Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पुर्वविभागे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तास्तु मुनयो नैमिषीया महामतिम् / पप्रच्छुरुत्तरं सूतं पृथिव्यादिविनिर्णयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਮੁਨੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਉੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਮਤੀ ਸੂਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਣਯ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः कथितो भवता सूत सर्गः स्वयंभुवः शुभः / इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्रिलोकस्यास्य मण्डलम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਯੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਮੰਡਲ, ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 3

यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः / वनानि सरितः सूर्यग्रहाणां स्थितिरेव च

ਜਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦੀਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ (ਖੇਤਰ) ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 4

यदाधारमिदं कृत्स्नं येषां पृथ्वी पुरा त्वियम् / नृपाणां तत्समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि

ਹੇ ਸੂਤ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 5

सूत उवाच वक्ष्ये देवादिदेवाय विष्णवे प्रभविष्णवे / नमस्कृत्वाप्रमेयाय यदुक्तं तेन धीमता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 6

स्वायंभुवस्य तु मनोः प्रागुक्तो यः प्रियव्रतः / पुत्रस्तस्याभवन् पुत्राः प्रजापतिसमा दश

ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੇਖਿਤ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 7

अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमांस्तथा / मेधा मेधातिथिर्हव्यः सवनः पुत्र एव च

ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀਬਾਹੁ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ; (ਅਤੇ) ਮੇਧਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਵਨ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 8

ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां महाबलपराक्रमः / धार्मिको दाननिरतः सर्वभूतानुकम्पकः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਵਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਸੀ—ਮਹਾਂ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਧਰਮੀ, ਦਾਨ-ਨਿਰਤ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 9

मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः / जातिस्मरा महाभागा न राज्ये दधिरे मतिम्

ਪਰ ਮੈਧਾਗ੍ਨਿਬਾਹੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗ-ਪਰਾਇਣ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਰਬ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਭਾਗ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ।

Verse 10

प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद् वै सप्तद्वीपेषु सप्त तान् / जम्बुद्वीपेश्वरं पुत्रमग्नीध्रमकरोन्नृपः

ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 11

प्लक्ष्द्वीपेश्वरश्चैव तेन मेधातिथिः कृतः / शाल्मलेशं वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान्

ਉਸ ਨੇ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪਲਕ੍ਸ਼ ਦੀਪ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਵਪੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲ ਦੀਪ ਦਾ ਨਰੇਂਦਰ ਕਰਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 12

ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान् प्रभुः / द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੋਤਿਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਦ੍ਯੁਤਿਮੰਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 13

शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः / पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं च प्रजापतिः

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹਵ੍ਯ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸਵਨ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ।

Verse 14

पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत् / धातिकिश्चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਵਨ ਦਾ ਵੀ ਮਹਾਵੀਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਧਾਤਿਕੀ ਵੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਤਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ।

Verse 15

महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः / नाम्ना तु धातकेश्चापि धातकीखण्डमुच्यते

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਰ੍ਹਸ ‘ਮਹਾਵੀਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉਹ ਭਾਗ ‘ਧਾਤਕੀਖੰਡ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

शाकद्वीपेश्वरस्याथ हव्यस्याप्यभवन् सुताः / जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मणीचकः / कुसुमोत्तरो ऽथ मोदाकिः सप्तमः स्यान्महाद्रुमः

ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਵ੍ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਜਲਦ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਮਣੀਚਕ, ਕੁਸੁਮੋੱਤਰ ਅਤੇ ਮੋਦਾਕੀ; ਸੱਤਵਾਂ ‘ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 17

जलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते / कुमारस्य तु कौमारं तृतीयं सुकुमारकम्

ਜਲਦ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਰ੍ਹਸ ‘ਜਲਦ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ‘ਕੌਮਾਰ’, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ‘ਸੁਕੁਮਾਰਕ’ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

मणीचकं चतुर्थं तु पञ्चमं कुसुमोत्तरम् / मोदाकं षष्ठमित्युक्तं सप्तमं तु महाद्रुमम्

‘ਮਣੀਚਕ’ ਚੌਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ‘ਕੁਸੁਮੋੱਤਰ’। ‘ਮੋਦਾਕ’ ਛੇਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ‘ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि सुता द्युतिमतो ऽभवन् / कुशलः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु मनोहरः

ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮਨੋਹਰ ਸੀ।

Verse 20

उष्णस्तृतीयः संप्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः / अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः / तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः

ਤੀਜਾ (ਖੇਤਰ/ਸ਼ਾਸਕ) ‘ਉਸ਼ਣ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਚੌਥਾ ‘ਪ੍ਰਵਰ’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਅੰਧਕਾਰ’, ‘ਮੁਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਦੁੰਦੁਭੀ’ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ; ‘ਦੁੰਦੁਭੀ’ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਸ਼ ਹਨ।

Verse 21

ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन् महौजसः / उद्भेदो वेणुमांश्चैवाश्वरथो लम्बनो धृतिः / षष्ठः प्रभाकारश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः

ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਉਦਭੇਦ, ਵੇਣੁਮਾਂਸ਼, ਅਸ਼ਵਰਥ, ਲੰਬਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ; ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਕਪਿਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 22

स्वनामचिह्नितान् यत्र तथा वर्षाणि सुव्रताः / ज्ञेयानि सप्त तान्येषु द्वीपेष्वेवं न यो मतः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਉਹਨਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਰਸ਼’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਸੱਤ ਜਾਣੋ। ਦਵੀਪਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੇ ਹੈ।

Verse 23

शाल्मलद्वीपनाथस्य सुताश्चासन् वपुष्मतः / श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा / वैद्युतौ मानसश्चैव सप्तमः सुप्रभो मतः

ਸ਼ਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਤੋਂ ਸੱਤ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਸ਼ਵੇਤ, ਹਰਿਤ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ‘ਸੁਪ੍ਰਭ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 24

प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः / ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः / आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा

ਪਲਕ੍ਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਂਤਭਯ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਸਿਰ, ਸੁਖੋਦਯ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਖੇਮਕ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ।

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै / वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मो मुक्तये द्विजाः

ਪਲਕ੍ਸ਼ਦਵੀਪ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੈ—ਉਹੀ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਜਾਣੋ।

Verse 26

जम्बुद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रास्त्वासन् महाबलाः / अग्नीध्रस्य द्विजश्रेष्ठास्तन्नामानि निबोधत

ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।

Verse 27

नाभिः किंपुरुषश्चैव तथा हरिरिलावृतः / रम्यो हिरण्वांश्च कुरुर्भद्राश्वः केतुमाहलकः

ਨਾਭਿ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਹਰਿ ਅਤੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਰਮ੍ਯ, ਹਿਰਣਵਾਨ, ਕੁਰੂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਹਲਕ—ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਨੌਂ ਵਿਭਾਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 28

जम्बुद्वीपेश्वरो राजा स चाग्नीध्रो महामतिः / विभज्य नवधा तेभ्यो यथान्यायं ददौ पुनः

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਜਾ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 29

नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाह्वं प्रददौ पुनः / हेमकूटं ततो वर्षं ददौ किंपुरुषाय तु

ਨਾਭੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ‘ਹਿਮਾਹਵ’ ਨਾਮਕ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਹੇਮਕੂਟ’ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 30

तृतीयं नैषधं वर्षं हरये दत्तवान् पिता / इलावृताय प्रददौ मेरुमध्यमिलावृतम्

ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੀਜਾ ‘ਨੈਸ਼ਧ’ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਹਰਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਾਲਾ ‘ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ’ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता / श्वेतं यदुत्तरं वर्षं पित्रा दत्तं हिरण्वते

ਪਿਤਾ ਨੇ ਨੀਲਾਚਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਾ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਰਮਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ‘ਸ਼ਵੇਤ’ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਹਿਰਣਵਤ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 32

यदुत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत् कुरुवे ददौ / मेरोः पूर्वेण यद् वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत् / गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्

ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਉਸ ਨੇ ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲਾ ਵਰ੍ਹਸ਼ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ; ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ-ਵਰ੍ਹਸ਼ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 33

वर्षेष्वेतेषु तान् पुत्रानभिषिच्य नराधिपः / संसारकष्टतां ज्ञात्वा तपस्तेपे वनं गतः

ਉਹ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਮਈ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 34

हिमाह्वयं तु यस्यैतन्नाभेरासीन्महात्मनः / तस्यर्षभो ऽभवत् पुत्रो मरुदेव्यां महाद्युतिः

ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਭੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ‘ਹਿਮਾਹਵਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੀ; ਅਤੇ ਮਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ ਜਨਮਿਆ।

Verse 35

ऋषभाद् भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः / सो ऽभिषिच्यर्षभः पुत्रं भरतं पृथिवीपतिः / वानप्रस्थाश्रमं गत्वा तपस्तेपे यथाविधि

ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਰਤ ਜਨਮਿਆ—ਉਹ ਵੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 36

तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः / ज्ञानयोगरतो भूत्वा महापाशुपतो ऽभवत्

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਸਾਂ ਉਭਰ ਆਈਆਂ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਪਾਸ਼ੁਪਤ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਸਿੱਧ ਭਗਤ—ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 37

सुमतिर्भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्मिकः / सुमतेस्तैजसस्तस्मादिन्द्रिद्युम्नो व्यजायत

ਭਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਤੈਜਸ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਤੈਜਸ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰਿਦ੍ਯੁਮਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 38

परमेष्ठी सुतस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः / प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस्तस्य चात्मजः

ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੋਂ ਉਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 39

भवस्तस्मादथोद्गीथः प्रस्तावस्तत्सुतो ऽभवत् / पृथुस्ततस्ततो रक्तो रक्तस्यापि गयः सुतः

ਉਸ ਤੋਂ ਭਵ ਜਨਮਿਆ; ਭਵ ਤੋਂ ਉਦਗੀਥ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੀ। ਫਿਰ ਪૃਥੁ, ਫਿਰ ਰਕਤ, ਅਤੇ ਰਕਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਯ ਹੋਇਆ।

Verse 40

नरो गयस्य तनयस्तस्य पुत्रो विराडभूत् / तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत

ਗਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰਾਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰਯ ਜਨਮਿਆ।

Verse 41

महान्तो ऽपि ततश्चाभूद् भौवनस्तत्सुतो ऽभवत् / त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजो रजस्तस्याप्यभूत् सुतः

ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੌਵਨ ਹੋਇਆ। ਭੌਵਨ ਤੋਂ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ, ਅਤੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਤੋਂ ਵਿਰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਿਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਜਸ ਸੀ।

Verse 42

शतजिद् रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं द्विजाः / तेषां प्रधानो बलवान् विश्वज्योतिरिति स्मृतः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਰਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਜਿਤ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ‘ਵਿਸ਼ਵਜ੍ਯੋਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

आराध्य देवं ब्रह्माणं क्षेमकं नाम पार्थिवम् / असूत पुत्रं धर्मज्ञं महाबाहुमरिन्दमम्

ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਖੇਮਕ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਜੋ ਧਰਮਜਾਣੂ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 44

एते पुरस्ताद् राजानो महासत्त्वा महौजसः / एषां वंशप्रसूतैश्च भुक्तेयं पृथिवी पुरा

ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਨ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਭੋਗਿਆ।