Adhyaya 4

Verse 1

नाम तृतीयो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापियन्नरैः कलुषं कृतम् / तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं विधेया निष्कृतिर्नरैः

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਜੋ ਵੀ ਕਲੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

भस्मादिस्नानदशकमादौ कुर्याद्विचक्षणः / यथाशक्ति षडब्दादिप्रत्याम्नायाच्चरेदपि

ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਭਸਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨਾਨ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਦਸ ਨਿਯਮ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 3

तदर्धं वा तदर्धं वा तदर्धार्धमथापि वा / यथाशक्त्या ततः कुर्याद्दश दानानि वै शृणु

ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰ ਦਸ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਸੁਣੋ।

Verse 4

गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधन्यगुडास्तथा / रजतं लवणं चैव दानानि दश वै विदुः

ਗਾਂ, ਭੂਮੀ, ਤਿਲ, ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਵਸਤ੍ਰ, ਧਾਨ, ਗੁੜ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੂਣ—ਇਹੀ ਦਸ ਦਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 5

प्रायश्चित्ते त्वागता ये तेभ्यो दद्यान्नरो दश / ततो यमद्वारपथे पूयशोणितसंकुले

ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਆਏ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਸ (ਦਾਨ/ਸਿੱਕੇ/ਮਾਪ) ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਯਮਦੁਆਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪੂੰਹ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭਿਆਨਕ ਪਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

नदीं वैतरणीं तर्तुं दद्याद्वैतरणीं च गाम् / कृष्णस्तनी सकृष्णाङ्गी सा वै वैतरणी स्मृता

ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਵੈਤਰਨੀ ਗਾਂ’ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਗਾਂ ਦੇ ਥਣ ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੰਗ ਕਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹੀ ਵੈਤਰਨੀ (ਗਾਂ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 7

तिला लोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा / सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्

ਤਿਲ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨਮਕ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਨਾਜ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ (ਸ਼ਰਾਧ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ) ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 8

एतान्यष्टौ महादानान्युत्तमाय द्विजातये / आतुरेण तु देयानि पदरूपाणि मे शृणु

ਇਹ ਅੱਠ ਮਹਾਦਾਨ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ—ਮਰਨਾਸੰਨ ਆਤੁਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾਨ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 9

छत्रो पानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः / आसनं भाजनं पदं चाष्टविधं स्मृतम्

ਛਤਰ, ਪਾਦੁਕਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ; ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਨ, ਭਾਂਡਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਲਈ ਸਾਮਾਨ—ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 10

तिलापात्रं सर्पिः पात्रं शय्या सोपस्करा तथा / एतत्सर्वं प्रदातव्यं यदिष्टं चात्मनो ऽपि तत्

ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਘਿਉ ਦਾ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਸੈਜ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 11

अश्वो रथश्च महीषी व्यञ्जनं वस्त्रमेव च / ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यं ब्रह्मपूर्वमपि स्वयम्

ਘੋੜਾ, ਰਥ, ਮਹਿਸ, ਪਕਵਾਨ (ਪੱਕਾ ਅੰਨ) ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

दाना न्यन्यान्यपि खग तर्पयेत्स्वीयशक्तितः / प्रायाश्चित्तं कृतं येन दश दानान्यपि क्षितौ

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਯਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 13

दानं गोर्वैतरण्याश्च दानान्यष्टौ तथापि वा / तिलपात्रं सर्पिः पात्रं शय्यादानं तथैव च

ਵੈਤਰਨੀ ਤਰਨ ਲਈ ਗੋਦਾਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤ ਅੱਠ ਦਾਨ—ਤਿਲ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਘਿਉ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਸ਼ਯਿਆ-ਦਾਨ ਆਦਿ—ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 14

पददानं च विधिवन्नासौ निरयगर्भगः / स्वातन्त्र्येणापि लवणदानमिच्छन्ति सूरयः

ਜੇ ਪਾਦੁਕਾ-ਦਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ-ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੀ ਲਵਣ-ਦਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

विष्णुदेहसमुत्पन्नो यतो ऽयं लवणो रसः / आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

ਇਹ ਲਵਣ-ਰਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨ ਨਿਕਲਣ, ਤਦ ਇਹ ਤੱਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

लवणं च तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः / यानिकानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਵਣ ਜ਼ਰੂਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਨੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜੋ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾਨ ਵੀ ਤਦ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

तानितानि च सर्वाणि उपतिष्ठन्ति चाग्रतः / प्रायश्चित्तं कृतं येन साङ्गं खग स वै पुमान्

ਉਹ ਸਾਰੇ (ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪਾਏ) ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਂਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਕਰਤਾ ਹੈ।

Verse 18

पापानि भस्मसात्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते / अमृतं तु गवां क्षीरं यतः पतगसत्तम्

ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਤਗਸੱਤਮ (ਗਰੁੜ), ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 19

तस्माद्ददाति यो धेनुममृतत्वं स गच्छति / दानान्यष्टौ तु दत्त्वा वै गन्धर्वनिलये वसेत्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧੇਨੂ (ਗਾਂ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਤਵ (ਅਮਰਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 20

आलयस्तत्र रौद्रे हि दह्यते येन मानवः / छत्रदानेन सुच्छाया जायते पथि तुष्टिदा

ਉਸ ਰੌਦ੍ਰ (ਤਪਤ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਤਾਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੜਦਾ ਹੈ; ਛਤ੍ਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁਖਦ ਛਾਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਸੱਲੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 21

असिपत्रवनं धारमतिक्रामति वै सुखम् / अश्वारूढश्च व्रजति ददते यद्युपानहौ

ਉਹ ਧਾਰਦਾਰ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਪਾਨਹ (ਪਾਦੁਕਾ/ਜੁੱਤੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 22

भोजनासनदानेन सुखं मार्गे भुनक्ति वै / प्रदेशे निर्जले दाता सुखी स्याद्वै कमण्डलोः

ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਲ-ਰਹਿਤ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲੂ (ਜਲ-ਪਾਤਰ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः / न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ—ਅਤਿ ਰੌਦ੍ਰ, ਵਿਕਰਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ—ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਰੂਪ ਦਇਆ ਕਾਰਨ (ਜੀਵ ਨੂੰ) ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 24

तिलपात्रं तु विप्राय दत्तं पत्ररथ ध्रुवम् / नाशयेत्त्रिविधं षापं वाङ्मनः कायसम्भवम्

ਹੇ ਗਰੁੜ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿਲ-ਪਾਤਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

घृतपात्रप्रदाने रुद्रलोके वसेन्नरः / सर्वोपस्करसंयुक्तां शय्यां दत्त्वा द्विजातये

ਘਿਉ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਸਭ ਉਪਕਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

नानाप्सरोभिराकीर्णं विमानमधिरोहति / षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडित्वा शक्रमन्दिरे

ਉਹ ਅਨੇਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਮਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਮਦਾ ਹੈ।

Verse 27

इन्द्रलोकात्परिभ्रष्ट इह लोके नृपो भवेत् / सर्वोपस्करणोपेतं युवानं दोषवर्जितम्

ਇੰਦ੍ਰਲੋਕ ਤੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ।

Verse 28

यो ऽश्वं ददाति विप्राय स्वर्गलोके च तिष्ठति / यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि खगेश्वर

ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੋਮ ਹਨ।

Verse 29

तावतो राजितांल्लोकानाप्नुवन्ति हि पुष्कलान् / चतुर्भिस्तुरगैर्युक्तं सर्वोपकरणैर्युतम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅਨੇਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਵੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

रथं द्विजातये दत्त्वा राजसूयफलं लभ्त्

ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਰਥ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

दुग्धाधिकां च महिषीं नवमेघवर्णां सन्तुष्टतर्णकवलीं जघनाभिरामाम् / दत्त्वा सुवर्णतिलकां द्विजपुङ्गवाय लोकोदयं स जयतीति किमत्र चित्रम्

ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਸੁਡੌਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਸੁਵਰਨ ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਮਹਿਸ਼ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਪੁੰਗਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਜੇ ਦਾਤਾ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇ ਹੋ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਹੈ?

Verse 32

तालवृन्तस्य दानेन वायुना वीज्यते पथि / कान्तियुक् सुभगः श्रीमान् भवत्यम्बरदानतः

ਤਾਲਪੱਤੇ ਦੀ ਪੱਖੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ, ਸੁਭਾਗਾ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

रसान्नोपस्करयुतं गृहं विप्राय योर्ऽपयेत् / न हीयते तस्य वंशः स्वर्गं प्राप्नोत्यनुत्तमम्

ਜੋ ਰਸਭਰੇ ਅੰਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

भवत्यत्र खगश्रेष्ठ फलगौखलाघवम् / श्रद्धाश्रद्धाविभेदेन दानगौरवलाघवात्

ਹੇ ਖਗਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰੁੜ! ਇੱਥੇ ਫਲ ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਅਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ।

Verse 35

ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यत्र रसास्तथा / तदा खग तथाह्लादमापदि प्रतिपद्यते

ਤਦ, ਹੇ ਖਗ ਗਰੁੜ! ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜਲ-ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢੇ ਰਸਦਾਰ ਪਾਨੀਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਰਾਹਤ ਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा / सो ऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਂਦਿਆਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

आसन्ने मरणे कुर्यात्संन्यासं चेद्विधानतः / आवर्तेत पुनर्नासौ ब्रह्मभूयाय कल्पते

ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਸਥਾ (ਮੋਖ) ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 38

आसन्नमरणो मत्यश्चेत्तीर्थं प्रतिनयिते / तीर्थप्राप्तौ भवेन्मुक्तिर्म्रियते यदि मार्गगः / पदेपदे क्रतुसमं भवेत्तस्य न संशयः

ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਮਰਤ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਰਥ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਯੱਗ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 39

गृह्णीयाच्चेदनशनं व्रतं विधिवदागते / मृत्यौ न सो ऽपि संसारे भूयः पर्यटति द्विज

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨਸ਼ਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦਾ।

Verse 40

किं दानमिति तुर्यस्य प्रश्नस्योत्तरमीरितम् / दाहमृत्योरन्तरे किमितिप्रश्नोत्तरं शृणु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ—“ਦਾਨ ਕੀ ਹੈ?”—ਦਾ ਉੱਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ “ਮੌਤ ਅਤੇ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”—ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣੋ।

Verse 41

गतप्राणं ततो ज्ञात्वा स्नात्वा पुत्रादिराशु तम् / शवं जलेन शुद्धेन क्षालयेदविचारयन्

ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਸਬੰਧੀ ਤੁਰੰਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧੋਣ।

Verse 42

परिधाप्याहते वस्त्रे चन्दनैः प्रोक्षयेत्तनुम् / ततो मृतस्य स्थाने वै एकोद्दिष्टं समाचरेत्

ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਵੇਂ (ਨਾ ਧੋਏ) ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਚੰਦਨ-ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 43

प्रयोगपूर्वं दाहस्य योग्यतादिर्यथा भवेत् / आंसनं प्राक्षण च स्यान्न स्यादेतच्चतुष्टयम्

ਦਾਹ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਹ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਆਦਿ ਪੂਰਵ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰੇ। ਯਥੋਚਿਤ ਸਥਾਪਨਾ/ਬਿਠਾਉ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰੋਛਣ ਹੋਵੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਚਾਰ ਪੂਰਵਕਰਮ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 44

आवाहनार्चन चैव पान्त्रालम्भावगाहने / भवेद्दानान्नसङ्कल्पः पिण्डदानं सदा भवेत्

ਆਵਾਹਨ ਤੇ ਅਰਚਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ/ਅਵਗਾਹਨ ਵੇਲੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 45

पदार्थपञ्चकं न स्याद्रेखा प्रत्यवनेजनम् / दद्यादक्षय्यमुदकं न स्यादेतत्त्रयं पुनः

‘ਪਦਾਰਥ-ਪੰਚਕ’ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ; ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਨੇਜਨ (ਸ਼ੁੱਧੀ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ) ਵੀ ਨਾ ਤਿਆਗੇ। ਅਕ੍ਸ਼ਯ-ਉਦਕ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ ਹਨ।

Verse 46

स्वधावाचनमाशीश्च तिलकं च खगोत्तम / घटं दद्यात्समाषान्नं दद्याल्लोहस्य दक्षिणाम्

ਸ੍ਵਧਾ-ਵਾਚਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਵੇ; ਹੇ ਖਗੋੱਤਮ (ਗਰੁੜ), ਤਿਲਕ ਲਗਾਏ। ਜਲ-ਘਟ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅੰਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 47

पिण्डस्य चालनं प्रोक्तं नैव प्रोक्तमिदं त्रिकम् / प्रच्छादनविसर्गौ च स्वस्तिवाचनकं तथा

ਪਿੰਡ ਦਾ ਚਲਾਉਣਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਤ੍ਰਿਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ—ਪ੍ਰੱਛਾਦਨ (ਢੱਕਣਾ), ਵਿਸਰਗ/ਵਿਸਰਜਨ ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ-ਵਾਚਨ (ਮੰਗਲ ਪਾਠ) ਵੀ।

Verse 48

एषु षट्सु विधिः प्रोक्तः श्राद्धेषु मलिनेषु ते / षडेव मरणस्थाने द्वारि चात्वरिके तथा

ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ—ਮਲਿਨ/ਅਸ਼ੁੱਧ (ਜਾਂ ਬੇਕਾਇਦਾ) ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਲਈ—ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਛੇ ਮਰਨ-ਸਥਾਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ।

Verse 49

विश्रामे काष्ठचयने तथा सञ्चयने खग / मृतिस्थाने शवो नाम भूमिस्तुष्यति देवता

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਥਾਂ, ਚਿਤਾ ਲਈ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਚਯ ਵਿੱਚ—ਮਰਨ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ‘ਸ਼ਵ’ ਨਾਮਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਭੂਮੀ-ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

पान्थो द्वारि भवेत्तेन प्रीता स्याद्वास्तुदेवता / चत्वरे खेचरस्तेन तुष्येद्भृतादिदेवता

ਉਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਾਂਥ (ਯਾਤਰੀ-ਅਤਿਥੀ) ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸਤੂ-ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਖੇਚਰ (ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ) ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

विश्रामे भूतसंज्ञो ऽयं तुष्टस्तेन दिशो दश / चितायां साधक इति सञ्चितौ प्रेत उच्यते

ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੇਲੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ‘ਭੂਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ‘ਸਾਧਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੰਚਯ (ਅਸਥੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪ੍ਰੇਤ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तिलदर्भघृतेधांसि गृहीत्वा तु सुतादयः / गाथां यमस्य सूक्तं वाप्यधीयाना व्रजन्ति हि

ਤਿਲ, ਦੱਭ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

अहरहर्नीयमानो गामश्वं पुरुषं वृषम् / वैवस्वतो न तृप्येत सुरया त्विव दुर्मतिः

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਬਲਦ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦਾ।

Verse 54

इमां गाथमपेतेति सूक्तं वा पथि संपठेत् / दक्षिणस्यां दिश्यरण्यं व्रजेयुः सर्वबान्धवाः

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ‘ਅਪੇਤੇ’ ਵਾਲੀ ਇਹ ਗਾਥਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਸੂਕਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ।

Verse 55

पथि श्राद्धद्वयं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना खग / ततः शनैर्भूतले वै दक्षिणाशिरसं शवम्

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 56

स्थापयित्वा चिताभूमौ पूर्वोक्तं श्राद्धमाचरेत् / तृणकाष्ठतिलाज्यादि स्वयं निन्युः सुतादयः

ਚਿਤਾ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਤਿਲ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਸਮੱਗਰੀ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਆਪ ਹੀ ਲਿਆਉਣ।

Verse 57

शूद्रानीतैः कृतं कर्म सर्वं भवति निष्फलम् / प्राचीनावीतिना भाव्यं दक्षिणाभिमुकेन च

ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 58

वेदी तत्र प्रकर्तव्या यथाशास्त्रमथाण्डज / प्रतेवस्त्रं द्विधा कृत्वार्धेन तं छादयेत्ततः

ਹੇ ਅੰਡਜ (ਗਰੁੜ)! ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਤ-ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕੋ।

Verse 59

अर्धं श्मशानवासार्थं भूमावेव विनिः क्षिपेत् / ततः पूर्वोक्तविधिना पिण्डं प्रेतकरे न्यसेत्

ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਵਾਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰ (ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਹੱਥ ਲਈ) ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।

Verse 60

आज्येनाभ्यञ्जनं कार्यं सर्वाङ्गेषु शवस्य च / दाहमृत्योरन्तराले विधिः पिण्डस्य तं शृणु

ਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੌਤ ਅਤੇ ਦਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿੰਡ-ਅਰਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ।

Verse 61

पूर्वोक्तैः पञ्चभिः पिण्डैः शवस्याहुतियोग्यता / अन्यथा चोपघाताच्च राक्षसाद्या भवन्ति हि

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਵ ਆਹੁਤੀ ਲੈਣ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਧੀ-ਭੰਗ ਤੇ ਉਪਘਾਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

संमृज्य चोपलिप्याथ उल्लिख्योद्धृत्य वेदिकाम् / अभ्युक्ष्योपसमाधाय वह्निं तत्र विधानतः

ਥਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲੇਪ ਨਾਲ ਲਿਪ ਕੇ, ਵੇਦਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਉੱਠਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 63

पुष्पाक्षतैश्च संपूज्य देवं क्रव्यादसंज्ञकम् / श्रौतेन तु विधानेन ह्याहिताग्निं दहेद्वुधः

ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ‘ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ’ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੌਤ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 64

चण्डालाग्निं चिताग्निं च पतिताग्निं परित्यजेत् / त्वं भूतकृज्जगद्योनिस्त्वं लोकपरिपालकः

ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੱਗ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਪਾਲਕ ਹੈਂ।

Verse 65

उपसंहर तस्मात्त्वमेनं स्वर्गं नयामृतम् / इति क्रव्यादमभ्यर्च्य शरीराहुतिमाचरेत्

“ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ, ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ!”—ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ-ਆਹੁਤੀ (ਦਾਹ-ਆਹੁਤੀ) ਕਰੇ।

Verse 66

अर्धदग्धे तथा देहे दद्यादाज्याहुतिं ततः / अस्मात्त्वमधिजातो ऽसि त्वदयं जायतां पुनः

ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਅੱਧੀ ਸੜ ਚੁੱਕੇ, ਤਦੋਂ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। (ਕਹੇ:) “ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ (ਦੇਹ) ਮੁੜ ਜਨਮ ਪਾਵੇ।”

Verse 67

असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्युक्त्वा तु नामतः / एवमाज्याहुतिं दत्त्वा तिलमिश्रां समन्त्रकम्

ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ 'ਸਵਾਹਾ—ਇਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ' ਅਜਿਹਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਘਿਓ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 68

रोदितव्यं ततो गाढमेवं तस्य सुखं भवेत् / दाहस्यानन्तरं तत्र कृत्वा सञ्चयनिक्रियाम्

ਇਸ ਲਈ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਥੇ ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 69

प्रेतपिण्डं प्रदद्याच्च दाहार्तिशमनं खग / ततः प्रदक्षिणं कृक्त्वा चिताप्रस्थानवीक्षकाः

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਜਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਪਿੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਚਿਖਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 70

कनिष्ठपूर्वाः स्नानार्थं गच्छेयुः सूक्तजापकाः / ततो जालसमीपे तु गत्वा प्रक्षाल्य चांशुकम्

ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਲ ਸਰੋਤ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 71

परिधाय पुनस्तच्च ब्रृयुस्तं पुरुषं प्रति / उदकं तु करिष्यामः सचैलं पुरुषास्ततः

ਉਸ (ਗਿੱਲੇ) ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 'ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਲ ਅਰਪਣ (ਉਦਕ) ਕਰਾਂਗੇ'; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 72

कुरुध्वमित्येव वदेच्छतवर्षावरे मृते / पुत्राद्या वृद्धपूर्वास्ते एकवस्त्राः शिखां विना

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ “ਕੁਰੁਧ੍ਵਮ੍—ਕਰਮ ਕਰੋ” ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ, ਜੇਠੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਧੀ ਨਿਭਾਉਣ।

Verse 73

प्राचीनावीतिनः सर्वे विशेयुर्मौनिनो जलम् / अपनः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ, ਮੌਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਣ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਨ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਅਸ਼ੌਚ ਸੁੱਕ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

जलावघट्टनं चव न कुर्युः स्नानकारकाः / ततस्तटे समागत्य शिखां बद्ध्वा ऋजून् कुशान्

ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਹਿਲਾਉਣ, ਨਾ ਛਿਟਕਾਉਣ। ਫਿਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਖਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਕੁਸ਼ (ਦਰਭ) ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਣ।

Verse 75

दक्षिणाग्रहस्तयोस्तु कृत्वाथ सतिलं जलम् / आदायाञ्जलिना याम्यां दुः खी पैतृकतीर्थतः

ਫਿਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰੇਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਯਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ—ਦੱਖਣ ਵੱਲ—ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 76

एकवारं त्रिवारं वा दशवारमथापि वा / भूमावश्मनि वा सर्वे क्षिपेयुर्वाग्यताः खग

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਇਕ ਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਜਾਂ ਦਸ ਵਾਰ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ (ਵਿਹਿਤ ਅਰਪਣ) ਸੁੱਟਣ।

Verse 77

तृप्यन्तु तृप्यतां वापि तर्पयाम्युपतिष्ठताम् / प्रेतैतदमुकगोत्रेत्युक्तेष्वेवं समुच्चरेत्

ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਇਹ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ। ‘ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 78

जलाञ्जलौ कृते पश्चाद्विधेयं दन्तधावनम् / त्यजन्ति गोत्रिणः सर्वे दिनानि नव काश्यप

ਜਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਤਧਾਵਨ (ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਇੱਕੋ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ (ਇਹ ਕਰਮ) ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ।

Verse 79

तत उत्तीर्योदकाद्वै वस्त्राणि परिधाय च / स्नानवस्त्रं सकृत्पीड्य विशेयुः शुचिभूतले

ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ; ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਓ।

Verse 80

अश्रुपातं न कुर्वीत दत्त्वा दाहजलाञ्जलिम् / श्लेष्माश्रु बान्धवैर्मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतो ऽवशः

ਦਾਹ-ਸੰਬੰਧੀ ਜਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਅੰਸੂ ਨਾ ਡਿਗਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਕਫ਼-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਅੰਸੂ ਪ੍ਰੇਤ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 81

अतो न रोदितव्यं हि क्रियाः कार्याः स्वशक्तितः / ततस्तेषूपविष्टेषु पुराणज्ञः सुकृत्स्वकः

ਇਸ ਲਈ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੈਠ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ—ਸਦਕਰਮੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ।

Verse 82

शोकापनोदं कुर्वीत संसारानित्यतां ब्रुवन् / मानुष्ये कदलीस्तन्भे असारे सारमार्गणम्

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਨਿਤਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਸਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਅਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸਾਰ ਖੋਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 83

करोति यः स संमूढो जलबुद्वद्रसन्निभे / पञ्चधा संभृतः कायो यदि पञ्चत्वमागतः

ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਪਲਭੰਗੁਰ ਹੈ। ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਦੇਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪੰਜਤੱਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

कर्मभिः स्वशरीरोत्थैस्तत्र का परिदेवना / गन्त्री वसुमती नाशमुदधिर्दैवतानि च

ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਰਮ ਉੱਥੇ ਫਲ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਿਉਂ? ਧਰਤੀ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਸ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ—ਸਭ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।

Verse 85

फेनप्रख्यः कथं नाशं मर्त्यलोको न यास्यति / एवं संश्रावयेत्तत्र मृदुशाद्वलसंस्थितान्

‘ਮਰਤ ਲੋਕ ਫੇਨ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਹ ਨਾਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ?’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਥੇ ਨਰਮ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 86

ते ऽयि संश्रुत्य गच्छेयुर्गृहं बालपुरः सराः / विदश्य र्निबपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः

ਉਹ ਬੁਲਾਵਾ ਸੁਣ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੇਵਕ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰ (ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਤੇ) ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 87

आचम्य वह्निसलिलं गोमयं गौरसर्षपान् / दूर्वाप्रवालं वृषभमन्यदप्यथ मङ्गलम्

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ, ਅੱਗ ਤੇ ਜਲ, ਗੋਬਰ, ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ, ਦੂਬ ਘਾਹ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ, ਇਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੋਵੇ—ਸਭ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੇ।

Verse 88

प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः / श्रौतेन तु विधानेन आहिताग्निं देहद्वधः

ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਕਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੌਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 89

ऊनद्विवर्षं निखनेन्न कुर्यादुदकं ततः / योषित्पतिव्रता या स्याद्भर्तारं यानुगच्छति

ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਾ ਦਫ਼ਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਸੱਚੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਅਨੁਗਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 90

प्रयोग पूर्वं भर्तारं नमस्कृत्यारुहेच्चितिम् / चितिभ्रष्टा तु या मोहात्सा प्राजापत्यमाचरेत्

ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਪਰ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਮੋਹ ਵਸ਼ ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਫਿਸਲ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।

Verse 91

तिस्रः कोट्योर्धकोटी य यानि लोमानि मानुषे / तावत्कालं वसेत्स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ—ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ—ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਗਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 92

व्यालग्राही यथा व्यालं बिलादुद्धरते बलात् / तद्वदुद्धृत्य सा नारी तेनैव सह मोदते

ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਿੱਲ ਵਿਚੋਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਨਾਰੀ ਵੀ ਉੱਧਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 93

तत्र सा भर्तृपरमा स्तूयमानाप्सरोगणैः / क्रीडते पतिना सार्धं यावदिन्द्राश्चतुर्दश

ਉੱਥੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰ-ਚੱਕਰਾਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 94

ब्रह्मघ्नो वा कृघ्नो वा मित्त्रिघ्नो वा भवेत्पतिः / पुनात्यविधवा नारी तमादाय मृता तु या

ਪਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਨਾਰੀ ਅਵਿਧਵਾ ਰਹਿ ਕੇ (ਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਮਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 95

मृते भर्तरि या नारी समारोहेद्धुताशनम् / सारन्धतीसमाचारा स्वर्गलोके महीयते

ਪਤੀ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਜੋ ਨਾਰੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਰਗਾ ਆਚਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 96

यावच्चाग्नौ मृते पत्यौ स्त्री नात्मानं प्रदाहयेत् / तावन्न मुच्यते सा हि स्त्रीशरीरात्कथञ्चन

ਪਤੀ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਇਸਤਰੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ-ਦੇਹ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 97

मातृकं पैतृकं चैव यत्र चैव प्रदीयते / कुलत्रयं पुनात्येषा भर्तारं यानुगच्छति

ਜਿੱਥੇ ਮਾਤ੍ਰੀ ਕੁਲ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰੀ ਕੁਲ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ-ਜਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਤਿੰਨਾਂ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 98

आर्तार्ते मुदिते हृष्टा प्रोषिते मलिना कृशा / मृते म्रियेत या पत्यौ सा स्त्री ज्ञेया पतिव्रता

ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਖੁਸ਼, ਪਤੀ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ; ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਿਨਾ ਸਿੰਗਾਰ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਇਸਤਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਜਾਣੀਦੀ ਹੈ।

Verse 99

पृथक् चितां समारुह्य न प्रिया गन्तुमर्हति / क्षत्त्रियाद्याः सवर्णाश्च आरोहेयुरपीह ताः

ਵੱਖਰੀ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਿਆ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਜਾਣਾ (ਸਹਗਮਨ) ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਖ਼ਤਰੀਆ ਆਦਿ ਸਮਵਰਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ।

Verse 100

चाण्डालीमवधिं कृत्वा ब्राह्मणीतः समो विधिः / अगर्भिणीनां सर्वासामबालताक्मे(का)नामपि

ਚਾਂਡਾਲੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤੱਕ ਵਿਧਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਭ ਅਗਰਭਣੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਬਾਲ-ਤਾਕਮ (ਬਚਪਨ ਦੇ ਜ਼ੁਕਾਮ/ਜ੍ਵਰ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ।

Verse 101

दहनस्य विधिः प्रोक्तः सामान्येन मया खग / विशेषमपि तस्यास्य कञ्चित्किं श्रोतुमिच्छति

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਮੈਂ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 102

गरुड उवाच / प्रोषिते तु मृते स्वामिन्यस्थ्निनाशमुपेयुषि / कथं दाहः प्रकर्तव्यस्तन्मे वद जगत्पते

ਗਰੁੜ ਬੋਲੇ—ਜਦ ਪਤੀ ਪਰਦੇਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਵਾਮਿਨੀ (ਪਤਨੀ) ਮਰ ਜਾਵੇ ਤੇ ਦੇਹ ਅਸਥਿ-ਨਾਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 103

श्रीकृष्ण उवाच / अस्थीनि चेन्न लभ्यन्ते प्रोषितस्य नरस्य च / तेषाञ्च हि गतिस्थानं विधानं कथयाम्यहम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੋਲੇ—ਜੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਠਹਿਰਾਉ-ਸਥਾਨ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 104

शृणु तार्क्ष्य परं गोप्यं पत्युर्दुर्मरणेषु यत् / लङ्घनैर्ये मृता जीवां दंष्ट्रिभिश्चाभिघातिताः

ਹੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ), ਸੁਣ—ਅਕਾਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਸਿੱਖਿਆ: ਜੋ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

कण्ठग्रहे विलग्नानां क्षीणानां तुण्डघातिनाम् / विषाग्निवृषविप्रेभ्यो विषूच्या चात्मघातकाः

ਜੋ ਗਲ੍ਹਾ ਘੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੋਟਾਂ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ, ਵ੍ਰਿਸ਼/ਪਸ਼ੂ-ਸੰਬੰਧੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਅਪਚਾਰ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵਿਸੂਚਿਕਾ (ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ) ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 106

पतनोद्बन्धनजलैर्मृतानां शृणु संस्थितिम् / सर्पव्याघ्रैः शृङ्गिभिश्च उपसर्गोपलोदकैः

ਡਿੱਗਣ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੇਲੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਣੋ; ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਬਾਘ, ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਉਪਸਰਗ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੀੜਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 107

ब्राह्मणैः श्वापदैश्चैव पतनैर्वृक्षवैद्युतैः / नखैर्लोहैर्गिरेः पातैर्भित्तिपातैर्भृगोस्तथा

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਜੰਗਲੀ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ; ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਕੰਧ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

कट्वायामन्तरिक्षे च चौरचाण्डालतस्तथा / उदक्याशुनकीशूद्ररजकादिविभूषिताः

ਕਟਵਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੋਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਕੁੱਤੀਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਧੋਬੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 109

ऊर्ध्वोचछिष्टाधरोच्छिष्टोभयोच्छिष्टास्तु ये मृताः / शस्त्रघातैर्मृता ये चास्यश्वस्पृष्टास्तथैव च

ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਉੱਪਰਲਾ ਭਾਗ (ਮੂੰਹ/ਸਿਰ) ਅਸ਼ੁੱਧ, ਕਦੇ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਘਾਤ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਛੂਹ ਕੇ/ਕੁਚਲ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਰਨ-ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 110

तत्तु दुर्मरणं ज्ञेयं यच्च जातं विधैं विना / तेन पापेन नरकान् भुक्त्वा प्रेतत्वभागिनः

ਜੋ ਮੌਤ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ (ਸੰਸਕਾਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਦੁਰਮਰਨ’ ਜਾਣੋ। ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 111

न तेषां कारयेद्दाहं सूतकं नोदकक्रियाम् / न विधानं मृताद्यञ्च न कुर्या दौर्ध्वदैहिकम्

ਅਜਿਹਿਆਂ ਲਈ ਨਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਸੂਤਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਨਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ (ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ) ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 112

न पिण्डदानं कर्तव्यं प्रमादाच्चेत्करोति हि / नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति

ਪਿੰਡਦਾਨ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰੇਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 113

अतस्तस्य सुतैः पौत्त्रैः सपिण्डैः शुभमिच्छुभिः / नारायणबलिः कार्यो लोकगर्हाभिया खग

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਪਿੰਡ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ—ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)!—ਨਾਰਾਇਣ-ਬਲੀ ਕਰਣ।

Verse 114

तथा तेषां भवेच्छौचं नान्यथेत्यब्रवीद्यमः / कृते नारायणबलावौर्ध्वदेहिकयोग्यता

ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੌਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਨਾਰਾਇਣ-ਬਲੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਊਰਧਵ-ਦੇਹਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 115

तस्य सुद्धिकरं कर्म तद्भवेन्न तदन्यथा / नारायणबलिं सम्यक् तीर्थे सर्वं प्रक्पयेत्

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਉਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ-ਬਲੀ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਤ ਸਾਰੇ ਅਰਪਣ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 116

कृष्णाग्रे कारयेद्बिप्रैर्येन पूतो भवेन्नरः / पूर्वन्तु तर्पणं कार्यं विप्रैः पौराणवैदिकैः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣ-ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 117

सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् / कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि

ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅਖ਼ਤ (ਅਕਸ਼ਤ) ਲੈ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 118

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुमिति स्मरन् / अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ‘ਪ੍ਰੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ’ ਇਹ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਦੇਵ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।

Verse 119

अक्षयः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भव / तर्पणस्यावसाने स्याद्वीतरागो विमत्सरः

‘ਹੇ ਅਖ਼ਯ! ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼! ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।’ ਤਰਪਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਤਸਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 120

जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिष्मान्धर्मतत्परः / भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धान्येकादशैव तु

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 121

सर्वकर्मविधाने एकैकाग्रे समाहितः / तोयव्रीहियवान्दद्याद्गोधूमांश्च प्रियङ्गवः

ਸਾਰੇ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਜਲ, ਵ੍ਰੀਹਿ (ਚੌਲ), ਯਵ (ਜੌ), ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਅਨਾਜ ਅਰਪਣ/ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 122

हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च दापयेत् / दापयेत्सर्वसंस्यानि क्षीरं क्षौद्रसमान्वितम्

ਹਵਿਸ਼ਯੋਗ ਸ਼ੁਭ ਅੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਛਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ਼ਣੀਸ਼ (ਪੱਗ) ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ—ਸ਼ਹਿਦ ਸਮੇਤ ਦੁੱਧ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 123

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् / द्पयेत्सर्वपापेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिवञ्चनम्

ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ (ਜੁੱਤੀ) ਸਮੇਤ ‘ਅੱਠਵਿਧ ਪਦ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੰਕਤੀ-ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੰਚਨਾ ਜਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 124

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् / दातव्यं सर्वंविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅੱਖਤ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 125

शङ्खे खड्गे ऽथ वा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक् / ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनीं गतः

ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ, ਖੜਗ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰੇ। ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਮ ਜਾਵੇ।

Verse 126

ऋचा वै दापयेदर्घमर्घोद्दिष्टं पृथक्पृथक् / ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च यमः प्रेतश्च पञ्चमः

ਰਿਚਾ (ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿਵਾਏ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ-ਉੱਦਿਸ਼ਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਮ—ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ।

Verse 127

पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः / वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्गाः पदानि च

ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਚਰਤਨ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਸਤ੍ਰ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਮੂੰਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਦੇ ‘ਪਦ’ (ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ/ਪਦ-ਵਸਤੂ) ਵੀ ਸਜਾਏ।

Verse 128

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि / जलधारां ततः कुर्यात्पिण्डेपिण्डे पृथक्पृथक्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲਧਾਰਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 129

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये पि वा / तिलोदकं समादाय सर्वोषधिमसन्वितम्

ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਤਿਲੋਦਕ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦੇ ਮਿਲਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 130

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् / दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय पददानं तथैच

ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪਦਦਾਨ’ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 131

यमोद्देशेतिलांल्लौहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम् / एवं विष्णुबलिं दत्त्वा यथाशक्त्या विधानतः

ਯਮ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 132

समुद्धरति तत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारण नागदंशान्मृतो यस्तु विशेषस्तन्तु मे शृणु

ਇਹ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਨਾਗ-ਡੰਸ ਨਾਲ ਮਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।

Verse 133

सुवर्णभारनिष्पन्नं नागं कृत्वा तथैव गाम् / विप्राय दत्त्वा विधिवत्पितुरानृण्यमाप्नुयात्

ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਭਾਰ ਨਾਲ ਨਾਗ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਗਾਂ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-਋ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 134

एवं सर्पबलिं दत्त्वा सर्पदोषाद्विमुच्यते / पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वोषधिसमन्वितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਪ-ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰਪ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਭ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਲਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 135

पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप / कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम्

ਹੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੁਣ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਜਿਨ ਵਿਛਾ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 136

शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तो ऽस्थिसञ्चयः / विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक् पृथक्

ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿ-ਸੰਚਯ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਡੰਡੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਡੰਡੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 137

चत्वारिंशच्छिरोभागे ग्रीवायां दश विन्यसेत् / विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिञ्जठरे तथा

ਸਿਰ ਦੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਚਾਲੀ ਰੱਖੇ, ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀਹ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਵੀਹ ਰੱਖੇ।

Verse 138

बाहुद्वये शतं दद्यात्कटिदेशे च विंशतिम् / ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत्

ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਕਮਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਰੱਖੇ। ਦੋਵੇਂ ਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 139

दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड् दद्याद्वृषाणद्वये / दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰੱਖੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਣ-ਦ੍ਵਯ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦੇਵੇ। ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਰੱਖੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 140

नारिकेलं शिरः स्थानें तुम्बं दद्याच्च तालुके / पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

ਸਿਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਤਾਲੂ ਵਿੱਚ ਤੁੰਬ (ਲੌਕੀ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਰਤਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਫਲ ਰੱਖੇ।

Verse 141

अन्त्रेषु नालिकं तद्याद्वालुकाङ्घ्राणे एव च / वसायां मृत्तिकां दद्याद्धरितालमनः शिलाः

ਆਂਤਾਂ ਲਈ ਨਾਲਿਕਾ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਵਾਲੁਕਾ (ਰੇਤ) ਵੀ ਦੇਵੇ। ਚਰਬੀ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਤੇ ਮਨ ਲਈ ਹਰਿਤਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 142

पारदं रेतसः स्थाने पुरीषे पित्तलं तथा / मनः शिला तथा गात्रे तिलपक्वन्तु सन्धिषु

ਰੇਤ ਦੇ ਥਾਂ ਪਾਰਦ, ਮਲ ਦੇ ਥਾਂ ਪਿੱਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਹ਼ਸ਼ਿਲਾ, ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਪਕਣ ਵਰਗਾ ਭਾਵ ਦਿਸਦਾ ਹੈ॥

Verse 143

यवपिष्टं यथा मांसे मधु शोणितमेव च / केशेषु च जटाजूटं त्वचायाञ्च मृगत्वचम्

ਜੌਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਟ ਮਾਨੋ ਮਾਸ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਹੀ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ। ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਟਾਜੂਟ ਬਣੇ, ਤੇ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਮਿਰਗ-ਚਰਮ ਵਰਗਾ ਢੱਕਣ ਚੜ੍ਹੇ॥

Verse 144

कर्णयोस्तालपत्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः / नासायां शतपत्रञ्च कमलं नाभिमण्डले

ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਲ-ਪੱਤਰ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਗੁੰਜਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਪੱਤਰ (ਕਮਲ), ਅਤੇ ਨਾਭੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥

Verse 145

वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम् / घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौ पीने च त्रपुस्मृतम्

ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ ਵ੍ਰਿੰਤਾਕ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਞ੍ਜਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਘੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਪੀਨ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੂਜ ਲਈ ਤ੍ਰਪੁ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ॥

Verse 146

मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेव विलेपनम् / कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः

ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਦਾ ਲੇਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ (ਦੇਹ) ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥

Verse 147

परिधानं पट्टसूत्रंहृदये चैव विन्यसेत् / ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुर्भ्याञ्च कपर्दकम्

ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਟ-ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਓ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ‘ਰਿੱਧਿ’ ਤੇ ‘ਵ੍ਰਿੱਧਿ’ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਪੜਦਕ (ਕੌੜੀ) ਰੱਖੋ।

Verse 148

दन्तेषु दाडिमीबीजान्यङ्गुलीषु च चम्पकम् / सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकम्

ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੀਜ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ। ਅੱਖ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਦੂਰ ਲਗਾ ਕੇ ਤੰਬੂਲ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕਰੋ।

Verse 149

सर्वौषदियुतं प्रेतं कृत्वा पूजां यथोदिताम् / साग्निके चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यस्येत्क्रमात्

ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਯਥੋਕਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ, ਅੱਗ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ-ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਟਿਕਾਓ।

Verse 150

स्त्रियः पुनन्तु म शिर इमं मे वरुणेन च / प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालग्रामशिलोदकैः

“ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।” ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 151

विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीला गौः पयस्विनी / तिला लौहं हिरण्यञ्च कर्पासं लवणं तथा

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਸ਼ੀਲ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਨਾਲ ਹੀ ਤਿਲ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿਓ।

Verse 152

सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम् / तिलपात्रं ततो दद्यात्पददानं तथैव च

ਸਤ ਧਾਨਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਗੋ-ਦਾਨ—ਹਰ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਦੁਕਾ (ਜੁੱਤੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 153

कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थमात्मनः / प्रेतमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्यच

ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸ਼ਰਾਧ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 154

एवं पुत्तलकं कृत्वा दाहयेद्विधिपूर्वकम् / तच्छ्रुद्धये तु संस्कर्ता पुत्रादिर्निष्कृतिं चरेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਲਕ (ਪ੍ਰਤੀਕ-ਦੇਹ) ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਦਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ—ਉਚਿਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਕਰੇ।

Verse 155

त्रीन्कृच्छ्रान्षड्द्वादश च तथा पञ्चदशापि च / प्रायश्चित्तनिमित्तानुसारेण विप्रवत्स्मृतः

ਛੇ, ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਪ੍ਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 156

अशक्तौ गोहिरण्यादि प्रत्याम्नायं चरेदपि / आत्मनो ऽनधिकारित्वे शुद्धिमेवं चरेद्वुन्धः

ਜੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੋ-ਦਾਨ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਆਮਨਾਯ (ਵਿਕਲਪ ਦਾਨ) ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਹੀਨ ਜਾਣੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।

Verse 157

अशुद्धेन तु यद्दत्तमुद्दिश्याशुद्धिमेव च / नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति

ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਦਾਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਉਹ ਸਭ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 158

शुद्धिं सम्पाद्य कर्तव्यं दहनाद्यौर्ध्वदेहिकम् / अकृत्वा निष्कृतिं यस्तु कुरुते दहनादिकम्

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹੀ ਦਾਹ-ਆਦਿ ਔਰਧ੍ਵਦੇਹਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਬਿਨਾਂ ਦਾਹ-ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 159

मतिपूर्वममत्या च क्रमात्तनिष्कृतिं शृणु / कृत्वाग्निमुदकं स्नानं स्पर्शनं वहनं कथाम्

ਸਚੇਤ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵਿਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਸੁਣੋ: ਅਗਨੀ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਦਕ-ਕਰਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 160

रज्जुच्छेदाश्रुपातञ्च तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति / एषामन्यतमं प्रेतं यो वहेत्तु देहत वा

ਰੱਜੂ-ਛੇਦ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਰੂ-ਪਾਤ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਤਪਤਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਵਹੇ—ਦੇਹ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਉਹ ਮਹਾਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ।

Verse 161

कटोदकक्रियां कृत्वा कृच्छ्र सान्तपनं चरेत् / निमित्ते लघुनि स्वल्पं महन्महति कल्पयेत्

ਕਟੋਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ-ਸਾਂਤਪਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਮਿੱਤ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਅਤੇ ਨਿਮਿੱਤ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ।

Verse 162

गरुड उवाच / कृच्छ्रस्य तप्तकृच्छ्रस्य तथा सान्तपनस्य च / लक्षणं ब्रूहि मे स्वामिंस्त्रयाणामपि सुव्रत

ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ, ਤਪਤ-ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਂਤਪਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 163

श्रीकृष्ण उवाच / त्र्यहं प्रातस्त्र्यहं सायं त्र्यहमद्यादयाचितम् / उपवासस्त्र्यहञ्चैव एष कृच्छ्र उदाहृतः

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਭੋਜਨ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ; ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਖਾਣਾ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ—ਇਹੀ ‘ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 164

तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् / एकरात्रोपवासश्च तप्तकृच्छ्र उदाहृतः

ਹਰ ਦਿਨ ਤਪਤ ਦੁੱਧ, ਤਪਤ ਘਿਉ ਜਾਂ ਤਪਤ ਪਾਣੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪੀਣਾ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ—ਇਹ ‘ਤਪਤ-ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 165

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् / जग्ध्वा परे ऽह्न्युपवसेत्कृच्छ्रं सान्तपनञ्चरन्

ਗੋਮੂਤਰ, ਗੋਬਰ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਕੁਸ਼-ਜਲ—ਇਹ ਸੇਵਨ ਕਰ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸਾਂਤਪਨ’ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਦਾ ਆਚਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 166

मया ते ऽयं समाख्यातो दुर्मृतस्य विधिः खग / तदा मृतं विजानीयाद्दीपनिर्वाणमागतः

ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ)! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਬੁੱਝ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 167

अग्निदाहं ततः कुर्यात्सूतकञ्च दिनत्रयम् / दशाहं गर्तपिणाडञ्च कर्तव्यं प्रेतपूर्वकम्

ਤਦਨੰਤਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸੂਤਕ ਮੰਨੇ। ਫਿਰ ਦਸ ਦਿਨ ਗਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੇ।

Verse 168

एवं विधिं ततः कुर्यात्ततः प्रेतश्च मुक्तिभाक् / मृतभ्रान्त्या प्रतिकृतेः कृते दाहे स वै यदि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 169

आयाति तेन कर्तव्यं मज्जनं घृकुण्डके / जातकर्मादिसंस्काराः कर्तव्याः पुनरेव तु

ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਤਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 170

ऊढामेव स्वकां भार्यामुद्वहेद्विधिवत्पुमान् / वर्षे पञ्चदशे पक्षिन् द्वादशे वा गते सति

ਹੇ ਪੱਖੀ (ਗਰੁੜ)! ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਤ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ।

Verse 171

अज्ञातस्य प्रोषितस्य कृत्वा प्रतिकृतिं दहेत् / रजस्वलासूतिकयोर्विशेषं मरणे शृणु

ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰਦੇਸ/ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਰਜਸਵਲਾ ਅਤੇ ਸੂਤਿਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ (ਸੂਤਕ) ਸੁਣੋ।

Verse 172

सूतिकायां मृतायान्तु एवं कुर्वन्ति याज्ञिकाः / कुम्भे सलिलमादाय पञ्चगव्यं तथैव च

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਵ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ (ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ) ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 173

पुण्याभिरभिमन्त्र्यापो वाचा शुद्धिं लभेत्ततः / शतसूर्पोदकेनादौ स्नापयित्वा यथाविधि

ਪੁੰਨ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਜਲ ਦਾ ਅਭਿਮੰਤਰਣ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 174

तेनैव स्नापयित्वा तु दाहं कुर्यात्स्वगेश्वर / पञ्चभिः स्नापयित्वा तु गव्यैः प्रेतां रजस्वलाम्

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਗਰੁੜ! ਉਸੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਰਜਸਵਲਾ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 175

वस्त्रान्तराकृतिं कृत्वा दाहयेद्विधिपूर्वकम् / मृतस्य पञ्चके दाहविधिं वच्मि शृणुष्व मे

ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਦੇਹ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ (ਦਿਨਾਂ) ਲਈ ਦਾਹ-ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

Verse 176

आदौ कृत्वा धनिष्ठार्धमेतन्नक्षत्रपञ्चकम् / रेवत्यन्तं सदा दूष्यमशुभं सर्वदा भवेत्

ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਰੇਵਤੀ ਤੱਕ ਦਾ ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਪੰਚਕ ਸਦਾ ਦੋਸ਼ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ।

Verse 177

दाहस्तत्र न कर्तव्यो विषादः सर्वजन्तुषु / न जलं दीयते तेषु अशुभं सर्वदा भवेत्

ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ-ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 178

पञ्चकानन्तरं सर्वं कार्यं कर्तव्यमन्यथा / पुत्त्राणां गोत्रिणां तस्य सन्तापो ऽप्युपजायते

ਪੰਚਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 179

गृहे हानिर्भवत्येव ऋक्षेष्वेषु मृतस्य च / अथ वा ऋक्षमद्ये च दाहस्तु विधिपूर्वकः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਕਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 180

क्रियते मानुषाणान्तु स वा आहुतिपूर्वकः / विप्रैर्विधिरतः कार्यो मन्त्रैस्तु विधिपूर्वकम्

ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਨਿਯਮਬੱਧ ਹੋਵੇ।

Verse 181

शवस्थानसमीपे तु क्षेप्तव्याः पुत्तलास्ततः / दर्भकॢप्तास्तु चत्वार ऋक्षमन्त्राभिमन्त्रिताः

ਲਾਸ਼ ਰੱਖੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਿਰ ਪੁੱਤਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ। ਦರ್ಭ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਲਾਂ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 182

ततो दाहः प्रकर्तव्यस्तैश्च पुत्तलकैः सह / सूतकान्ते तदा पुत्त्रैः कार्यं शान्तिकपौष्टिकम्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਲਕਾਂ (ਪ੍ਰਤੀਕ-ਮੂਰਤੀਆਂ) ਸਮੇਤ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਕ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕ-ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 183

पञ्चकेषु मृतो यो ऽसौ न सतिं लभते नरः / तिलान् गाञ्च सुवर्णञ्च तमुद्दिश्य घृतं ददेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਚਕ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਚੰਗੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 184

विप्राणां दापयेद्दानं सर्वविघ्नविनाशनम् / भोजनोपानहौच्छत्त्रं हेममुद्रा च वाससी

ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਭੋਜਨ, ਪਾਦੁਕਾ, ਛਤ੍ਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁਦਰਾ (ਅੰਗੂਠੀ) ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ।

Verse 185

दक्षिणा दीयते विप्रे पातकस्य प्रमोचनः / मयाते ऽयं समाख्यातो विधिः पञ्चहरः स्थितः / संयमिन्यां यथायानं यथावर्षं मृतक्रिया

ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਸੰਯਮਿਨੀ (ਯਮਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਤਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।