वामरश्रेष्ठः पूज्यमानः सनातनः
ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤਪਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਸਨਾਤਨ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।
Verse 11
तथा च वसुधारे तु वसूनां रत्नमण्डितम् / स्थानानामष्टकं पुण्यं दुराधर्षं सुरद्विषाम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੁਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਅੱਠ ਪੁੰਨ ਸਥਾਨ ਹਨ—ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ-ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਹੈ।
Verse 12
रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षोणां महात्मनाम् / सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि तु
ਰਤਨਧਾਰਾ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।
Verse 13
तत्र हैमं चतुर्द्वारं वज्रनीलादिमण्डितम् / सुपुण्यं सुमहत् स्थानं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਜ੍ਰ, ਨੀਲਮਣੀ ਆਦਿ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਮ ਹੈ।
Verse 14
तत्र देवर्षयो विप्राः सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽपरे / उपासते सदा देवं पितामहमजं परम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਪ੍ਰ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ, ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 15
स तैः संपूजितो नित्यं देव्या सह चतुर्मुखः / आस्ते हिताय लोकानां शान्तानां परमा गतिः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਤ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤ-ਸੰਯਮੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਉਹੀ ਹੈ।
Verse 16
अथैकशृङ्गशिखरे महापद्मैरलङ्कृतम् / स्वच्छामृतजलं पुण्यं सुगन्धं सुमहत् सरः
ਫਿਰ ਏਕਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਪਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼, ਪੁੰਨਮਈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੀ।
Verse 17
जैगीषव्याश्रमं तत्र योगीन्द्रैरुपशोभितम् / तत्रासौ भगवान् नित्यमास्ते शिष्यैः समावृतः / प्रशान्तदोषैरक्षुद्रैर्ब्रह्मविद्भिर्महात्मभिः
ਉੱਥੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨਿੱਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ—ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਸ਼ੁਦ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ।
Verse 18
शङ्खो मनोहरश्चैव कौशिकः कृष्ण एव च / सुमना वेदनादश्च शिष्यास्तस्य प्रधानतः
ਸ਼ੰਖ, ਮਨੋਹਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਮਨਾ ਤੇ ਵੇਦਨਾਦ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸਨ।
Verse 19
सर्वे योगरताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महावीर्या ब्रह्मविद्यापरायणाः
ਉਹ ਸਭ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਲਗਾਈ ਹੋਈ; ਮਹਾਵੀਰਯਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 20
तेषामनुग्रिहार्थाय यतीनां शान्तचेतसाम् / सान्निध्यं कुरुते भूयो देव्या सह महेश्वरः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਯਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
अन्यानिचाश्रमाणि स्युस्तस्मिन् गिरिवरोत्तमे / मुनीनां युक्तमनसां सरांसि सरितस्तथा
ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ—ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਯਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ—ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
Verse 22
तेषु योगरता विप्रा जापकाः संयतेन्द्रियाः / ब्रह्मण्यासक्तमनसो रमन्ते ज्ञानतत्पराः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ—ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨ ਨਾਲ—ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 23
आत्मन्यात्मानमाधाय शिखान्तान्तरमास्थितम् / धायायन्ति देवमीशानं येन सर्वमिदं ततम्
ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਦੇਵ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੈ।
Verse 24
सुमेघे वासवस्थानं सहस्त्रादित्यसंनिभम् / तत्रास्ते भगवानिन्द्रः शच्या सह सुरेश्वरः
ਉੱਤਮ ਬੱਦਲ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਸ਼ਚੀ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 25
गजशैले तु दुर्गाया भवनं मणितारणम् / आस्ते भगवती दुर्गा तत्र साक्षान्महेश्वरी
ਗਜਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਧਾਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।
Verse 26
उपास्यमाना विविधैः शक्तिभेदैरितस्ततः / पीत्वा योगामृतं लब्ध्वा साक्षादानन्दमैश्वरम्
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀ-ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਉਪਾਸਿਤ ਹੋ ਕੇ, (ਸਾਧਕ) ਯੋਗ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਯ-ਭਰਿਆ ਆਨੰਦ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
सुनीलस्य गिरेः शृङ्गे नानाधातुसमुज्ज्वले / राक्षसानां पुराणि स्युः सरांसि शतशो द्विजाः
ਨਾਨਾ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸੁਨੀਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ।
Verse 28
तथा पुरशतं विप्राः शतशृङ्गे महाचले / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं यक्षाणाममितौजसाम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੌ ਨਗਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
Verse 29
श्वेतोदरगिरेः शृङ्गे सुपर्णस्य महात्मनः / प्राकारगोपुरोपेतं मणितोरणमण्डितम्
ਸ਼ਵੇਤੋਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 30
स तत्र गरुडः श्रीमान् साक्षाद् विष्णुरिवापरः / ध्यात्वास्ते तत् परं ज्योतिरात्मानं विष्णुमव्ययम्
ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਰੁੜ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਜੋਤਿ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਆਤਮ-ਸਰੂਪ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।
Verse 31
अन्यच्च भवनं पुण्यं श्रीशृङ्गे मुनिपुङ्गवाः / श्रीदेव्याः सर्वरत्नाढ्यं हैमं सुमणितोरणम्
ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਵਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਵਰਨਮਯ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਣੀ-ਤੋਰਣ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ।
Verse 32
तत्र सा परमा शक्तिर्विष्णोरतिमनोरमा / अनन्तविभवा लक्ष्मीर्जगत्संमोहनोत्सुका
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਰਮ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਅਨੰਤ ਵੈਭਵ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।
Verse 33
अध्यास्ते देवगन्धर्वसिद्धचारणवन्दिता / विचिन्त्य जगतोयोनिं स्वशक्तिकिरणोज्ज्वला
ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ-ਰੂਪ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੀ ਸਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।
Verse 34
तत्रैव देवदेवस्य विष्णोरायतनं महत् / सरांसि तत्र चत्वारि विचित्रकमलाश्रया
ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਯਤਨ (ਮੰਦਰ) ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
Verse 35
तथा सहस्त्रशिखरे विद्याधरपुराष्टकम् / रत्नसोपानसंयुक्तं सरोभिश्चोपशोभितम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ਟਕ-ਪੁਰ (ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਨਗਰ) ਸਥਿਤ ਹੈ; ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸੀੜ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 36
नद्यो विमलपानीयाश्चित्रनीलोत्पलाकराः / कर्णिकारवनं द्विव्यं तत्रास्ते शङ्करोमया
ਉੱਥੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਨੀਲੋਤਪਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਨਿਕਾਰ ਦਾ ਵਨ ਵੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਆਪਣੀ ਸਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 37
पारियात्रे महाशैले महालक्ष्म्याः पुरं शुभम् / रम्यप्रासादसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्
ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਮਹਾ-ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰ ਹੈ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 38
नृत्यद्भिरप्सरः सङ्घैरितश्चेतश्च शोभितम् / मृदङ्गमुरजोद्घुष्टं वीणावेणुनिनादितम्
ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਾਮ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਮੁਰਜ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੇਣੂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਨਾਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 39
गन्धर्वकिंनराकीर्णं संवृतं सिद्धपुङ्गवैः / भास्वद्भित्तिसमाकीर्णं महाप्रासादसंकुलम्
ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ। ਚਮਕਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਠਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 40
गणेश्वराङ्गनाजुष्टं धार्मिकाणां सुदर्शनम् / तत्र सा वसते देवी नित्यं योगपरायणा
ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਪਰਾਇਣ।
Verse 41
महालक्ष्मीर्महादेवी त्रिशूलवरधारिणी / त्रिनेत्रा सर्वशसक्तीभिः संवृता सदसन्मया / पश्यन्ति तत्र मुनयः सिद्धा ये ब्रह्मवादिनः
ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤ्-ਅਸਤ् (ਪ੍ਰਗਟ-ਅਪ੍ਰਗਟ) ਸਰੂਪ ਹੈ।
Verse 42
सुपार्श्वस्योत्तरे भागे सरस्वत्याः पुरोत्तमम् / सरांसि सिद्धजुष्टानि देवभोग्यानि सत्तमाः
ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਸੱਤਮ।
Verse 43
पाण्डुरस्य गिरेः शृङ्गे विचित्रद्रुमसंकुले / सन्धर्वाणां पुरशतं दिव्यस्त्रीभिः समावृतम्
ਪਾਂਡੁਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸੌ ਨਗਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ।
Verse 44
तेषु नित्यं मदोत्सिक्ता वरनार्यस्तथैव च / क्रीडन्ति मुदिता नित्यं विलासैर्भोगतत्पराः
ਉਥੇ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਨਿੱਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 45
अञ्जनस्य गिरेः शृङ्गे नारीणां पुरमुत्तमम् / वसन्ति तत्राप्सरसो रम्भाद्या रतिलालसाः
ਅੰਜਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਹੈ; ਉਥੇ ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਰਤੀ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 46
चित्रसेनादयो यत्र समायान्त्यर्थिनः सदा / सा पुरी सर्वरत्नाढ्या नैकप्रस्त्रवणैर्युता
ਜਿੱਥੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਆਦਿ ਸਦਾ ਅਰਜ਼ਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਗਰੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਧਨਾਢ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 47
अनेकानि पुराणि स्युः कौमुदे चापि सुव्रताः / रुद्राणां शान्तरजसामीश्वरार्पितचेतसाम्
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਅਨੇਕ ਪੁਰਾਣ ਹਨ; ਕੌਮੁਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਇਹ) ਹਨ—ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਜੋਗੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।
Verse 48
तेषु रुद्रा महायोगा महेशान्तरचारिणः / समासते परं ज्योतिरारूढाः स्थानमुत्तमम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ—ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ—ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।
Verse 49
पिञ्जरस्य गिरेः शृङ्गे गणेशानां पुरत्रयम् / नन्दीश्वरस्य कपिले तत्रास्ते सुयशा यतिः
ਪਿੰਜਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਪਿਲ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸੁਯਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 50
तथा च जारुधैः शृङ्गे देवदेवस्य धीमतः / दीप्तमायतनं पुण्यं भास्करस्यामितौजसः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੁਧ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਧੀਮਾਨ ਭਾਸਕਰ—ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ—ਦਾ ਦਿੱਪਤ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 51
तस्यैवोत्तरदिग्भागे चन्द्रस्थानमनुत्तमम् / रमते तत्र रम्यो ऽसौ भगवान् शीतदीधितिः
ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਚੰਦਰ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਧਾਮ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰਮਣੀਯ ਭਗਵਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ।
Verse 52
अन्यच्च भवनं दिव्यं हंसशैले महर्षयः / सहस्त्रयोजनायामं सुवर्णमणितोरणम्
ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ, ਹੋਰ ਵੀ ਹੰਸਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਹੈ—ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ—ਜਿਸ ਦੇ ਤੋਰਣ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ।
Verse 53
तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा सिद्धसङ्घैरभिष्टुतः / सावित्र्या सह विश्वात्मा वासुदेवादिभिर्युतः
ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 54
तस्य दक्षिणदिग्भागे सिद्धानां पुरमुत्तमम् / सनन्दनादयो यत्र वसन्ति मुनिपुङ्गवाः
ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 55
पञ्चशैलस्य शिखरे दानवानां पुरत्रयम् / नातिदूरेण तस्याथ दैत्यचार्यस्य धीमतः
ਪੰਚਸ਼ੈਲ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੈਤ੍ਯਾਚਾਰਯ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਸੀ।
Verse 56
सुगन्धशैलशिखरे सरिद्भिरुपशोभितम् / कर्दमस्याश्रमं पुण्यं तत्रास्ते भगवानृषिः
ਸੁਗੰਧ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਕਰਦਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 57
तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिद् वै दक्षिणाश्रिते / सनत्कुमारो भगवांस्तत्रास्ते ब्रह्मवित्तमः
ਉਸੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 58
सर्वेष्वेतेषु शैलेषु ततान्येषु मुनीश्वराः / सरांसि विमला नद्यो देवानामालयानि च
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਰੋਵਰ, ਦਾਗ਼ ਰਹਿਤ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਲਯ ਵੀ ਹਨ।
Verse 59
सिद्धलिङ्गानि पुण्यानि मुनिभिः स्थापितानि तु / वन्यान्याश्रमवर्याणि संख्यातुं नैव शक्नुयाम्
ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਇੰਨੇ ਬੇਅੰਤ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
Verse 60
एष संक्षेपतः प्रोक्तो जम्बूद्वीपस्य विस्तरः / न शक्यं विस्तराद् वक्तुं मया वर्षशतैरपि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ।
Frequently Asked Questions
They are portrayed as perpetually purified by divine contact and thus inherently meritorious (puṇya-prada); their beauty and sanctity support worship, tapas, and yogic contemplation, linking external tīrtha to inner purification.
By “placing the Self within the Self” and meditating on Īśāna pervading the universe, the chapter implies an inward turn where individual identity is disciplined into recognition of the all-pervading Lord/Ātman, aligning devotion with a Vedāntic-yogic movement toward non-separation.