Adhyaya 24
Upodghata PadaAdhyaya 24103 Verses

Adhyaya 24

बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਕੜੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੈਨਾਨਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਦੂਤ/ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਰੰਕ ਆਦਿ ਪੁਰਾਣੇ ਨੇਤਾ ‘ਸੱਪ ਵਰਗੀ’ ਛਲ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੰਡਾਸੁਰ ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕੀਕਸਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੱਤ ਭਰਾ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਵਾਈ ਬਲਾਹਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਹਨ: ਬਲਾਹਕ, ਸੂਚੀਮੁਖ, ਫਾਲਮੁਖ, ਵਿਕਰਣ, ਵਿਕਟਾਨਨ, ਕਰਾਲਾਯੁ, ਕਰਟਕ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਝੰਡੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ, ਧੂੜ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਦੀ, ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਸ਼ਾਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

इति ब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने करङ्कादिपञ्चसेनापतिवधो नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः हतेषु तेषु रोषान्धो निश्वसञ्छून्यकेश्वरः / कुजलाशमिति प्रोचे युयुत्साव्याकुलाशयः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ, ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਕਰੰਕ ਆਦਿ ਪੰਜ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਵਧ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੇਸ਼ਵਰ ਹੱਫਦਾ ਹੋਇਆ, ਯੁੱਧ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ‘ਕੁਜਲਾਸ਼!’ ਕਹਿ ਉਠਿਆ।

Verse 2

भद्र सेनापते ऽस्माकमभद्रं समुपागतम् / करङ्काद्यश्चमूनाथाः कन्दलद्भुजविक्रमाः

ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਸੈਨਾਪਤੀ! ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਮੰਗਲ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਰੰਕ ਆਦਿ ਉਹ ਚਮੂ-ਨਾਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਹਕਦਾ ਸੀ, (ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ)।

Verse 3

सर्पिणीमायया सर्वगीर्वाणमदभञ्जनाः / पापीयस्या तया गूढमायया विनिपातिताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵੀਰ, ਉਸ ਪਾਪਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸਰਪਿਣੀ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ—ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 4

बलाहकप्रभृतयः सप्त ये सैनिकाधिपाः / तानुदग्रभुजासत्त्वान्प्राहिणु प्रधनं प्रति

ਬਲਾਹਕ ਆਦਿ ਜੋ ਸੱਤ ਸੈਨਾਧਿਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉਗ੍ਰ ਭੁਜਾਬਲ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਭੇਜੋ।

Verse 5

त्रिशतं चाक्षौहिणीनां प्रस्थापय सहैव तैः / ते मर्दयित्वा ललितासैन्यं मायापरायणाः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੀ ਰਵਾਨਾ ਕਰੋ। ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਰੱਖਣਗੇ (ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ)।

Verse 6

अये विजयमाहार्य संप्राप्स्यन्ति ममान्तिकम् / कीकसगर्भसंजातास्ते प्रचण्डपराक्रमाः

ਹੇ ਵਿਜਯਮਾਹਾਰ੍ਯ! ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣਗੇ। ਕੀਕਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹਨ।

Verse 7

बलाहकमुखाः सप्त भ्रातरो जयिनः सदा / तेषामवश्यं विजयो भविष्यति रणाङ्गणे

ਬਲਾਹਕਮੁਖ ਆਦਿ ਸੱਤ ਭਰਾ ਸਦਾ ਜੇਤੂ ਹਨ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 8

इति भण्डासुरेणोक्तः कुटिलाक्षः समाह्वयत् / बलाहकमुखान्सप्त सेनानाथान्मदोत्कटान्

ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ ਨੇ ਬਲਾਹਕਮੁਖ ਆਦਿ ਸੱਤ ਮਦੋਨਮੱਤ ਸੈਨਾਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 9

बलाहकः प्रथमतस्तस्मा त्सूचीमुखो ऽपरः / अन्यः फालमुखश्चैव विकर्णो विकटाननः

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਾਹਕ, ਫਿਰ ਸੂਚੀਮੁਖ; ਅਗੇ ਫਾਲਮੁਖ, ਵਿਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਟਾਨਨ।

Verse 10

करालायुः करटकः सप्तैते वीर्यशालिनः / भण्डासुरं नमस्कृत्य युद्धकौतूहलोल्वणाः

ਕਰਾਲਾਯੁ ਅਤੇ ਕਰਟਕ—ਇਹ ਸੱਤੇ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹਨ; ਭੰਡਾਸੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

कीकसासूनवः सर्वे भ्रातरो ऽन्योन्यमावृताः / अन्योन्यसुसहायाश्च निर्जगमुर्नगरान्तरात्

ਕੀਕਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ-ਭਰਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਪਰਸਪਰ ਸਹਾਇਕ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 12

त्रिशाताक्षौहिणीसेनासेनान्यो ऽन्वगमंस्तदा / उल्लिखन्ति केतुजालैरंबरे घनमण्डलम्

ਤਦ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਧੁਜਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਖੁਰਚਦੇ ਗਏ।

Verse 13

घोरसंग्रामिणीपादा घातैर्मर्दितभूतला / पिबन्ति धूलिकाजालैरशेषानपि सागरान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧੀ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੁਚਲੀ ਗਈ; ਧੂੜ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 14

भेरीनिः साणतंपोट्टपणवानकनिस्वनैः / नभोगुणमयं विश्वमादधानाः पदेपदे

ਭੇਰੀ, ਨਿਸਾਣ, ਤੰਪੋਟ, ਪਣਵ ਅਤੇ ਆਨਕ ਦੇ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਗੁਣਮਈ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 15

त्रिशताक्षौहिणीसेनां तां गृहीत्वा मदेद्धताः / प्रवेष्टुमिव विश्वस्मिन्कैकसेयाः प्रतस्थिरे

ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਦ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਿਤ ਕੈਕਸੇਯ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 16

धृतरोषारुणाः सूर्यमण्डलो द्दीप्तकङ्कटाः / उद्दीप्तशस्त्रभरणाश्चेलुर्द्दीप्तोर्ध्वकेशिनः

ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਰੁਣ ਵਰਣ ਦੇ, ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਦਿੱਪਤ ਕੰਗਣਧਾਰੀ ਸਨ। ਜਲਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 17

सप्त लोकान्प्रमथितुं प्रोषिताः पूर्वमुद्धताः / भण्डासुरेण महता जगद्विजयकारिणा

ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਦਤ ਹੋ ਕੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ—ਜਗਤ-ਵਿਜੇਤਾ ਮਹਾਨ ਭੰਡਾਸੁਰ ਵੱਲੋਂ।

Verse 18

सप्तलोकविमर्देन तेन दृष्ट्वा महाबलाः / प्रोषिता ललितासैन्यं जेतुकामेन दुर्धिया

ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ (ਭੰਡਾਸੁਰ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਲਲਿਤਾ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਭੇਜੇ ਗਏ।

Verse 19

ते पतन्तो रणतलमुच्चलच्छत्रपाणयः / शक्तिसेनामभिमुखं सक्रोधमभिदुद्रुवुः

ਉਹ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਛਤਰ ਫੜ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 20

मुहुः किलकिलाराबैर्घोषयन्तो दिशो दश / देव्यास्तु सैनिकं यत्र तत्र ते जगमुरुद्धताः

ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਕਿਲਕਿਲਾ’ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉੱਦਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 21

सैन्यं च ललितादेव्याः सन्नद्धं शास्त्रभीषणम् / अभ्यमित्रीणमभवद्बद्धभ्रुकुटिनिष्ठुरम्

ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੀ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਠੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 22

पाशिन्यो मुसलिन्यश्च चक्रिण्यश्चापरा मुने / मुद्गरिण्यः पट्टिशिन्यः कोदण्डिन्यस्तथापराः

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਕੋਈ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਮੁਸਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ; ਕੋਈ ਮੁਦਗਰ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਪੱਟਿਸ਼ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੋਦੰਡ (ਧਨੁਸ਼) ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 23

अनेकाःशक्तयस्तीव्रा ललितासैन्यसंगताः / पिबन्त्य इव दैत्याब्धिं सान्निपेतुः सहस्रशः

ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਬਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਣ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਟੁੱਟ ਪਈਆਂ।

Verse 24

आयातायात हे दुष्टाः पापिन्यो वनिताधमाः / मायापरिग्रहैर्दूरं मोहयन्त्यो जडाशयान्

“ਆਓ ਆਓ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟੋ! ਹੇ ਪਾਪਣੀਆਂ, ਹੇ ਨੀਚ ਇਸਤ੍ਰਿਓ!”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਜੜ੍ਹ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 25

नेष्यामो भवतीरद्य प्रेतनाथनिकेतनम् / श्वसद्भुजगसंकाशैर्बाणैर त्यन्तभीषणैः / इति शक्तीर्भर्त्सयन्तो दानवाश्चक्रुराहवम्

“ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਨਾਥ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗੇ”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦਾਨਵ ਫੁੰਕਾਰਦੇ ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 26

काचिच्चिच्छेद दैत्येन्द्रं कण्ठे पट्टिशपातनात् / तद्गलोद्गलितो रक्तपूर ऊर्ध्वमुखो ऽभवत्

ਇੱਕ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਨੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਕੰਠ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਦਾ ਸੈਲਾਬ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉੱਛਲ ਪਿਆ।

Verse 27

तत्र लग्ना बहुतरा गृध्रा मण्डलतां गताः / तैरेव प्रेतनाथस्य च्छत्रच्छविरुदञ्चिता

ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਿਦੜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਨਾਥ ਉੱਤੇ ਛਤ੍ਰ ਵਰਗੀ ਛਾਂ ਸਜ ਗਈ।

Verse 28

काचिच्छक्तिः मुरारातिं मुक्तशक्त्यायुधं रणे / लूनतच्छक्तिनैकेन बाणेन व्यलुनीत च

ਇੱਕ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਰਾਤੀ ਵੱਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਸੁੱਟਿਆ; ਪਰ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

एका तु गजमारूढा कस्यचिद्दैत्यदुर्मतेः / उरःस्थले स्वकरिणा वप्राघातमशिक्षयत्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਦੈਤ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਮਾਰੀ।

Verse 30

काचित्प्रतिभटारूढं दन्तिनं कुंभसीमनि / खड्गेन सहसा हत्वा गजस्य स्वप्रियं व्यधात्

ਇੱਕ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਨੇ ਵੈਰੀ ਯੋਧੇ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਦੰਤੀ ਨੂੰ ਕੁੰਭ-ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਗਜ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

करमुक्तेन चक्रेण कस्यचिद्देववैरिणः / धनुर्दण्डं द्विधा कृत्वा स्वभ्रुवोः प्रतिमां तनेत्

ਹੱਥੋਂ ਛੱਡੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇਵ-ਵੈਰੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼-ਡੰਡਾ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਰਗੀ ਵਕਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤਾਣ ਲਿਆ।

Verse 32

शक्तिरन्या शरैः शातैः शातयित्वा विरोधिनः / कृपाणपद्मा रोमाल्यां स्वकीयायां मुदं व्यधात्

ਦੂਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਣਪਦਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੋਮਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

काचिन्मुद्गरपातेन चूर्णयित्वा विरोधिनः / रथ्यक्रनितंबस्य स्वस्य तेनातनोन्मुदम्

ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁਦਗਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਰਥ੍ਯਕ੍ਰ-ਨਿਤੰਬਾ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਨੰਦ ਵਧਾਇਆ।

Verse 34

रथकूबरमुग्रेण कस्यचिद्दानवप्रभोः / खड्गेन छिन्दती स्वस्य प्रियमुव्यास्ततान ह

ਕਿਸੇ ਦਾਨਵ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਗ੍ਰ ਰਥ-ਕੂਬਰ ਨੂੰ ਖੜਗ ਨਾਲ ਕੱਟਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ (ਵਿਜੈ-ਹਰਖ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

अभ्यन्तरं शक्तिसेना दैत्यानां प्रविवेश ह / प्रविवेश च दैत्यानां सेना शक्तिबलान्तरम्

ਸ਼ਕਤੀ-ਸੇਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਘੁੱਸ ਗਈ; ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਨਾ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਲ-ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 36

नीरक्षीरवदत्यन्ताश्लेषं शक्तिसुरद्विषाम् / संकुलाकारतां प्राप्तो युद्धकाले ऽभवत्तदा

ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਧਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਅਤਿ ਸੰਕੁਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ।

Verse 37

शक्तीनां खड्गपातेन लूनशुण्डारदद्वयाः / दैत्यानां करिणो मत्ता महाक्रोडा इवाभवन्

ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖੜਗ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੰਦ ਕੱਟ ਗਏ; ਉਹ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾ-ਕ੍ਰੋਡਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।

Verse 38

एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे / अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम् / भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਮਰ ਚੱਲ ਪਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਾਇਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਸੀ—ਉਹ ਭਿਆਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਰਗਮ ਸੀ।

Verse 39

बलाहको महागृध्रं वज्रतीक्ष्णमुखादिकम् / कालदण्डोपमं जङ्घाकाण्डे चण्डपराक्रमम्

ਬਲਾਹਕ ਮਹਾ-ਗਿਧ ਵਰਗਾ, ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਜੰਘਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਾਲਦੰਡ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ।

Verse 40

संहारगुप्तनामानं पूर्वमग्रे समुत्थितम् / धूमवद्धूसराकारं पक्षक्षेपभयङ्करम्

ਤਦ ‘ਸੰਹਾਰਗੁਪਤ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਧੂਸਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 41

आरुह्य विविधंयुद्धं कृतवान्युद्धदुर्मदः / पक्षौ वितत्य क्रोशार्धं स स्थितो भीमनिःस्वनैः / अङ्गारकुण्डवच्चञ्चुं विदार्याभक्षयच्चमूम्

ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਅੱਧ ਕੋਸ ਤੱਕ ਪੰਖ ਫੈਲਾ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਅੰਗਾਰ-ਕੁੰਡ ਵਰਗੀ ਚੋਂਚ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲਿਆ।

Verse 42

संहारगुप्तं स महागृध्रः क्रूरविलोचनः / बलाहकमुवाहोच्चैराकृष्टधनुषं रणे

ਕ੍ਰੂਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਂ ਗਿਧ ‘ਸੰਹਾਰ-ਗੁਪਤ’ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਲਾਹਕ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਖੜਾ, ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 43

बलाहको वपुर्धुन्वन्गृध्रपृष्ठकृतस्थितिः / सपक्षकूटशैलस्थो बलाहक इवाभवत्

ਬਲਾਹਕ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਝਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਗਿਧ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕੂਟ-ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਬਲਾਹਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਿਆ।

Verse 44

सूचीमुखश्च दैत्येन्द्रः सूचीनिष्ठुरपक्षतिम् / काकवाहनमारुह्य कठिनं समरं व्यधात्

ਸੂਚੀਮੁਖ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ, ਸੂਈ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਂ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਠਿਨ ਸਮਰ ਰਚਿਆ।

Verse 45

मत्तः पर्वतशृङ्गाभश्चञ्चूदण्डं समुद्वहन् / कालदण्डप्रमाणेन जङ्घाकाण्डेन भीषणः

ਉਹ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੋਂਚ-ਦੰਡ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਲ-ਦੰਡ ਜਿਹੇ ਮਾਪ ਦੀ ਜੰਘਾ-ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 46

पुष्कलावर्तकसमा जंबालसदृशद्यतिः / क्रोशमात्रायतौ पक्षावुभावपि समुद्वहन्

ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਲਾਵਰਤਕ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਜੰਬਾਲ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇਕ-ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 47

सूचीमुखाधिष्ठितो ऽसौ करटः कटुवासितः / मर्दयञ्चञ्चुघातेन शक्तीनां मण्डलं महत्

ਸੂਚੀਮੁਖ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਉਹ ਕਰਟ ਤਿੱਖੀ ਬੂ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਚੋਂਚ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 48

अथो फलमुखः फालं गृहीत्वा निजमायुधम् / कङ्कमारुह्य समरे चकाशे गिरिसन्निभम्

ਤਦ ਫਲਮੁਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ‘ਫਾਲ’ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕਂਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।

Verse 49

विकर्णाख्यश्च दैत्येन्द्रश्चमूभर्ता महाबलः / भेरुण्डपतनारूढः प्रचण्डयुद्धमातनोत्

ਵਿਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ, ਜੋ ਸੈਨਾ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦਾ ਸੀ, ਭੇਰੁੰਡਪਤਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਰਚਣ ਲੱਗਾ।

Verse 50

विकटानननामानं विलसत्पट्टिशायुधम् / उवाह समरे चण्डः कुक्कुटो ऽतिभयङ्करः

ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਚੰਡ ਕੁੱਕੜ ਨੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਕਟਾਨਨ’ ਨਾਮ ਦੇ, ਚਮਕਦੇ ਪੱਟਿਸ਼ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਕੀਤਾ।

Verse 51

गर्जन्कण्ठस्थरोमाणि हर्षयञ्ज्वलदीक्षणः / पश्यन्पुरः शक्तिसैन्यं चचाल चरणायुधः

ਗੱਜਣਾ ਕਰਕੇ ਗਲ੍ਹ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਜਵਲੰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹर्ष ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ; ਅੱਗੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 52

करालाक्षश्च भूभर्ता षष्ठो ऽत्यन्तगरिष्ठदः / वज्रनिष्ठुरघोषश्च प्राचलत्प्रेतवाहनः

ਕਰਾਲਾਖ਼ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਭੂਭਰਤਾ, ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਤ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 53

श्मशानमन्त्रशूरेणतेन संसाधितः पुरा / प्रेतो भूतसमाविष्टस्तमुवाह रणाजिरे

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧ ਲਿਆ ਸੀ; ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰਣ-ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 54

अवाङ्मुखो दीर्घबाहुः प्रसारितपदद्वयः / प्रोतो वाहनतां प्राप्तःकरालाक्षमथावहत्

ਹੇਠਾਂ ਮੁਖ ਕੀਤਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਫੈਲਾਏ; ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਹਨ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਕਰਾਲਾਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਢੋਣ ਲੱਗਾ।

Verse 55

अन्यः करटको नाम दैत्यसेनाशिखामणिः / सर्दयामास शक्तीनां सैन्यं वेतालवाहनः

ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਰਟਕੋ ਨਾਮ ਦਾ, ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ; ਵੇਤਾਲ-ਵਾਹਨ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

योजनायतमूर्तिः सन्वेतालः क्रूरलोचनः / श्मशानभूमौ वेतालो मन्त्रेणानेन साधितः

ਯੋਜਨ ਜਿਹੇ ਉੱਚੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੂਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੇਤਾਲ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਾਧ ਕੇ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 57

मर्दयामास पृतनां शक्तीनां तेन देशितः / तस्य वेतालवर्यस्य वर्तमानोंससीमनि / बहुधायुध्यत तदा शक्तिभिः सह दानवः

ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੇਤਾਲ ਦੇ ਮੋਢੇ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਤਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 58

एवमेते खलात्मानः सप्त सप्तार्णवोपमाः / शक्तीनां सैनिकं तत्र व्याकुलीचक्रुरुद्धताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸੱਤ ਜਣੇ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਉੱਧਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਏ।

Verse 59

ते सप्त पूर्वं तपसा सवितारमतोषयन् / तेन दत्तो वरस्तेषां तपस्तुष्टेन भास्वता

ਉਹ ਸੱਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜਦੇਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਤਪ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 60

कैकसेया महाभागा भवतां तपसाधुना / परितुष्टो ऽस्मि भद्रं वो भवन्तो वृणतां वरम्

ਹੇ ਕੈਕਸੇਯ ਮਹਾਭਾਗੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਮੰਗੋ।

Verse 61

इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्

ਦਿਨਨਾਥ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਤਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਏ ਕੈਕਸੇਯ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਕਟਤਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਦੁੁਰਦਾਂਤ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ।

Verse 62

रणेषु सन्निधातव्यमस्माकं नेत्रकुक्षिषु / भवता घोरतेजोभिर्दहता प्रतिरोधिनः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਨੇਤਰਾਂ ਤੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਨ੍ਹਿਧ ਰਹੋ; ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਓ।

Verse 63

त्वया यदा सन्निहितं तपनास्माकमक्षिषु / तदाक्षिविषयः सर्वो निश्चेष्टो भवतात्प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤਪਨ! ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ੍ਹਿਧ ਹੋਵੋ, ਤਦ ਜੋ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 64

त्वत्सान्निध्यसमिद्धेन नेत्रेणास्माकमीक्षिताः / स्तब्धशस्त्रा भविष्यन्ति प्रतिरोधकसैनिकाः

ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਨ੍ਹਿਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਸਾਡੇ ਨੇਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜੜ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 65

ततः स्तब्धेषु शस्त्रेषु वीक्षणादेव नः प्रभो / निश्चेष्टा रिपवो ऽस्माभिर्हन्तव्याः सुकरत्वतः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜੜ ਹੋ ਜਾਣ, ਸਾਡੀ ਨਿਗਾਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲੇ ਹੀ ਮਾਰ ਸਕੀਏ।

Verse 66

इति पूर्वं वरः प्राप्तः कैकसेयौर्दिवाकरात् / वरदानेन ते तत्र युद्धे चेरुर्मधोद्धताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕਸੇਯ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਓਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਦੋਨਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 67

अथ सूर्यसमाविष्टनेत्रैस्तेस्तु निरीक्षिताः / शक्तयः स्तब्धशस्त्रौघा विफलोत्सा हतां गताः

ਫਿਰ ਸੂਰਜ-ਆਵਿਸ਼ਟ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਜਮ ਗਏ; ਜੋਸ਼ ਵਿਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 68

कीकसातनयैस्तैस्तु सप्तभिः सत्त्वशालिभिः / विष्टंभितास्त्रशस्त्राणां शक्तीनां नोद्यमो ऽभवत्

ਪਰ ਕੀਕਸਾ ਦੇ ਉਹ ਸੱਤ ਸੱਤਵਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।

Verse 69

उद्यमे क्रियभाणे ऽपि शस्त्रस्तम्भेन भूयसा / अभिभूताः सनिश्वासं शक्तयो जोषमासत

ਉਪਰਾਲਾ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸਤੰਭਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦਬ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੌਂਕ ਭਰ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਠਹਿਰ ਗਈਆਂ।

Verse 70

अथ ते वासरं प्राप्य नानाप्रहरणोद्यताः / व्यमर्दयञ्छक्तिसैन्यं दैत्याः स्वस्वामिदेशिताः

ਫਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਹਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਉਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 71

शक्तयस्तास्तु सैन्येन निर्व्यापारा निरायुधाः / अक्षुभ्यन्त शरैस्तेषां वज्रकङ्कटभोदिभिः

ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਨਿਰਅਸਤ੍ਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਵਚ-ਭੇਦੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਡੋਲ ਉਠੀਆਂ।

Verse 72

शक्तयो दैत्यशस्त्रौधैर्विद्धगात्राः सृतामृजः / सुपल्लवा रणे रेजुः कङ्कोललतिका इव

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਛਿਦ ਗਏ ਤੇ ਲਹੂ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੇਂ ਪੱਲਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਂਕੋਲ ਦੀ ਲਤਾ।

Verse 73

हाहाकारं वितन्वत्यः प्रपन्ना ललितेश्वरीम् / चुक्रुशुः शक्तयः सर्वास्तैः स्तंभितनिजायुधाः

ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾਉਂਦੀਆਂ ਉਹ ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਜਮ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 74

अथ देव्याज्ञया दण्डनाथा प्रत्यङ्गरक्षिणी / तिरस्करणिका देवी समुत्तस्थौ रणाजिरे

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਦੰਡਨਾਥਾ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਗ-ਰਖਿਣੀ—ਤਿਰਸਕਰਣਿਕਾ ਦੇਵੀ—ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 75

तमोलिप्ताह्वयं नाम विमानं सर्वतोमुखम् / महामाया समारुह्य शक्तीनामभयं व्यधात्

‘ਤਮੋਲਿਪਤ’ ਨਾਮ ਦੇ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 76

तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी / श्यामच्छाये तमोलिप्ते श्यामयुक्ततुरङ्गमे

ਉਹ ਤਮਾਲ ਵ੍ਰਿੱਖ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮਲ ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਕੰਜੁਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਸ਼ਿਆਮ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਤਮਸ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸੀ।

Verse 77

वासन्ती मोहनाभिख्यं धनुरादाय सस्वनम् / सिंहनादं विनद्येषूनवर्षत्सर्पसन्निभान्

ਤਦ ਵਾਸੰਤੀ ਨੇ ‘ਮੋਹਨ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਸਵਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਸਿੰਹਨਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 78

कृष्णरूपभुजङ्ग भानधोमुसलसंनिभान् / मोहनास्त्रविनिष्ठ्यूतान्बाणान्दैत्या न सेहिरे

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ, ਭੁਜੰਗ-ਭਾਨ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਮੁਸਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ—ਮੋਹਨਾਸਤਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਬਾਣ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਹੇ ਨਾ ਗਏ।

Verse 79

इतस्ततो मर्द्यमाना महामायाशिलीमुखैः / प्रकोपं परमं प्राप्ता बलाहकमुखाः खलाः

ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਬਲਾਹਕ-ਮੁਖ ਦੁਸ਼ਟ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 80

अथो तिरस्करण्यंबा दण्डनाथानिदेशतः / अन्धाभिधं महास्त्रं सा मुमोच द्विषतां गणे

ਫਿਰ ਦੰਡਨਾਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿਰਸਕਰਣੀ ਅੰਬਾ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਉੱਤੇ ‘ਅੰਧ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 81

बलाहकाद्यास्ते सप्त दिननाथवरोद्धताः / अन्धास्त्रेण निजं नेत्रं दधिरे च्छादितं यथा

ਬਲਾਹਕ ਆਦਿ ਉਹ ਸੱਤ, ਦਿਨਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਉੱਧਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਧ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਢੱਕ ਲਿਆ।

Verse 82

तिरस्करणिकादेव्या महामोहनधन्वनः / उद्गतेनान्धबाणेन चक्षुस्तेषां व्यधीयत

ਤਿਰਸਕਰਣਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਹਾਮੋਹਨ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਧ ਬਾਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

अन्धीकृताश्च ते सप्त न तु प्रैक्षन्त किञ्चन / तद्वीक्षणस्य विरहाच्छस्त्रस्तम्भः क्षयं गतः

ਉਹ ਸੱਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸਤੰਭ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 84

पुनः ससिंहनादं ताः प्रोद्यतायुधपाणयः / चक्रुः समरसन्नाहं दैत्यानां प्रजिघांसया

ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਠੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 85

तिरस्करणिकां देवीमग्रे कृत्वा महाबलाम् / सदुपायप्रसङ्गेन भृशं तुष्टा रणं व्यधुः

ਮਹਾਬਲ ਤਿਰਸਕਰਣਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਉਪਾਯ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ।

Verse 86

साधुसाधु महाभागे तिरस्करणिकांबिके / स्थाने कृततिरस्कारा द्विपामेषां दुरात्मनाम्

ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਮਹਾਭਾਗੇ ਤਿਰਸਕਾਰਣਿਕਾ ਅੰਬਿਕੇ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੋਪੈਰਿਆਂ ਦਾ ਤੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 87

त्वं हि दुर्जननेत्राणां तिरस्कारमहौषधी / त्वया बद्धदृशानेन दैत्यचक्रेण भूयते

ਤੂੰ ਹੀ ਦੁर्जਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਰਸਕਾਰ-ਰੂਪ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਾਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 88

देवकार्यमिदं देवि त्वया सम्यगनुष्टितम् / अस्मादृशामजय्येषु यदेषु व्यसनं कृतम्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਅਜੈਯਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਪਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 89

तत्त्वयैव दुराचारानेतान्सप्त महासुरान् / निहतांल्ललिता श्रुत्वा सन्तोषं परमाप्स्यति

ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਇਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੱਤ ਮਹਾਸੁਰ ਮਾਰੇ ਗਏ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲਲਿਤਾ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਪਾਵੇਗੀ।

Verse 90

एवं त्वया विरचिते दण्डिनीप्रीति माप्स्यति / मन्त्रिण्यपि महाभागायास्यत्येव परां मुदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ ਦੇਖ ਕੇ ਦੰਡਿਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਗੀ।

Verse 91

तस्मात्त्वमेव सप्तैतान्निगृहण रणाजिरे / एषां सैन्यं तु निखिलं नाशयाम उदायुधाः

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 92

इत्युक्त्वा प्रेरिता ताभिः शक्तिभियुर्द्धकौतुकान् / तमोलिप्तेन यानेन बलाहकबलं ययौ

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਉਤਸਾਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਲਾਹਕ ਦੇ ਦਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 93

तामायान्तीं समावेक्ष्य ते सप्ताथ सुराधमाः / पुनरेव च सावित्रं वरं सस्मरुरञ्जसा

ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਨੀਚ ਦੇਵਤਾ ਫਿਰ ਸੌਖੇ ਹੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 94

प्रविष्टमपि सावित्रं नाशकं तन्निरोधने / तिरस्कृतं तु नेत्रस्थं तिरस्करणितेजसा

ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਵਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਸਕ ਨਾ ਬਣਿਆ; ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 95

वरदानास्त्ररोषान्धं महाबलपराक्रमम् / अस्त्रेण च रुषा चान्धं बलाहकमहासुरम् / आकृष्य केशेष्वसिना चकर्तान्तर्धिदेवता

ਵਰਦਾਨ, ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਮਹਾਂਬਲ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਹ ਬਲਾਹਕ ਮਹਾਸੁਰ—ਅਸਤ੍ਰ ਤੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਮੱਤਾ—ਅੰਤਰਧਿ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 96

तस्य वाहनगृध्रस्य लुनाना पत्रिणा शिरः / सूचीमुखस्याभिमुखं तिरस्करणिका व्रजत्

ਉਸ ਦੇ ਵਾਹਨ ਗਿਦੜ੍ਹ ਦਾ ਸਿਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਤਿਰਸਕਰਣਿਕਾ ਸੂਚੀਮੁਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 97

तस्य पट्टिशपातेन विलूय कठिनं शिरः / अन्येषामपि पञ्चानां पञ्चत्वमकरोच्छनैः

ਉਸ ਦੇ ਪੱਟੀਸ਼ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਸਿਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 98

तैः सप्तदैत्यमुण्डैश्चग्रथितान्योन्यकेशकैः / हारदाम गले कृत्वा ननादान्तर्धिदेवता

ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੇ ਸੱਤ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤਰਧਿਦੇਵਤਾ ਗੱਜ ਉਠੀ।

Verse 99

समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तयः क्रोधसूर्च्छिताः / हत्वा तद्रक्तसलिलैर्बह्वीः प्रावाहयन्नदीः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨਾਲ ਕਈ ਦਰਿਆ ਵਹਿ ਪਏ।

Verse 100

तत्राश्चर्यमभूद्भूरि माहामायांबिकाकृतम् / बलाहकादिसेनान्यां दृष्टिरोधनवैभवात्

ਉੱਥੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਬਲਾਹਕ ਆਦਿ ਸੈਨਾਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੈਭਵ ਕਰਕੇ।

Verse 101

हतशिष्टाः कतिपया बहुवित्राससङ्कुलाः / शरणं जग्मुरत्यार्त्ताः क्रन्दन्तं शून्यकेश्वरम्

ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਆਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 102

दण्डिनीं च महामायां प्रशंसन्ति मुहुर्मुहुः / प्रसादमपरं चक्षुस्तस्या आदायपिप्रियुः

ਉਹ ਦੰਡਿਨੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਾਦ—ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰ—ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ।

Verse 103

साधुसाध्विति तत्रस्थाः शक्तयः कम्पमौलयः / तिरस्करणिकां देवीमश्लाघन्त पदेपदे

ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਤਿਰਸਕਰਣਿਕਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Frequently Asked Questions

Seven commander-brothers are listed—Balāhaka, Sūcīmukha, Phālamukha, Vikarṇa, Vikaṭānana, Karālāyu, and Karaṭaka—serving as a narrative index for upcoming duels and as a ritualized catalog of adversarial ‘ego-forces’ in the Shākta reading of Lalitopākhyāna.

It quantifies escalation and signals a new campaign phase; akṣauhiṇī functions as a standardized epic unit, allowing chapters to be compared by force-scale and enabling structured tagging of battle intensity and logistical magnitude.

Māyā appears as a decisive instrument that overturns brute strength—earlier commanders fall to concealed illusion—reinforcing the Shākta premise that victory aligns with higher śakti and cosmic order rather than mere martial power.