Adhyaya 33
श्रीनगर-त्रिपुरा-सप्तकक्षा-पालकदेवताप्रकाशनम् (Revelation of the Guardian Deities of Śrīnagara-Tripurā’s Seven Enclosures)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ/ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਰਤਨਮਯ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਵਜੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੱਤ ‘ਸ਼ਾਲਾ’ (ਕੱਖ/ਆਵਰਨ-ਖੇਤਰ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਫਾਸਲੇ (ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਰਤਨ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸਤਾਰ ਸੱਤ ਯੋਜਨ) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਯੋਗ ਵਾਸੀ—ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਿੱਧਣੀਆਂ, ਚਾਰਣ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵ—ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ-ਮੰਤਰ ਜਪ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਤ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕਿਵਾੜ, ਕੁੰਡੀਆਂ, ਗੋਪੁਰ ਆਦਿ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ, ਪਦਮਰਾਗ, ਗੋਮੇਦਕ, ਹੀਰਾ ਵਰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਸਰੋਵਰ, ਨਦੀਆਂ, ਰਤਨ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹਰ ਆਵਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੰਗ/ਰਤਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮੰਡਲ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ, ਸਿੱਧਲੋਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਤੂ ਦੇ ਅੰਤਰਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ‘ਸਥਾਨ-ਵਿਵਰਣ’ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसम्वादे ललितोपाख्याने श्रीनगरत्रिपुरासप्तकक्षापालकदेवताप्रकाशन कथनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच कथितं सप्तशालानां लक्षणं शिल्पिभिः कृतम् / अथ रत्नमयाः शालाः प्रकीर्त्यन्ते ऽवधारय
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਲਪੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਸੱਤ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਹੇ ਗਏ; ਹੁਣ ਰਤਨਮਈ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 2
सुवर्णमयशालस्य पुष्परागमयस्य च / सप्तयोजनमात्रं स्यान्मध्येन्तरमुदात्दृतम्
ਸੁਵਰਨਮਈ ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗਮਈ ਸ਼ਾਲਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਸੱਤ ਯੋਜਨ ਮਾਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਭਾਗ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 3
तत्र सिद्धाःसिद्धनार्यः खेलन्ति मदविह्वलाः / रसै रसायनैश्चापि खड्गैः पादाञ्जनैरपि
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਨਾਰੀਆਂ ਮਦ ਵਿੱਚ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ—ਰਸਾਂ, ਰਸਾਇਨਾਂ, ਖੜਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਾਂਜਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 4
ललितायां भक्तियुक्तास्तर्पयन्तो महाजनान् / वसंति विविधास्तत्र पिबन्ति मदिरारसान्
ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ-ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
पुष्परागादिशालानां पूर्ववद्द्वारकॢप्तयः / पुष्परागादिशालेषु कवाटार्गलगोपुरम् / पुष्परागादिजं ज्ञेयमुच्चेन्द्वादित्यभास्वरम्
ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਰ-ਵਿਉਂਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਟ, ਅਰਗਲਾ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰ ਵੀ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ ਆਦਿ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਉੱਚੇ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
Verse 6
हेमप्राकारचक्रस्य पुष्परागमयस्य च / अन्तरे या स्वली सापि पुष्परागमयी स्मृता
ਸੋਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ-ਚੱਕਰ ਜੋ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ ਮਣੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸ੍ਵਲੀ (ਅੰਦਰਲਾ ਵਲਯ) ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗਮਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 7
वक्ष्यमाणमहाशालाकक्षासु निखिलास्वपि / तद्वर्णाः पक्षिणस्तत्र तद्वर्णानि सरांसि च
ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ-ਕੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੇ ਪੰਛੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 8
तद्वर्मसलिला नद्यस्तद्वर्णाश्च मणिद्रुमाः / सिद्धजातिषु ये देवीमुपास्य विविधैः क्रमै / त्यक्तवन्तो वपुः पूर्वं ते सिद्धास्तत्र सांगनाः
ਉੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਲ ਵੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧ-ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗਿਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 9
ललितामन्त्रजप्तारो ललिताक्रमतत्पराः / ते सर्वे ललितादेव्या नामकीर्तनकारिणः
ਉਹ ਲਲਿਤਾ-ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਾਪਕ, ਲਲਿਤਾ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ; ਉਹ ਸਭ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 10
पुष्परागमहाशालान्तरे मारुतयोजने / पद्मरागमयः शालश्चतुरस्रः समन्ततः
ਪੁਸ਼ਪਰਾਗਮਈ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰ ਪਦਮਰਾਗਮਈ ਸ਼ਾਲ (ਪ੍ਰਾਸਾਦ) ਹੈ।
Verse 11
स्थली च पद्मरागढ्या गोपुराद्यं च तन्मयम् / तत्र चारणदेशस्थाः पूर्वदेहविनाशतः / सिद्धिं प्राप्ता महाराज्ञीचरमाम्भोजसेवकाः
ਉਹ ਧਰਤੀ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਚਾਰਣ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਵ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 12
चारणीनां स्त्रियश्चापि चार्वङ्ग्यो मदलालसाः / गायन्ति ललितादेव्या गीतिबन्धान्मुहुर्मुहुः
ਚਾਰਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗੀਤ-ਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 13
तत्रैव कल्पवृक्षाणां मध्यस्थवेदिकास्थिताः / भर्तृभिः सहचारिण्यः पिबन्ति मधुरं मधु
ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਵੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ, ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਚਰਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 14
पद्मरागमहाशालान्तरे मरुतयोजने / गोमेदकमहाशालः पूर्वशालासमाकृतिः / अतितुङ्गो हीरशालस्तयोर्मध्ये च हीरभूः
ਪਦਮਰਾਗ ਦੀ ਮਹਾਂਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ, ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਲਾ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਗੋਮੇਦਕ ਦੀ ਮਹਾਂਸ਼ਾਲਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੀਰਕ-ਸ਼ਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀਰਕ-ਭੂਮੀ ਸੀ।
Verse 15
तत्र देवीं समभ्यर्च्य पूर्वजन्मनि कुम्भज / वसन्त्यप्सरसां वृन्दैः साकं गन्धर्वपुङ्गवाः
ਹੇ ਕੁੰਭਜ! ਉੱਥੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 16
महाराज्ञीगुणगणान्गायन्तो वल्लकीस्वनैः / कामभोजैकरसिकाः कामसन्निभविग्रहाः / सुकुमारप्रकृतयः श्रीदेवीभक्तिशालिनः
ਉਹ ਵੱਲਕੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕਾਮ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਇਕਰਸ, ਕਾਮ ਵਰਗੇ ਮਨੋਹਰ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।
Verse 17
गोमेदकस्य शालस्तुपूर्वशालसमाकृतिः / तदन्तरे योगिनीनां भैरवाणां च कोटयः / कालसङ्कर्षणीमंबां सेवन्ते तत्र भक्तितः
ਗੋਮੇਦਕ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਾਲ ਪੂਰਵ-ਸ਼ਾਲ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭੈਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਾਲਸੰਕਰਸ਼ਿਣੀ ਅੰਬਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 18
गोमेदकमहाशालान्तरे मारुतयोजने / उर्वशी मेनका चैव रम्भा चालंबुषा तथा
ਗੋਮੇਦਕ ਮਹਾ-ਸ਼ਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਆਲੰਬੁਸ਼ਾ ਵੀ ਸਨ।
Verse 19
मञ्जुघोषा सुकेशी च पूर्वचित्तिर्घृताचिका / कृतस्थला च विश्वाची पुञ्जिकस्थलया सह
ਮੰਜੁਘੋਸ਼ਾ, ਸੁਕੇਸ਼ੀ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ, ਘ੍ਰਿਤਾਚਿਕਾ, ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ—ਇਹ ਸਭ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।
Verse 20
तिलोत्तमेति देवानां वेश्या एतादृशो ऽपराः / गन्धर्वैः सह नव्यानि कल्पवृक्षम धूनि च
ਤਿਲੋੱਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ‘ਵੇਸ਼ਿਆ’ (ਅਪਸਰਾ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਮਧੁ ਪੀਂਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 21
पिबन्त्यो ललितादेवीं ध्यायन्त्यश्च मुहुर्मुहुः / स्वसौभाग्यविवृद्ध्यर्थं गुणयन्त्यश्च तन्मनुम्
ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਪਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇਵੀ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਤੇ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 22
चतुर्दशसुचोत्पन्ना स्थानेष्वप्सरसो ऽखिलाः / तत्रैव देवीमर्चन्त्यो वसंति मुदिताशयाः
ਚੌਦਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 23
अगस्त्य उवाच चतुर्दशापि जन्मानि तासामप्सरसां विभो / कीर्तय त्वं महाप्राज्ञ सर्वविद्यामहानिधे
ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਭੋ! ਉਹਨਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰੋ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਸਰਬ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨਿਧਿ, ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 24
हयग्रीव उवाच ब्राह्मणो हृदयं कामो मृत्युरुर्वी च मारुतः / तपनस्य कराश्चन्द्रकरो वेदाश्च पावकः
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਦਾ, ਕਾਮ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ, ਉਰਵੀ (ਧਰਤੀ) ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ; ਤਪਨ (ਸੂਰਜ) ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਚੰਦਰ-ਕਿਰਣ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅੱਗ)।
Verse 25
सौदामिनी च पीयूषं दक्षकन्या जलं तथा / जन्मनः कारणान्येतान्या मनन्ति मनीषिणः
ਸੌਦਾਮਿਨੀ, ਪੀਯੂਸ਼ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ), ਦਕਸ਼-ਕਨਿਆ ਅਤੇ ਜਲ—ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
Verse 26
गीर्वाणगण्यनारीणां स्फुरत्सौभाग्यसंपदाम् / एताः समस्ता गन्धर्वैः सार्धमर्चन्ति चक्रिणीम्
ਦੇਵਗਣਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਯੋਗ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਸੁਭਾਗਤਾ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਚੱਕਰਧਾਰিণੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 27
किन्नराः सह नारीभिस्तथा किंपुरुषा मुने / स्त्रीभिः सह मदोन्मत्ता हीरकस्थलमाश्रिताः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਕਿੰਨਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀਰਕ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 28
महाराज्ञीमन्त्रजापैर्विधूताशेष कल्मषाः / नृत्यन्तश्चैव गायन्तो वर्तन्ते कुंभसंभव
ਹੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ! ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਲਮਸ਼ ਧੁਲ ਗਏ; ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 29
तत्रैव हीरकक्षोण्यां वज्रा नाम नदी मुने / वज्रकारैर्निबिडिता भासमाना तटद्रुमैः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸੇ ਹੀਰਕ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ‘ਵਜ੍ਰਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਜ੍ਰ-ਆਕਾਰ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
Verse 30
वज्ररत्नैकसिकता वज्रद्रवमयोदका / सदा वहति सा सिंधुः परितस्तत्र पावनी
ਉਸ ਨਦੀ ਦੀ ਰੇਤ ਕੇਵਲ ਵਜ੍ਰ-ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਵਜ੍ਰ-ਦ੍ਰਵ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਵਨ ਸਿੰਧੁ ਉੱਥੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਦਾ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 31
ललितापरमेशान्यां भक्त ये मानवोत्तमाः / ते तस्या उदकं पीत्वा वज्ररूपकलेवराः / दीर्घायुषश्च नीरोगा भवन्ति कलशोद्भव
ਲਲਿਤਾ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖੋਤਮ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਲਸ਼ੋਦਭਵ! ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 32
भण्डासुरेण गलिते मुक्ते वज्रे शतक्रतुः / तरयास्तीरे तपस्तेपे वज्रेशीं प्रति भक्तिमान्
ਭੰਡਾਸੁਰ ਵੱਲੋਂ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਗਲ ਕੇ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਰਯਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਜ੍ਰੇਸ਼ੀ ਦੇ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 33
तज्जलादुदिता देवी वज्रं दत्त्वा बलद्विषे / पुनरन्तर्दधेसो ऽपि कृतार्थःस्वर्गमेयिवान्
ਉਸ ਜਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬਲਦ੍ਵਿਸ਼ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਈ; ਇੰਦਰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 34
अथ वज्राख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / वैदूर्यशाल उत्तुङ्गः पूर्ववद्गोपुरान्वितः / स्थाली च तत्र वैदृर्यनिर्मिता भास्वराकृतिः
ਫਿਰ ‘ਵਜ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ, ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੈਦੂਰਯ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸਥਾਲੀ ਵੀ ਸੀ।
Verse 35
पातालवासिनो येये श्रीदेव्यर्चनसाधकाः / ते सिद्धमूर्तयस्तत्र वसन्ति सुखमेदुराः
ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੋ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਸਾਧਕ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 36
शेषकर्केटकमहापद्मवासुकिशङ्खकाः / तक्षकः शङ्खचूडश्च महादन्तो महाफणः
ਉੱਥੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਕਰਕੇਟਕ, ਮਹਾਪਦਮ, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਕ; ਤਥਾ ਤਕਸ਼ਕ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ, ਮਹਾਦੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਫਣ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਹਨ।
Verse 37
इत्येवमादयस्तत्र नागा नागास्त्रयो ऽपि च / बलीन्द्रप्रमुखानां च दैत्यानां धर्मवर्तिनाम् / गणस्तत्र तथा नागैः सार्धं वसति सांगनाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬਲੀੰਦਰ ਆਦਿ ਧਰਮ-ਵਰਤੀ ਦੈਤ੍ਯਗਣ ਵੀ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਉੱਥੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 38
ललितामन्त्र जप्तारो ललिताशास्त्रदीक्षिताः / ललितापूजका नित्यं वसन्त्यसुरभोगिनः
ਲਲਿਤਾ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲਲਿਤਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਲਲਿਤਾ-ਪੂਜਕ ਅਸੁਰਭੋਗੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 39
तत्र वैदूर्यकक्षायां नद्यः शिशिरपाथसः / सरांसिविमलांभांसि सारसालङ्कृतानि च
ਉੱਥੇ ਵੈਦੂਰਯ-ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
Verse 40
भवनानि तु दिव्यानि वैदूर्यमणिमन्ति च / तेषु क्रीडन्ति ते नागा असुराश्च सहाङ्गनाः
ਉੱਥੇ ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਗ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
वैदूर्याख्यमहाशालान्तरे मारुतयोजने / इन्द्रनीलमयः शालश्चक्रवाल इवापरः
ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਾਲ ਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ-ਨੀਲ ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ਾਲ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਚਕ੍ਰਵਾਲ ਪਰਬਤ ਹੈ।
Verse 42
तन्मध्यकक्षाभूमिश्च नीलरत्नमयी मुने / तत्र नद्यश्च मधुराः सरांसि शिशिराणि च / नानाविधानि भोग्यानि वस्तूनि सरसान्यपि
ਹੇ ਮੁਨੇ! ਉਸ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਕੱਖਾ-ਭੂਮੀ ਨੀਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਠੰਢੇ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲ ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਹਨ।
Verse 43
ये भूलोकगता मर्त्या ललितामन्त्रसाधकाः / ते देहान्ते शक्रनीलकक्ष्यां प्राप्य वसंति वै
ਜੋ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਰਤ੍ਯ ਲਲਿਤਾ-ਮੰਤਰ ਦੇ ਸਾਧਕ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਨੀਲ ਕੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 44
तत्र दिव्यानि वस्तूनि भुञ्जाना वनितासखाः / पिबन्तो मधुरं मद्यं नृत्यन्तो भक्तिनिर्भराः
ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਖਾ ਬਣ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ।
Verse 45
सरस्सु तेषु सिंधूनां कुलेषु कलशोद्भव / लतागृहेषु रम्येषु मन्दिरेषु महर्द्धिषु
ਹੇ ਕਲਸ਼ੋਦ੍ਭਵ! ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਲਤਾ-ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ (ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
Verse 46
सदा जपन्तः श्रीदेवी पठन्तश्चापि तद्गुणान् / निवसंति महाभागा नारीभिः परिवेष्टिताः
ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਭਾਗ ਲੋਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।
Verse 47
कर्मक्षये पुनर्यान्ति भूलोके मानुषीं तनुम् / पूर्ववासनया युक्ताः पुनरर्चन्ति चक्रिणीम् / पुनर्यान्ति श्रीनगरे शक्रनीलमहास्थलीम्
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਵ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਚਕ੍ਰਿਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ਕ੍ਰਨੀਲ ਮਹਾਸਥਲੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 48
तत्स्थलस्यैव संपर्काद्रागद्वेषसमुद्भवैः / नीलैर्भावैः सदा युक्ता वर्तन्ते मनुजा मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨੀਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
Verse 49
ये पुनर्ज्ञानिनो मर्त्या निर्द्वन्द्वा नियतेन्द्रियाः / ते मुने विस्मयाविष्टाः संविशन्ति महेश्वरीम्
ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਰਤ੍ਯ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 50
इन्द्रनीलाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / मुक्ताफलमयःशालः पूर्ववद्गोपुरान्वितः
ਇੰਦ੍ਰਨੀਲ ਨਾਮਕ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੁਤ-ਯੋਜਨ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।
Verse 51
अत्यन्तभास्वरा स्वच्छा तयोर्मध्ये स्थली मुने / सर्वापि मुक्ताखचिताः शिशिरातिमनोहराः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ, ਸ਼ੀਤਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।
Verse 52
ताम्रपर्णी महापर्णी सदा मुक्ताफलोदका / एवमाद्या महानद्यः प्रवरन्ति महास्थले
ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ, ਮਹਾਪਰਨੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੋਤੀ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ—ਇਹ ਆਦਿ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਉਸ ਮਹਾਸਥਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 53
तासां तीरेषु सर्वे ऽपि देवलोकनिवासिनः / वसंति पूर्वजनुषि श्रीदेवीमन्त्रसाधकाः
ਉਹਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਭ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਧਕ ਸਨ।
Verse 54
पूर्वाद्यष्टसु भागेषु लोकाः शक्रादिगोचराः / मुक्ताशालस्य परितः संयुज्य द्वारदेशकान्
ਪੂਰਬ ਆਦਿ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਗੋਚਰ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਹ ਨੀਲੇ ਮੁਕਤਾਸ਼ਾਲ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
Verse 55
मुक्ताशालस्य नीलस्य द्वारयोर्मध्यदेशतः / पूर्वभागे शक्रलोकस्तत्कोणे वह्निलोकभूः
ਨੀਲੇ ਮੁਕਤਾਸ਼ਾਲ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵਹ્નਿਲੋਕ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ।
Verse 56
याम्यभागे यमपुरं तत्र दण्डधरः प्रभुः / सर्वत्र ललितामन्त्रजापी तीव्रस्वभाववान्
ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯਮਪੁਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੰਡਧਰ ਪ੍ਰਭੂ (ਯਮਰਾਜ) ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਲਲਿਤਾ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 57
आज्ञाधरो यमभटैश्चित्रगुप्तपुरोगमैः / सार्धं नियमयत्येव श्रीदेवीसमयं गुहः
ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਗੁਹ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ), ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਯਮਦੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ (ਨਿਯਮਾਂ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 58
गुहशप्तान्दुराचाराल्लंलिताद्वेषकारिणः / कूडभक्तिपरान्मूर्खांस्तब्धानत्यन्तदर्पितान्
ਗੁਹ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਝੂਠੇ ਭਗਤ, ਮੂਰਖ, ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਤਿ ਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ...
Verse 59
मन्त्रचोरान्कुमन्त्रांश्च कुविद्यानघसंश्रयान् / नास्तिकान्पापशीलांश्च वृथैव प्राणिहिंसकान्
ਮੰਤਰ ਚੋਰਾਂ, ਕੁਮੰਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਾੜੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ, ਪਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ...
Verse 60
स्त्रीद्विष्टांल्लोकविद्विष्टान्पाषण्डानां हि पालिनः / कालसूत्रे रौरवे च कुम्भीपाके च कुम्भज
ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤਿਆ)! ਇਸਤਰੀ ਦੋਖੀਆਂ, ਲੋਕ ਨਿੰਦਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਸੂਤਰ, ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 61
असिपत्रवने घोरे कृमिभक्षे प्रतापने / लालाक्षेपे सूचिवेधे तथैवाङ्गारपातने
ਭਿਆਨਕ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਮਿਭਕ੍ਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਦਾਹਕ ਪ੍ਰਤਾਪਨੇ ਵਿੱਚ; ਲਾਲਾ-ਕ੍ਸ਼ੇਪ, ਸੂਚੀ-ਵੇਧ ਅਤੇ ਅੰਗਾਰ-ਪਾਤਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 62
एवमादिषु कष्टेषु नरकेषु घटोद्भव / पातयत्याज्ञया तस्याः श्रीदेव्याः स महौजसः
ਹੇ ਘਟੋਦ੍ਭਵ! ਐਸੇ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ (ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ) ਡਿਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
तस्यैव पश्चिमे भागे निरृतिः खड्गधारकः / राक्षसं लोकमाश्रित्य वर्तते ललितार्चकः
ਉਸੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਖੜਗਧਾਰੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਲੋਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਰਚਕ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 64
तस्य चोत्तरभागे तु द्वारयोरन्तस्यले / वारुणं लोकमाश्रित्य वरुणे वर्तते सदा
ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਵਾਰੁਣ ਲੋਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਰੁਣ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 65
वारुण्यास्वादनोन्मत्तः शुभ्राङ्गो झषवाहनः / सदा श्रीदेवतामं त्रजापी श्रीक्रमसाधकः
ਵਾਰੁਣੀ ਦੇ ਆਸਵਾਦ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਝਸ਼-ਵਾਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਤਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਾਧਕ ਹੈ।
Verse 66
श्रीदेवतादर्शनस्य द्वेषिणः पाशबन्धनैः / बद्ध्वा नयत्यधोमार्गं भक्तानां बन्धमोचकः
ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਅਧੋ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 67
तस्य चोत्तरकोणेषु वायुलोको महाद्युतिः / तत्र वायुशरीराश्च सदानन्दमहोदयाः
ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ-ਦਿਉਤੀ ਵਾਲਾ ਵਾਯੁਲੋਕ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਾਯੁ-ਸ਼ਰੀਰਧਾਰੀ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 68
सिद्धा दिव्यर्षयश्चैव पवनाभ्यासिनो ऽपरे / गोरक्षप्रमुखाश्चान्ये योगिनो योगतत्पराः
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਵਨ-ਅਭਿਆਸੀ; ਗੋਰਖ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਵੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 69
एतैः सह महासत्त्वक्तत्र श्रीमारुतेश्वरः / सर्वथा भिन्नमूर्तिश्च वर्तते कुम्भसम्भव
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂ-ਸਤ੍ਤਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰੁਤੇਸ਼ਵਰ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁੰਭ-ਸੰਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
Verse 70
इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्णा तस्य शक्तयः / तिस्रो मारुतनाथस्य सदा मधुमदालसाः
ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਮਾਰੁਤਨਾਥ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸਦਾ ਮਧੁ ਵਰਗੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੱਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 71
ध्वजहस्तो मृगवरे वाहने महति स्थितः / ललितायजनध्यानक्रमपूजनतत्परः
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧੁਜਾ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮ੍ਰਿਗ-ਵਾਹਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਯਜਨ, ਧਿਆਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ॥
Verse 72
आनन्दपूरिताङ्गीभिरन्याभिः शक्तिभिर्वृतः / स मारुतेश्वरः श्रीमान्सदा जपति चक्रिणीम्
ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮਾਰੁਤੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਚਕ੍ਰਿਣੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ॥
Verse 73
तेन सत्त्वेन कल्पान्ते त्रैलोक्यं सचराचरम् / परागमयतां नीत्वा विनोदयति तत्क्षणात्
ਉਸ ਸੱਤਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਧੂੜ-ਮਯ ਕਰ ਕੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਹੀ ਵਿਨੋਦਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ॥
Verse 74
तस्य सत्त्वस्य सिद्ध्यर्थं तामेव ललितेश्वरीम् / पूजयन्भावयन्नास्ते सर्वाभरणभूषितः
ਉਸ ਸੱਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਉਸੇ ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ॥
Verse 75
तल्लोकपूर्वभागस्थे यक्षलोके महाद्युतिः / यक्षेन्द्रो वसति श्रीमांस्तद्द्वारद्वन्द्वमध्यगः
ਉਸ ਲੋਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯਕਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਯਕਸ਼ੇਂਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ॥
Verse 76
निधिभिश्च नवाकारैरृद्धिवृद्ध्यादिशक्तिभिः / सहितो ललिताभक्तान्पूरयन्धनसम्पदा
ਨੌਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ‑ਵਿੱਧੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਲਲਿਤਾ‑ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਧਨ‑ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 77
यक्षीभिश्च मनोज्ञाभिरनुकूलप्रवृत्तिभिः / विविधैर्मधुभेदैश्च सम्पूजयति चक्रिणीम्
ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਮਧੁ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਕ੍ਰਿਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 78
मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्माणिकन्धरः / इत्येवमादयो यक्षसेनान्यस्तत्र संति वै
ਮਣਿਭਦ੍ਰ, ਪੂਰਨਭਦ੍ਰ, ਮਣਿਮਾਨ, ਮਾਣਿਕੰਧਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਯਕ੍ਸ਼‑ਸੈਨਾਪਤੀ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
Verse 79
तल्लोकपूर्वभागे तु रुद्रलोको महोदयः / अनर्ध्यरत्नखचितस्तत्र रुद्रो ऽधिदेवता
ਉਸ ਲੋਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਮਹੋਦਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਹੈ; ਉਹ ਅਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ।
Verse 80
सदैव मन्युना दीप्तः सदा बद्धमहेषुधिः / स्वसमानैर्महासत्त्वैलोङ्कनिर्वाहदक्षिणैः
ਉਹ ਸਦਾ ਮਨ੍ਯੁ (ਤੇਜਸਵੀ ਕ੍ਰੋਧ) ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਮਹਾਨ ਤੂਣੀਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਮਹਾਬਲੀ, ਲੋਕ‑ਨਿਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਦੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 81
अधिज्यकार्मुकैर्दक्षैः षोडशावरणस्थितैः / आवृतः सततं वक्त्रैर्जपञ्छीदेवतामनुम्
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤਾਣ ਚੜ੍ਹੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੱਖ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 82
श्रीदेवीध्यानसम्पन्नः श्रीदेवीपूजनोत्सुकः / अनेककोटिरुद्राणीगणमण्डितपार्श्वभूः
ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਅਨੇਕ ਕਰੋੜ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
Verse 83
ताश्च सर्वाः प्रदीप्ताङ्ग्यो नवयौवनगर्विताः / ललिताध्याननिरनाः सदासवमदालसाः
ਉਹ ਸਭ ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ; ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਰਾ-ਮਦ ਨਾਲ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹਨ।
Verse 84
ताभिश्च साकं स श्रीमान्महारुद्रस्त्रिशूलभृत् / हिरण्यबाहुप्रमुशै रुद्रैरन्यैर्निषेवितः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁ ਆਦਿ ਹੋਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੇਵਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 85
ललितादर्शनभ्रष्टानुद्धतान्गुरुधिक्कृतान् / शूलकोट्या विनिर्भिद्य नेत्रोत्थैः कटुपावकैः
ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਟਕੇ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਤਿੱਖੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 86
दहंस्तेषा वधूभृत्यान्प्रजाश्चैव विनाशयन् / आज्ञाधरो महावीरो ललिताज्ञाप्रपालकः
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਆਗਿਆ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਕ ਸੀ।
Verse 87
रुद्रलोके ऽतिरुचिरे वर्तते कुम्भसम्भव / महारुद्रस्य तस्यर्षे परिवाराः प्रमाथिनः
ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਸੰਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਗਣ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ।
Verse 88
ये रुद्रास्तानसंख्यातान्को वा वक्तुं पटुर्भवेत् / ये रुद्रा अधिभूम्यां तु सहस्राणां सहस्रशः
ਉਹ ਅਸੰਖ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 89
दिविये ऽपि च वर्तन्ते सहस्राणां सहस्रशः / येषामन्नमिषश्चव येषां वातास्तथेषवः
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਮਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਹੀ ਤੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।
Verse 90
येषां च वर्षमिषवः प्रदीप्ताः पिङ्गलेक्षणाः / अर्णवे चान्तरिक्षे च वर्तमाना महौजसः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਖਾ-ਰੂਪ ਤੀਰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿੰਗਲ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾ-ਓਜਸਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
Verse 91
जटावन्तो मधुष्मन्तो नीलग्रीवा विलोहिताः / ये भूतानामधिभुवो विशिखासः कपर्दिनः
ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮਧੁਮਈ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਲੋਹਿਤ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ—ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਿਖਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕਪੜਦੀ।
Verse 92
ये अन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिबतो जनान् / ये पथां रथका रुद्रा ये च तीर्थनिवासिनः
ਜੋ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਰਥਕਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ।
Verse 93
सहस्रसंख्या ये चान्ये सृकावन्तो निषङ्गिणः / ललिताज्ञाप्रणेतारो दिशो रुद्रा वितस्थिरे
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ, ਸ੍ਰੁਕ-ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸੰਗ-ਧਾਰੀ; ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।
Verse 94
ते सर्वे सुमहात्मानः क्षणाद्विश्वत्रयीवहाः / श्रीदेव्या ध्याननिषणाताञ्छ्रीदेवीमन्त्रजापिनः
ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਾਪਕ ਹਨ।
Verse 95
श्रीदेवतायां भक्ताश्च पालयन्ति कृपालवः / षोडशावरणं चक्रं मुक्ताप्राकारमण्डले
ਕਿਰਪਾਲੂ ਭਗਤ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ, ਮੋਤੀ-ਮਯ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਵਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 96
आश्रित्य रुद्रास्ते सर्वे महारुद्रं महोदयम् / हिरण्यबाहुप्रमुखा ज्वलन्मन्युमुपासते
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹੋਦਯ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁ ਆਦਿ ਜ੍ਵਲਨਮਨ੍ਯੁ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ॥
Frequently Asked Questions
No royal or sage genealogy is foregrounded here; the chapter’s “catalog” is spatial and devotional—classifying perfected communities (siddhas, cāraṇas, apsarases, gandharvas) by enclosure and by their prior upāsanā of Lalitā.
The chapter gives enclosure-scale metrics such as an interior span measured in yojanas (e.g., a seven-yojana middle interval) and locates successive gem-built halls/enclosures at defined intervals, alongside detailed architectural parts like doors, bolts, and gopuras.
They encode a Śākta mandala in architectural form: each enclosure’s gem-material determines the realm’s visual ecology (birds, waters, trees), marking that space as a theologically “tuned” environment where mantra-japa, nāma-kīrtana, and siddhi-fruition are spatially organized around Lalitā.