Adhyaya 30
Oṅkāra-Liṅga and the Secret Pañcāyatana Liṅgas of Kāśī: Kṛttivāseśvara-Māhātmya
ਕਾਸ਼ੀ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਆਸ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਓੰਕਾਰ-ਲਿੰਗ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਣਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਓੰਕਾਰ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤਨ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ‘ਪਰ-ਵਿਦਿਆ’ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ‘ਪੰਚਾਰਥ’ (ਸ਼ਾਂਤੀ/ਅਤੀਤਤਾ, ਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਸੰਹਾਰ) ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੁਕੇ ਲਿੰਗ—ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਓੰਕਾਰ, ਕਪੜੇਸ਼ਵਰ—ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਸ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉੱਦਤ ਹਾਥੀ-ਰੂਪੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਿੱਧ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਇਸ ਦੀ ਸਾਕ੍ਹੀ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वंविभागे एकोनत्रिशो ऽध्यायः सूत उवाच स शिष्यैः संवृतो धीमान् गुरुर्द्वैपायनो मुनिः / जगाम विपुलं लिङ्गमोङ्कारं मुक्तिदायकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਧੀਮਾਨ ਗੁਰੂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਮੁਨੀ (ਵਿਆਸ) ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਓੰਕਾਰ-ਲਿੰਗ ਵੱਲ ਗਏ।
Verse 2
तत्राभ्यर्च्य महादेवं शिष्यैः सह महामुनिः / प्रोवाच तस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्
ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
इदं तद् विमलं लिङ्गमोङ्कारं नाम शोभनम् / अस्य स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
ਇਹੀ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਨਾਮ ‘ਓੰਕਾਰ’ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 4
एतत् परतरं ज्ञानं पञ्चयतनमुत्तमम् / सेवितं सूरिभिर्नित्यं वाराणस्यां विमोक्षदम्
ਇਹ ਪਰਤਰ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਉੱਤਮ ਪੰਚਾਇਤਨ ਉਪਾਸਨਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰੀ ਜਨ ਨਿੱਤ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 5
अत्र साक्षान्महादेवः पञ्चायतनविग्रहः / रमते भगवान् रुद्रो जन्तूनामपवर्गदः
ਇੱਥੇ ਸਾਖਾਤ ਮਹਾਦੇਵ ਪੰਚਾਇਤਨ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਰਗ (ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 6
यत् तत् पाशुपतं ज्ञानं पञ्चार्थमिति शब्द्यते / तदेतद् विमलं लिङ्गमोङ्कारे समवस्थितम्
ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ‘ਪੰਚਾਰਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਓੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 7
शान्त्यतीता तथा शान्तिर्विद्या चैव परा कला / प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च पञ्चार्थं लिङ्गमैश्वरम्
ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪਰਾਕਲਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੰਚਾਰਥ ਹਨ।
Verse 8
पञ्चानामपि देवानां ब्रह्मादीनां सदाश्रयम् / ओङ्कारबोधकं लिङ्गं पञ्चायतनमुच्यते
ਜੋ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਪੰਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੰਚਾਇਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
संस्मरेदैश्वरं लिङ्गं पञ्चायतनमव्ययम् / देहान्ते तत्परं ज्योतिरानन्दं विशते बुधः
ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਸਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੰਚਾਯਤਨ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
अत्र देवर्षयः पूर्वं सिद्धा ब्रह्मर्षयस्तथा / उपास्य देवमीशानं प्राप्तवन्तः परं पदम्
ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ—ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 11
मत्स्योदर्यास्तटे पुण्यं स्थानं गुह्यतमं शुभम् / गोचर्ममात्रं विप्रेन्द्रा ओङ्कारेश्वरमुत्तमम्
ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਪੁੰਨਯ, ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਉਹ ਗੋਚਰਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਓੰਕਾਰేశਵਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਹੈ।
Verse 12
कृत्तिवासेश्वरं लिङ्गः मध्यमेश्वरमुत्तमम् / विश्वेश्वरं तथोङ्कारं कपर्देश्वरमेव च
(ਇੱਥੇ) ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਇਹ ਹਨ—ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਉੱਤਮ ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਪર્દੇਸ਼ਵਰ ਵੀ।
Verse 13
एतानि गुह्यलिङ्गानि वाराणस्यां द्विजोत्तमाः / न कश्चिदिह जानाति विना शंभोरनुग्रहात्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੋ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਪਤ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
Verse 14
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णः पाराशर्यो महामुनिः / कृत्तिवासेश्वरं लिङ्गं द्रष्टुं देवस्य शूलिनः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਾਸ਼ਰ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
Verse 15
समभ्यर्च्य तथा शिष्यैर्माहात्म्यं कृत्तिवाससः / कथयामास शिष्येभ्यो भगवान् ब्रह्मवित्तमः
ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਰਮ ਜਾਣਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।
Verse 16
अस्मिन् स्थाने पुरा दैत्यो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् / ब्राह्मणान् हन्तुमायातो ये ऽत्र नित्यमुपासते
ਇਸੇ ਥਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Verse 17
तेषां लिङ्गान्महादेवः प्रादुरासीत् त्रिलोचनः / रक्षणार्थं द्विजश्रेष्ठा भक्तानां भक्तवत्सलः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 18
हत्वा गजाकृतिं दैत्यं शूलेनावज्ञया हरः / वसस्तस्याकरोत् कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरस्ततः
ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਹਰ ਨੇ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਕਹਲਾਏ।
Verse 19
अत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो मुनिपुङ्गवाः / तेनैव च शरीरेण प्राप्तास्तत् परमं पदम्
ਇੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ (ਪਰਮ ਧਾਮ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 20
विद्या विद्येश्वरा रुद्राः शिवाये च प्रकीर्तिताः / कृत्तिवासेश्वरं लिङ्गं नित्यमावृत्य संस्थिताः
ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ, ਰੁਦ੍ਰਗਣ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਸ਼ਿਵਗਣ—ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਘੇਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 21
ज्ञात्वा कलियुगं घोरमधर्मबहुलं जनाः / कृत्तिवासं न मुञ्चन्ति कृतार्थास्ते न संशयः
ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 22
जन्मान्तरसहस्त्रेण मोक्षो ऽन्यत्राप्यते न वा / एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासे तु लभ्यते
ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਮਿਲੇ—ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਮਿਲੇ; ਪਰ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
आलयः सर्वसिद्धानामेतत् स्थानं वदन्ति हि / गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 24
युगे युगे ह्यत्र दान्ता ब्राह्मणा वेदपारागाः / उपासते महादेवं जपन्ति शतरुद्रियम्
ਯੁਗ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸੰਯਮੀ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 25
स्तुवन्ति सततं देवं त्र्यम्बकं कृत्तिवाससम् / ध्यायन्ति हृदये देवं स्थाणुं सर्वान्तरं शिवम्
ਉਹ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵਾਂਤਰਯਾਮੀ ਸਥਾਣੂ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
गायन्ति सिद्धाः किल गीतकानि ये वाराणस्यां निवसन्ति विप्राः / तेषामथैकेन भवेन मुक्तिर् ये कृत्तिवासं शरणं प्रपन्नाः
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧ ਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਭਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 27
संप्राप्य लोके जगतामभीष्टं सुदुर्लभं विप्रकुलेषु जन्म / ध्याने समाधाय जपन्ति रुद्रं ध्यायन्ति चित्ते यतयो महेशम्
ਜਗਤ ਨੂੰ ਅਭੀਸ਼ਟ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਯਤੀ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 28
आराधयन्ति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनिन्द्राः / यजन्ति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवन्ति रुद्रं प्रणमन्ति शंभुम्
ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 29
नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् / स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्
ਨਿਰਮਲ ਯੋਗ-ਧਾਮ ਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਰੀਸ਼ ਸਥਾਣੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
Frequently Asked Questions
It presents the liṅga as the stainless, radiant form of Oṃ itself—both a sacred emblem and a metaphysical disclosure—where remembrance purifies sin and devotion culminates in entry into blissful light.
It is the fivefold sanctuary in which Mahādeva is manifest as the refuge of five deities (beginning with Brahmā) and as a liberating mode of worship tied to the meaning of Oṃ.
Kṛttivāseśvara, Madhyameśvara, Viśveśvara, Oṅkāra, and Kapardeśvara—stated to be truly known only through Śambhu’s grace.
The chapter emphasizes Īśvara as the inner presence (Sthāṇu within the heart) and the goal of final release; liberation is portrayed as entering radiant bliss through exclusive devotion and contemplative establishment in that inner Lord.