Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच अन्दके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः / विरोचनो नाम सुतो बभूव नृपतिः पुरा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮਪੁਰਾਣ ਦੀ ਛਟਸਾਹਸਤ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ। ਸ਼੍ਰੀ ਕੂਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਚਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

Verse 2

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान बहून् वर्षान् महासुरः / पालयामास धर्मेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ—ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ—ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचिद् विष्णुचोदितः / सनत्कुमारो भगवान् पुरं प्राप महामुनिः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 4

दृष्ट्वा सिहासनगतो ब्रह्मपुत्रं महासुरः / ननामोत्थाय शिरसा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 5

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि संप्राप्तो मे पुरातनः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् यतो ऽसौ ब्रह्मवित् स्वयम्

ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਭਗਵਾਨ—ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਹਨ।

Verse 6

किमर्थमागतो ब्रह्मन् स्वयं देवः पितामहः / ब्रूहि मे ब्रह्मणः पुत्र किं कार्यं करवाण्यहम्

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂ?

Verse 7

सो ऽब्रवीद् भगवान् देवो धर्मयुक्तं महासुरम् / द्रष्टुमभ्यागतो ऽहं वै भवन्तं भाग्यवानसि

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਹੀ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।”

Verse 8

सुदुर्लभा नीतिरेषा दैत्यानां दैत्यसत्तम / त्रिलोके धार्मिको नूनं त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਧਰਮਯੁਕਤ ਨੀਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ।

Verse 9

इत्युक्तो ऽसुरराजस्तं पुनः प्राह महामुनिम् / धर्माणां परमं धर्मं ब्रूहि मे ब्रह्मवित्तम

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਸੁਰਰਾਜ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿੱਤਮ! ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਧਰਮ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 10

सो ऽब्रवीद् भगवान् योगी दैत्येन्द्राय महात्मने / सर्वगुह्यतमं धर्ममात्मज्ञानमनुत्तमम्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਪਰਮ ਧਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਨੁੱਤਮ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ।”

Verse 11

स लब्ध्वा परमं ज्ञानं दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् / निधाय पुत्रे तद्राज्यं योगाभ्यासरतो ऽभवत्

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਦੱਖਿਣਾ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

स तस्य पुत्रो मतिमान् बलिर्नाम महासुरः / ब्रह्मण्यो धार्मिको ऽत्यर्थं विजिग्ये ऽथ पुरन्दरम्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਬਲੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਸੀ— ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 13

कृत्वा तेन महद् युद्धं शक्रः सर्वामरैर्वृतः / जगाम निर्जितो विष्णुं देवं शरणमच्युतम्

ਉਸ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹਾਰ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

Verse 14

तदन्तरे ऽदितिर्देवी देवमाता सुदुः खिता / दैत्येन्द्राणां वधार्थाय पुत्रो मे स्यादिति स्वयम्

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਅਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ—“ਦੈਤ੍ਯ-ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।”

Verse 15

तताप सुमहद् घोरं तपोराशिस्तपः परम् / प्रपन्ना विष्णुमव्यक्तं शरण्यं शरणं हरिम्

ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪ—ਪਰਮ ਤਪੋ-ਰਾਸ਼ੀ—ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਣਯੋਗ ਅਵ੍ਯਕਤ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਈ।

Verse 16

कृत्वा हृत्पद्मकिञ्जल्के निष्कलं परमं पदम् / वासुदेवमनाद्यन्तमानन्दं व्योम केवलम्

ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਲ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਚਿਦਾਕਾਸ਼, ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 17

प्रसन्नो भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः / आविर्बभूव योगात्मा देवमातुः पुरो हरिः

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਯੋਗ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ ਦੇਵਮਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵਿਰਭੂਤ ਹੋਇਆ।

Verse 18

दृष्ट्वा समागतं विष्णुमदितिर्भक्तिसंयुता / मेने कृतार्थमात्मानं तोषयामास केशवम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 19

अदितिरुवाच जयाशेषदुः खौघनाशैकहेतो जयानन्तमाहात्म्ययोगाभियुक्त / जयानादिमध्यान्तविज्ञानमूर्ते जयाशेषकल्पामलानन्दरूप

ਅਦਿਤੀ ਬੋਲੀ—ਤੈਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਰਵਜ੍ਞ ਚੇਤਨਾ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ।

Verse 20

नमो विष्णवे कालरूपाय तुभ्यं नमो नारसिंहाय शेषाय तुभ्यम् / नमः कालरुद्राय संहारकर्त्रे नमो वासुदेवाय तुभ्यं नमस्ते

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਾਲ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਨਰਸਿੰਹ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ, ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਨਮਸਤੇ।

Verse 21

नमो विश्वमायाविधानाय तुभ्यं नमो योगगम्याय सत्याय तुभ्यम् / नमो धर्मविज्ञाननिष्ठाय तुभ्यं नमस्ते वराहाय भूयो नमस्ते

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਿਧਾਨਕਰਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਰਾਹ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 22

नमस्ते सहस्त्रार्कचन्द्राभमूर्ते नमो वेदविज्ञानधर्माभिगम्य / नमो देवदेवादिदेवादिदेव प्रभो विश्वयोने ऽथ भूयो नमस्ते

ਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜ-ਚੰਦਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵੇਦ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਗਮ੍ਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

नमः शंभवे सत्यनिष्ठाय तुभ्यं नमो हेतवे विश्वरूपाय तुभ्यम् / नमो योगपीठान्तरस्थाय तुभ्यं शिवायैकरूपाय भूयो नमस्ते

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਯੋਗ-ਪੀਠ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਕਰਸ ਅਖੰਡ ਇਕ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 24

एवं स भगवान् कृष्णो देवमात्रा जगन्मयः / तोषितश्छन्दयामास वरेण प्रहसन्निव

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਮਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਗਤ-ਵਿਆਪਕ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा भूमौ सा वब्रे वरमुत्तमम् / त्वामेव पुत्रं देवानां हिताय वरये वरम्

ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਬੋਲੀ—“ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 26

तथास्त्वित्याह भगवान् प्रपन्नजनवत्सलः / दत्त्वा वरानप्रमेयस्तत्रैवान्तरधीयत

ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।” ਫਿਰ ਅਪਾਰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 27

ततो बहुतिथे काले भगवन्तं जनार्दनम् / दधार गर्भं देवानां माता नारायणं स्वयम्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਨਾਰਾਇਣ—ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

समाविष्टे हृषीकेशे देवमातुरथोदरम् / उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेर्वैरोचनेः पुरे

ਜਦੋਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇਵਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਬਲੀ ਵੈਰੋਚਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 29

निरीक्ष्य सर्वानुत्पातान् दैत्येन्द्रो भयविह्वलः / प्रह्लादमसुरं वृद्धं प्रणम्याह पितामहम्

ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ‘ਪਿਤਾਮਹ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 30

बलिरुवाच पितामह महाप्राज्ञ जायन्ते ऽस्मत्पुरे ऽधुना / किमुत्पाता भवेत् कार्यमस्माकं किंनिमित्तकाः

ਬਲੀ ਬੋਲਿਆ— ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਸਾਡੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਉਤਪਾਤ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

Verse 31

निशम्य तस्य वचनं चिरं ध्यात्वा महासुरः / नमस्कृत्य हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 32

प्रह्लाद उवाच यो यज्ञैरिज्यते विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् / दधारासुरनाशार्थं माता तं त्रिदिवौकसाम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਬੋਲਿਆ— ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੇਵਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 33

यस्मादभिन्नं सकलं भिद्यते यो ऽखिलादपि / स वासुदेवो देवानां मातुर्देहं समाविशत्

ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਖੰਡ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ— ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇਵਮਾਤਾ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 34

न यस्य देवा जानन्ति स्वरूपं परमार्थतः / स विष्णुरदितेर्देहं स्वेच्छयाद्य समाविशत्

ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਮਾਰਥ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਯਥਾਰਥ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

यस्माद् भवन्ति भूतानि यत्र संयान्ति संक्षयम् / सो ऽवतीर्णो महायोगी पुराणपुरुषो हरिः

ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਭੂਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਪੁਰਾਣਪੁਰਖ ਹਰੀ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 36

न यत्र विद्यते नामजात्यादिपरिकल्पना / सत्तामात्रात्मरूपो ऽसौ विष्णुरंशेन जायते

ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ, ਜਾਤ ਆਦਿ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੱਤਾ-ਮਾਤ੍ਰ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

यस्य सा जगतां माता शक्तिस्तद्धर्मधारिणी / माया भगवती लक्ष्मीः सो ऽवतीर्णो जनार्दनः

ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਭਗਵਤੀ ਮਾਇਆ ਲਕਸ਼ਮੀ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 38

यस्य सा तामसी मूर्तिः शङ्करो राजसी तनुः / ब्रह्मा संजायते विष्णुरंशेनैकेन सत्त्वभृत्

ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਮਸੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਰਾਜਸੀ ਤਨੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

इत्थं विचिन्त्य गोविन्दं भक्तिनम्रेण चेतसा / तमेव गच्छ शरणं ततो यास्यसि निर्वृतिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮ੍ਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 40

ततः प्रह्लादवचनाद् बलिर्वैरोचनिर्हरिम् / जगाम शरणं विश्वं पालयामास धर्मतः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 41

काले प्राप्ते महाविष्णुं देवानां हर्षवर्धनम् / असूत कश्यपाच्चैनं देवमातादितिः स्वयम्

ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਦੇਵਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਪ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् / नीलमेघप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्

ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 43

उपतस्थुः सुराः सर्वे सिद्धाः साध्याश्च चारणाः / उपेन्द्रमिन्द्रप्रमुखा ब्रह्मा चर्षिगमैर्वृतः

ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ; ਸਿੱਧ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵ-ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।

Verse 44

कृतोपनयनो वेदानध्यैष्ट भगवान् हरिः / समाचारं भरद्वाजात् त्रिलोकाय प्रदर्शयन्

ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਸਦਾਚਾਰ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 45

एवं हि लौकिकं मार्गं प्रदर्शयति स प्रभुः / स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਠੀਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੋ ਮਿਆਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Verse 46

ततः कालेन मतिमान् बलिर्वैरोचनिः स्वयम् / यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विष्णुमर्चयामास सर्वगम्

ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਰੋਚਨ-ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਨੇ ਆਪ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਯੱਗੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 47

ब्राह्मणान् पूजयामास दत्त्वा बहुतरं धनम् / ब्रह्मर्षयः समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः

ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੱਗ-ਵਾਟ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 48

विज्ञाय विष्णुर्भगवान् भरद्वाजप्रचोदितः / आस्थाय वामनं रूपं यज्ञदेशमथागमत्

ਹਾਲਾਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 49

कृष्णाजिनोपवीताङ्ग आषाढेन विराजितः / ब्राह्मणो जटिलो वेदानुद्गिरन् भस्ममण्डितः

ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੰਡ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭਸਮ-ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵੇਦ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 50

संप्राप्यासुरराजस्य समीपं भिक्षुको हरिः / स्वपादैर्विमितं देशमयाचत बलिं त्रिभिः

ਅਸੁਰਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਿਖਾਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਬਲੀ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ—ਤਿੰਨ ਕਦਮ—ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਮੰਗੀ।

Verse 51

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਜਲਾ ਬਲੀ ਨੇ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਭ੍ਰਿੰਗਾਰ (ਜਲ-ਪਾਤਰ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 52

दास्ये तवेदं भवते पदत्रयं प्रीणातु देवो हरिरव्ययाकृतिः / विचिन्त्य देवस्य कराग्रपल्लवे निपातयामास जलं सुशीतलम्

“ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਜਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਢਾਲਿਆ।

Verse 53

विचक्रमे पृथिवीमेष एता- मथान्तरिक्षं दिवमादिदेवः / व्यपेतरागं दितिजेश्वरं तं प्रकर्तुकामः शरणं प्रपन्नम्

ਉਹ ਆਦਿਦੇਵ (ਵਾਮਨ-ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾਪ ਲਿਆ; ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦਿਤਿਜੇਸ਼ਵਰ ਬਲੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 54

आक्रम्य लोकत्रयमीशपादः प्राजापत्याद् ब्रह्मलोकं जगाम / प्रणेमुरादित्यसहस्त्रकल्पं ये तत्र लोके निवसन्ति सिद्धाः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ-ਚਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਲੋਕ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ, ਕਲਪ-ਕਾਲ ਤੱਕ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ॥

Verse 55

अथोपतस्थे भगवाननादिः पितामहास्तोषयामास विष्णुम् / भित्त्वा तदण्डस्य कपालमूर्ध्वं जगाम दिव्यावरणानि भूयः

ਫਿਰ ਅਨਾਦਿ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਈ; ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਖੋਪੜੀ-ਸਮ ਗੁੰਬਦ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਦਿਵ੍ਯ ਆਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ॥

Verse 56

अथाण्डभेदान्निपपात शीतलं महाजलं तत् पुण्यकृद्भिश्चजुष्टम् / प्रवर्तते चापि सरिद्वरा तदा गङ्गेत्युक्ता ब्रह्मणा व्योमसंस्था

ਫਿਰ ਅੰਡ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਮਹਾਜਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ‘ਗੰਗਾ’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ॥

Verse 57

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

ਮਹਤ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪੁਰੁਸ਼-ਰੂਪ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਸ ਅਵ੍ਯਯ ਪਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ॥

Verse 58

आलोक्य तं पुरुषं विश्वकायं महान् बलिर्भक्तियोगेन विष्णुम् / ननाम नारायणमेकमव्ययं स्वचेतसा यं प्रणमन्ति देवाः

ਵਿਸ਼ਵ-ਕਾਇਆ ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼—ਵਿਸ਼ਣੂ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਨੇ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ, ਅਵ੍ਯਯ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ॥

Verse 59

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

ਤਦ ਆਦਿਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤੀ! ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਇਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 60

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनरेव दैत्यो निपातयामास जलं कराग्रे / दास्ये तवात्मानमनन्तधाम्ने त्रिविक्रमायामितविक्रमाय

ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਜਲ ਢਾਲਿਆ। ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ— “ਹੇ ਅਨੰਤ ਧਾਮ, ਅਮਿਤ ਵਿਕ੍ਰਮ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 61

प्रगृह्य सूनोरपि संप्रदत्तं प्रह्लादसूनोरथ शङ्खपाणिः / जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पातालमूलं प्रविशेति भूयः

ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਸ਼ੰਖਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਮੁੜ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।”

Verse 62

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਲਭ ਭੋਗ ਭੋਗ। ਪਰ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰ; ਕਲਪ-ਦਾਹ (ਪ੍ਰਲਯ) ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 63

उक्त्वैवं दैत्यसिंहं तं विष्णुः सत्यपराक्रमः / पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ-ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਮੁੜ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 64

संस्तुवन्ति महायोगं सिद्धा देवर्षिकिन्नराः / ब्रह्मा शक्रो ऽथ भगवान् रुद्रादित्यमरुद्गणाः

ਸਿੱਧ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਉਸ ਮਹਾਯੋਗ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਆਦਿਤ੍ਯ-ਮਰੁਤ ਗਣ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

कृत्वैतदद्भुतं कर्म विष्णुर्वामनरूपधृक् / पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत

ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵਾਮਨ-ਰੂਪਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 66

सो ऽपि दैत्यवरः श्रीमान् पातालं प्राप चोदितः / प्रह्लादेनासुरवरैर्विष्णुना विष्णुतत्परः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 67

अपृच्छद् विष्णुमाहात्मयं भक्तियोगमनुत्तमम् / पूजाविधानं प्रह्लादं तदाहासौ चकार सः

ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਨੁੱਤਮ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਤਦ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 68

अथ रथचरणासिशङ्खपाणिं सरसिजोलचनमीशमप्रमेयम् / शरणमुपपयौ स भावयोगात् प्रणतगतिं प्रणिधाय कर्मयोगम्

ਫਿਰ ਭਾਵ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਨਿਮਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 69

एष वः कथितो विप्रा वामनस्य पराक्रमः / स देवकार्याणि सदा करोति पुरुषोत्तमः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਵਾਮਨ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।