Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्त्रिंशो ऽध्यायः मार्कण्डय उवाच तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता / समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟ-ਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਪਨ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਯਮੁਨਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।

Verse 2

येनैव निः सृता गङ्गा तेनैव यमुना गता / योजनानां सहस्त्रेषु कीर्तनात् पापनाशनी

ਜਿਸੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲੀ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਵਹੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕੀਰਤਨ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च यमुनायां युधिष्ठिर / सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनात्यासप्तमं कुलम् / प्राणांस्त्यजति यस्तत्र स याति परमां गतिम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਉੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

अग्नितीर्थमिति ख्यातं यमुनादक्षिण तटे / पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं त्वनरकं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ‘ਅਗਨੀਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਰਥ ‘ਅਨਰਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ (ਫਿਰ) ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

Verse 5

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा संतर्पयेच्छुचिः / धर्मराजं महापापैर्मुच्यते नात्र संशयः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 6

दश तीर्थसहस्त्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापराः / प्रयागे संस्थितानि स्युरेवमाहुर्मनीषिणः

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਤੀਹ ਕਰੋੜ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਇਉਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

तिस्त्रः कोट्योर्ऽधकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् / दिवि भूम्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता

ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਖ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

यत्र गङ्गा महाभागा स देशस्तत् तपोवनम् / सिद्धिक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्

ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ ਤਪੋਵਨ ਹੈ; ਗੰਗਾ-ਤੀਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ-ਖੇਤਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 9

यत्र देवो महादेवो देव्या सह महेश्वरः / आस्ते वटेश्वरो नित्यं तत् तीर्थं तत् तपोवनम्

ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ।

Verse 10

इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य च / सुहृदां च जपेत् कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य तु

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਵਿਜਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਗਤ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੌਲੀ ਜਪ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।

Verse 11

इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं मेध्यमिदं सुखम् / इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम्

ਇਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਇਹ ਰਮਣੀਕ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਵਨ ਹੈ—ਇਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਰਗ ਹੈ।

Verse 12

महर्षोणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम् / अत्राधीत्य द्विजो ऽध्यायं निर्मलत्वमवाप्नुयात्

ਇਹ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ ਅੰਦਰਲੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः / जातिस्मरित्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते

ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 14

प्राप्यन्ते तानितीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः / स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव

ਉਹ ਤੀਰਥ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਰਵਯ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਅਤੇ ਵਕਰੀ ਮੱਤ ਨਾ ਧਾਰ।

Verse 15

एवमुक्त्वा स भगवान् मार्कण्डेयो महामुनिः / तीर्तानि कथयामास पृथिव्यां यानि कानिचित्

ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਦਮਾਨ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 16

भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणं ज्योतिषां स्थितम् / पृष्टः प्रोवाच सकलमुक्त्वाथ प्रययो मुनिः

ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਧਰਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਪ ਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ; ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 17

य इदं कल्यमुत्थाय पठते ऽथ शृणोति वा / मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।