Adhyaya 9

Verse 1

श्राद्धकर्त्रात्मश्राद्धयोर्निरूपणं नामाष्टमो ऽध्यायः गरुड उवाच / उक्तमाद्यां क्रियां यावन्नृपो ऽपीतित्वयानघ / कस्यचित्केनचिद्राज्ञा किमाद्या सा कृता पुरा

‘ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਗਰੁੜ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਅਨਘ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਉਥੋਂ ਤੱਕ ਦੱਸੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ?

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच / सुपर्ण शृणु वक्ष्यामि यथा राज्ञा क्रिया कृता / आसीत् कृतयुगे राजा वाङ्गो वै बभ्रुवाहनः

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸੁਪਰਨ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਂਗ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ‘ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 3

पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता पक्षीन्द्र धर्मतः / चतुर्भागां भुवं कृत्स्नां स भुङ्के वसुधाधिपः

ਹੇ ਪੱਖੀੰਦਰ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਸੁਧਾਧਿਪਤੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਸਮੂਹ ਭੂ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 4

न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राज्यं प्रशासति / नासीच्चौरभयं तार्क्ष्य न क्षुद्रभयमेव हि

ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ)! ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 5

नासीद्व्याधिभयञ्चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे / स्वधर्मे रेमिरे चासीत्तेजसा भास्करोपमः

ਉਸ ਸਰਬਭੌਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 6

अक्षुब्धत्वेर्ऽचलसमः सहिष्णुत्वे धरासमः / स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः

ਅਡੋਲ ਠਹਿਰਾਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ। ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੁ—ਅਪਾਰ ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

वनं जगाम गहनं हयानाञ्च शतैर्वृतः / सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुन्दुभिनिः स्वनैः

ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ।

Verse 8

आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन् गच्छती पार्थिवे / तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਰਥਿਵ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਾ ਕਿਲਕਿਲਾ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਿਆ। ਅਤੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 9

निर्ययौ परया प्रीत्या वनं मृगजिघांसया / स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम्

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ, ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ। ਤੁਰਦਿਆਂ-ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਨੰਦਨ-ਉਦਿਆਨ ਵਰਗਾ ਵਨ ਵੇਖਿਆ।

Verse 10

बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थध्वजसंयुतम् / विषमैः पर्वतैश्चैव सर्वतश्च समन्वितम्

ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਿਲਵ, ਅਰਕ ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਪਿੱਥ-ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ।

Verse 11

निर्जलं निर्मनुष्यञ्च बहुयोजनमायतम् / मृगसिंहैर्महाघोरैन्यैश्चापि वनेचरैः

ਉਹ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਕਈ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹਿਰਨਾਂ, ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ।

Verse 12

तद्वनं मनुज व्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः / लीलया लोडयामास सूदयन्विविधान्मृगान्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬੱਘ, ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ।

Verse 13

मृगस्य कस्यचित्कुक्षिं ततो विव्याध भूमिपः / राजा मृगप्रसङ्गेन तमनु प्राविशद्वनम्

ਤਦ ਭੂਪ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਮਾਰਿਆ। ਹਿਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਜੰਗਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

एकाकी वै हृतबलः क्षुत्प्रिपासासमन्वितः / स वनस्यान्तमासाद्य महच्चारण्यमासदत्

ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸੀ, ਬਲ ਖੋ ਬੈਠਾ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਡਰਾਉਣੇ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।

Verse 15

तृषया परयाविष्टो ऽन्विष्यज्जलमितस्ततः / स दूरात्पूरचक्राह्वं हंससारसनादितैः

ਤੀਬਰ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਪੂਰਚਕ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 16

सूचितं सर आगत्य साश्व एव व्यगाहत / पद्मानाञ्च परागेण उत्पलानां रजेन च

ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ; ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਹ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 17

सुगन्धममलं शीतं पीत्वाम्भो निर्जगाम ह / मार्गश्रमपरिश्रान्तस्तडागतटमण्डपम्

ਸੁਗੰਧਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ; ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 18

न्यग्रोधं वीक्ष्य तस्याशु जटास्वश्वं बबन्ध ह / स तत्रास्तरमास्तीर्य खेटकानुपधाय च

ਬਰਗਦ ਦਾ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਲੇਟ ਗਿਆ।

Verse 19

सूष्वाप वायुना तत्र सेव्यामातस्तदा क्षणम् / क्षणं सुप्ते नृपे तत्र प्रेतो वै प्रेतवाहनः

ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਝੋਕ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਛੋਟੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ—ਪ੍ਰੇਤਵਾਹਨ—ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

कश्चिदत्राजगामाथ युक्तः प्रेतशतेन च / अस्थिचर्मशिराशेषशरीरः परिविभ्रमन्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੌ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 21

भक्ष्यंपेयं मार्गमाणो न बध्नाति धृतिं क्वचित् / तमपूर्वं नृपो दृष्ट्वाकरोदस्त्रं शरासने

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲੱਭਦਾ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਪੂਰਵ ਤੇ ਅਜੀਬ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ।

Verse 22

दृष्ट्वा सो ऽपि चिरं भूपं तस्थौ स्थाणुपिवाग्रतः / तमवस्थितमालोक्य राजा प्राप्तकुतूहलः

ਉਹ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੂਹਲ ਜਾਗ ਉਠਿਆ।

Verse 23

पप्रच्छ तञ्च को ऽसीति कुतो वा विकृतिं गतः / प्रेत उवाच / प्रेतभावो मया त्यक्तो गतिं प्राप्तो ऽरम्यहं पराम्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਗੜੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ?” ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲਿਆ—“ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਰਮ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 24

त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्ति धन्यतरो मया / बभ्रुवाहन उवाच / किमेतत्दिपिने घोरे सर्वत्रातिभयानके

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਬੋਲਿਆ—ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਘੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੈ?

Verse 25

दोधूयमाने वातेन वात्यारूपेण कोणप / पतङ्गा मशकाः क्षुद्राः कवन्धाश्च शिरांसि च

ਬਵੰਡਰ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਭੂਮੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਪਤੰਗੇ, ਛੋਟੇ ਮੱਛਰ, ਧੜ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਸਿਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 26

मत्स्याः कूर्माः कृकलासा वृश्चिका भ्रमराहयः / अधोमुखोर्ध्वपादास्ते क्रन्दमानाः सुदारुणम्

ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਏ, ਛਿਪਕਲੀਆਂ, ਬਿਛੂ, ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਭ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਪਏ ਹਨ, ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

प्रवान्ति वायवो रूक्षा ज्वलन्तो विद्युदग्नयः / इतस्ततो भ्रमन्तीव वायुना तृणसन्ततिः

ਸੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਕਰੜੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਭੜਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੱਕੀ ਘਾਹ ਦੀ ਪਰਤ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

Verse 28

दृश्यन्ते विविधा जीवा नागाश्च शलभव्रजाः / श्रूयन्ते बहुधा रावा न दृश्यन्ते क्वचित्क्वचित्

ਉੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਨਾਗ ਅਤੇ ਟਿੱਡੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ। ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।

Verse 29

दृष्ट्वेदं विकृतं सर्वं वेपते हृदयंमम / प्रते उवाच / येषां नैवाग्निसंस्कारो न श्राद्धं नोदकक्रियाः

ਇਹ ਸਭ ਵਿਗੜੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਗਨਿ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਹੈ, ਨਾ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ…

Verse 30

षट् पिण्डा दश गात्राणि सपिण्डीकरणं न हि / विश्वासघातिनो ये च सुरापाः स्वर्णहारिणः

ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਛੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ, ਨਾ ਦਸ ਗਾਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਨਾ ਹੀ ਸਪਿੰਡੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ—ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।

Verse 31

मृता दुर्मरणाद्ये च ये चासूयापरा जनाः / प्रायश्चित्तविहीना ये अगम्यागमने रताः

ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਈਰਖਾ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨ (ਨਿਸ਼ਿਧ ਸੰਬੰਧ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

कर्मभिर्भ्राम्यमाणास्ते प्राणिनः स्वकृतैरिह / दुर्लभाहारपानीया दृश्यन्ते पीडिता भृशम्

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦੇ ਉਹ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਅੰਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ।

Verse 33

एतेषां कृपया राजंस्त्वं कुरुष्वौर्ध्वदेहिकम् / येषां न माता न पिता न पुत्रो न च बान्धवाः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਔਰਧ੍ਵਦੇਹਿਕ (ਉੱਤਰ-ਕ੍ਰਿਆ) ਕਰ ਦੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾ ਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ।

Verse 34

तेषा राजा स्वयं कुर्यात्कर्माणि तु यतो नृपः / आत्मनश्च शुभं कर्म कर्तव्यं पारलौकिकम्

ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਨ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪਰਲੋਕ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਆਪ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 35

विमुक्तः सर्वदुः खेभ्यो येनाञ्जो दुर्गातिं तरेत् / भ्रातरः कस्य के पुत्रास्त्रियो ऽपि स्वार्थकोविदाः

ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੁৰ্গਤੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕੀਦਾ ਹੈ—ਸੋਚੋ: ਭਰਾ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦੇ? ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 36

न कार्यस्तेषु विश्रम्भ स्वकृतं भुज्यतेयतः / गृहेष्वर्था निवर्न्त्तन्ते श्मशाने चैव बान्धवाः

ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 37

शरीरं काष्ठामादत्ते पापं पुण्यं सह व्रजेत् / तस्मादाशु त्वया सम्यगात्मनः श्रेय इच्छता

ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੱਗੇ।

Verse 38

अस्थिरेण शरीरेण कर्तव्यञ्चौर्ध्वदोहिकम् / राजोवाच / कृशरूपः करालाक्षस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे

ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਔਰਧ੍ਵਦੇਹਿਕ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ, ਭਿਆਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ।

Verse 39

कथयस्वः मम प्रीत्या प्रेतराज यथातथम् / तथा पृष्टः स वै राज्ञा उवाच सकलं स्वकम्

ਹੇ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ ਯਮ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

प्रेत उवाच / कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव / प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुमिहार्हसि

ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਤਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 41

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्सुखावहम् / नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम्

‘ਵੈਦਿਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਈ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ।

Verse 42

नानापुष्पवनाकीर्णं नानापुण्यजनावृतम् / तत्राहं न्यवसं भूप देवार्चनरतः सदा

ਹੇ ਭੂਪ! ਉਹ ਨਗਰ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 43

वैश्यजातिः सुदेवो ऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते / हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरो मया

ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਨਾਮ ਸੂਦੇਵ ਹੈ—ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ। ਹਵ੍ਯ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 44

विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया / आहारश्च विहारश्च मया वै सुनिवेशितः

ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ-ਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਹਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ (ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ) ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 45

दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा / तत्सर्वं निष्फलं जातं मम दैवादुपागतम्

ਮੈਂ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਦੈਵੀ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 46

न मे ऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवाः / न च मित्रं हितस्तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

ਹੇ ਤਾਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਸੰਤਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਹਿਰਦ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ (ਮਰਨੋਂਤਰ) ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 47

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम / एकादशं त्रिपक्षञ्च षाण्मासिकमथाब्दिकम्

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਏਕਾਦਸ਼ਾਹ, ਤ੍ਰਿਪੱਖ, ਛਾਣਮਾਸਿਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਬਦਿਕ ਸ਼ਰਾਧ ਤੱਕ।

Verse 48

प्रतिमास्यानि चान्या नि ह्येवं श्राद्धानि षोडश / यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਆਦਿ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਰਨੋਂਤਰ ਕਰਮ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 49

प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्यः दत्तैः श्राद्धशतैरपि / एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम्

ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਪੱਕਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।

Verse 50

वर्णानाञ्चैव सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते / तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते

ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬੰਧੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਣੀ-ਰਤਨ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 51

यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम / तथा कार्यं महीपाल दयां कृत्वा मयि प्रभो

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ।

Verse 52

सपिण्डैर्वा सगोत्रैर्वा निष्टुरैर्न कृतो हिमे / वृषोत्सर्गस्ततो दुष्टं प्रेतत्वं प्राप्तवानहम्

ਨਾ ਮੇਰੇ ਸਪਿੰਡਾਂ ਨੇ, ਨਾ ਸਗੋਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 53

क्षुत्तृषाविष्टदेहश्च भक्ष्यं पानं न चाप्नुयाम् / अतो विकृतिरेषा वै कृशात्वादिरमांसका

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਸ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

क्षुत्तृड्जन्यं महादुः खमनुभवामि पुनः पुनः / अकल्याणं हि प्रेतत्वं वृषोत्सर्गं विना कृतम्

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ (ਬਲਦ-ਦਾਨ/ਮੁਕਤੀ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ।

Verse 55

तस्माद्राजन्दयासिन्धो प्रार्थयामि तवाग्रतः / राजोवाच / वर्तते मत्कुले प्रेत इति ज्ञेयं कथं नरैः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ‘ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਣ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ?’

Verse 56

तन्ममाचक्ष्व हि प्रेत प्रेतत्वान्मुच्यते कथम् / प्रेत उवाच / लिङ्गेन पीडया प्रेतो ऽनुमातव्यो नरैः सदा

‘ਹੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਪ੍ਰੇਤਤਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?’ ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲਿਆ: ‘ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ।’

Verse 57

वक्ष्यामि पीडास्ता राजन्या वै प्रेतकृता भुवि / ऋतुः स्यादफलः स्त्रीणां यदा वंशो न वर्धते

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਉਹ ਪੀੜਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ, ਤਦੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਰਿਤੁ (ਗਰਭਧਾਰਣ ਸਮਾਂ) ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

मियन्ते चाल्पवयसः सा पीडा पेतसम्भवा / अकस्माद्वृत्तिहरणमप्रतिष्ठा जनेषु वै

ਪ੍ਰੇਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਉਸ ਪੀੜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਛਿਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 59

अकस्माद्गहदाहः स्यात्सा पीडा प्रेतसम्भवा / स्वगेहे कलहो नित्यं स्याच्च मिथ्याभिशंसनप

ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੀੜਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਕਲੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 60

गजयक्ष्मादिसम्भूतिः सा पीडा प्रेतसम्भवा / अपि स्वयं धनं मुक्तं प्रयत्नादनवे पथि

ਗਜਕਸ਼ਮਾ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਯਾਤਨਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਆਪ ਛੱਡਿਆ (ਖਰਚ/ਦਾਨ) ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੁਸ਼ਕਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 61

नैव लभ्येत नश्येतः सा पीडा प्रेतसंमवा / सुवृष्टौ कृषिनाशः स्याद्वाणिज्याद्वृत्तिनाशनम्

ਪ੍ਰੇਤ-ਜਨਮੀ ਇਹ ਪੀੜ ਨਾ ਤਾਂ ਟਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਫਸਲ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਮਿਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 62

कलत्रं पतिकूलं स्यात्सा पीडा प्रेतसम्भवा / एवन्तु पीडया राजन्प्रेतज्ञानं भवेन्नृणाम्

ਜੇ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਪੀੜ ਪ੍ਰੇਤ-ਜਨਮੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਐਸੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

वृषोत्सर्गो यदि भवेत्प्रेतत्वान्मुच्यते तदा / तस्मान्नप त्वमप्येवं वृषोत्सर्गं कुरु प्रभो

ਜੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕਰੋ।

Verse 64

मामुद्दिश्य नृपे ऽप्यत्राधिकारो ऽत्यनुकम्पया / राजपुत्रो हतः कश्चिन्मयैवाप्तस्ततो मया

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਤੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 65

कुरुष्व त्वं गृहीत्वा मे तद्धनेन वृषोत्सवम् / कार्तिक्यां पौर्णमास्यां वाऽश्वयुङ्मध्ये ऽथवा नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਮੇਰਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਵ ਕਰ—ਕਾਰਤਿਕੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਸ਼ਵਿਨ (ਆਸ਼ਵਯੁਜ) ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ।

Verse 66

रेवतीयुक्तदिवसे कृषीष्ठा मे वृषोत्सवम् / पुण्यान्विप्रान्समाहूय वह्निं स्थाप्य विधानतः

ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਵ ਕਰ। ਪੁੰਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ।

Verse 67

मन्त्रैर्हेमस्तथा कार्यः षड्भिर्नृप विधानतः / बहून्विप्रान् भोजयेथास्तद्रत्नाप्तधनेन वै / एवं कृते महीपाल मम मुक्तिर्भविष्यति

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੋ। ਇਉਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 68

श्रीकृष्ण उवाच / तथेति प्रतिजग्राह मणिं राजा ततः खग

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।” ਤਦ, ਹੇ ਖਗ! ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ…

Verse 69

क्रियाधिकारस्तस्यैव यो धनग्राहको भवेत् / कुर्वतोस्तु तयोर्वार्तामेवं प्रेतमहीक्षितोः

ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਧਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਦਾਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਯਮ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 70

झणत्कारस्तु घण्टानां भेरीणां भाङ्कृतिस्तथा / जातस्तदा राजसेना चतुरङ्गा समापतत्

ਤਦ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਝਣਕਾਰ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਚਤੁਰੰਗ ਰਾਜਸੈਨਾ ਦੌੜਦੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 71

तस्यामागतमात्रायां प्रेतश्चादृश्यतां गतः / तस्माद्वनाद्विनिः सृत्य राजापि पुरमागमत्

ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 72

स कार्तिक्यां पूर्णिमायां प्रेतमुद्दिश्य संव्यधात् / वृषोत्सर्गं विधानेन तन्मण्याप्तधनेन च

ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 73

प्रेतो ऽप्ययं सपदिलब्धसुवर्णदेहः कर्मान्त आगत इति प्रणनाम भूपम् / देव त्वदीयमहिमायमिति स्तुवन् स यातो दिवं गरुड भूपतिना कृतज्ञः

ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸੁਵਰਨ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ‘ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ’ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। “ਦੇਵ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ, ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯ ਉਹ—ਹੇ ਗਰੁੜ—ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 74

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा भूपतिनापि सः / उद्धृतः प्रेतभावाद्वै किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਧਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?