Adhyaya 13
Upodghata PadaAdhyaya 1336 Verses

Adhyaya 13

ललिताप्रादुर्भाव-स्तुति (Lalita’s Cosmic Praise and Body–Cosmos Correspondences)

ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ/ਦੇਵੀ ਦੀ ‘ਜਯ… ਨਮਹ…’ ਰੂਪ ਸਤੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਮਹਾ–ਸੂਖਮ ਤਾਦਾਤਮ੍ਯ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਰਸਾਤਲ ਆਦਿ ਪਾਤਾਲ, ਧਰਣੀ ਤੇ ਭੁਵਰਲੋਕ, ਚੰਦਰ–ਸੂਰਜ–ਅਗਨੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ, ਵਾਯੂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਧਿਆਨ, ਧਾਰਣਾ, ਸਮਾਧੀ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਅੰਗ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललिताप्रादुर्भावो नाम द्वादशो ऽध्यायः देवा ऊचुः जय देवि जगन्मातर्जय देवि परात्परे / जय कल्याणनिलये जय कामकलात्मिके

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖ੍ਯਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਲਲਿਤਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ’ ਨਾਮ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਜੈ ਹੋ ਦੇਵੀ ਜਗਨਮਾਤਾ, ਜੈ ਹੋ ਪਰਾਤਪਰਾ ਦੇਵੀ। ਜੈ ਹੋ ਕਲਿਆਣ-ਧਾਮ, ਜੈ ਹੋ ਕਾਮਕਲਾ-ਸਰੂਪਣੀ।

Verse 2

जयकारि च वामाक्षि जय कामाक्षि सुन्दरि / जयाखिलसुराराध्ये जय कामेशि मानदे

ਜੈਕਾਰিণੀ ਵਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ, ਜੈ ਹੋ ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ ਸੁੰਦਰੀ। ਜੈ ਹੋ ਅਖਿਲ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਿਆ, ਜੈ ਹੋ ਕਾਮੇਸ਼ੀ—ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।

Verse 3

जय ब्रह्ममये देवि ब्रह्मात्मकरसात्मिके / जय नारायणि परे नन्दिताशेषविष्टपे

ਜੈ ਹੋ ਬ੍ਰਹਮਮਈ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਰਸ-ਸਰੂਪਣੀ। ਜੈ ਹੋ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਨੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 4

जय श्रीकण्ठदयिते जय श्रीललितेंबिके / जय श्रीविजये देवि विजय श्रीसमृद्धिदे

ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ, ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਅੰਬਿਕਾ। ਜੈ ਹੋ ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਜਿੱਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 5

जातस्य जायमानस्य इष्टापूर्तस्य हेतवे / नमस्तस्यै त्रिजगतां पालयित्र्यै परात्परे

ਜੋ ਜੰਮੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਜੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਟ‑ਪੂਰਤ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪਰਾਤਪਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 6

कलामुहूर्तकाष्ठाहर् मासर्तुशरदात्मने / नमः सहस्रशीर्षायै सहस्रमुखलोचने

ਕਲਾ, ਮੁਹੂਰਤ, ਕਾਸ਼ਠਾ, ਦਿਨ, ਮਹੀਨਾ, ਰਿਤੁ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ਾ, ਸਹਸ੍ਰਮੁਖ‑ਸਹਸ੍ਰਲੋਚਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 7

नमः सहस्रहस्ताब्जपादपङ्कजशोभिते / अणोरणुतरे देवि महतो ऽपि महीयसि

ਸਹਸ੍ਰ ਹੱਥ‑ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪੰਕਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤੇ! ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਣੂਤਰ, ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੀਯਸੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 8

परात्परतरे मातस्तेजस्तेजीयसामपि / अतलं तु भवेत्पादौ वितलं जानुनी तव

ਹੇ ਮਾਤਾ! ਤੂੰ ਪਰਾਤਪਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰ ਹੈਂ; ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਤੇਜੋਮਈ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਅਤਲ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਘੁੱਟੇ ਵਿਤਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

रसातलं कटीदेशः कुक्षिस्ते धरणी भवेत् / हृदयं तु भुवर्लोकः स्वस्ते मुखमुदाहृतम्

ਤੇਰਾ ਕਟਿਭਾਗ ਰਸਾਤਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ ਧਰਣੀ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਭੁਵਰਲੋਕ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਸਵਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

दृशश्चन्द्रार्कदहना दिशस्ते बाहवोंबिके / मरुतस्तु तवोच्छ्वासा वाचस्ते श्रुतयो ऽखिलाः

ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ! ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੇਰੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹਨ। ਪਵਣ ਤੇਰਾ ਸਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਹਨ।

Verse 11

क्रीडा ते लोकरचना सखा ते चिन्मयः शिवः / आहारस्ते सदानन्दो वासस्ते हृदये सताम्

ਤੇਰੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਹੀ ਲੋਕ-ਰਚਨਾ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਸਖਾ ਚਿਨਮਯ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਆਹਾਰ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ; ਸਤਜਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਹੈ।

Verse 12

दृश्यादृश्य स्वरूपाणि रूपाणि भुवनानि ते / शिरोरुहा घनास्ते तु तारकाः कुसुमानि ते

ਦਿੱਖਣ-ਅਦਿੱਖਣ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਭ ਭੁਵਨ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਤੇਰੇ ਕੇਸ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਤੇਰੇ ਫੁੱਲ ਹਨ।

Verse 13

धर्माद्या बाहवस्ते स्युरधर्माद्यायुधानि ते / यमाश्च नियमाश्चैव करपादरुहास्तथा

ਧਰਮ ਆਦਿ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹਨ; ਅਧਰਮ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਵਰਗੇ ਉਪਾਂਗ ਹਨ।

Verse 14

स्तनौ स्वाहास्वधाकरौ लोकोज्जीवनकारकौ / प्राणायामस्तु ते नासा रसना ते सरस्वती

ਸਵਾਹਾ-ਸਵਧਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਸਤਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੇਰੀ ਨਾਸਿਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਹੈ।

Verse 15

प्रत्याहारस्त्विद्रिंयाणि ध्यानं ते धीस्तु सत्तमा / मनस्ते धारणाशक्तिर्हृदयं ते समाधिकः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਤੇਰੀ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਮਨ ਤੇਰੀ ਧਾਰਣਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਤੇਰਾ ਸਮਾਧੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 16

महीरुहास्तेङ्गरुहाः प्रभातं वसनं तव / भूतं भव्यं भविष्यच्च नित्यं च तव विग्रहः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇਰੇ ਅੰਗ-ਰੋਮ ਹਨ; ਪ੍ਰਭਾਤ ਤੇਰਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਨਿਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਵਿਗ੍ਰਹ ਹੈ।

Verse 17

यज्ञरूपा जगद्धात्री विश्वरूपा च पावनी / आदौ या तु दयाभूता ससर्ज निखिलाः प्रजाः

ਤੂੰ ਯਜ्ञ-ਸਰੂਪਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪਾ ਅਤੇ ਪਾਵਨੀ ਹੈਂ। ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।

Verse 18

हृदयस्थापि लोकानामदृश्या मोहनात्मिका

ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੋਹ-ਸਰੂਪਣੀ ਹੈਂ।

Verse 19

नामरूपविभागं च या करोति स्वलीलया / तान्यधिष्ठाय तिष्ठन्ती तेष्वसक्तार्थकामदा / नमस्तस्यै महादेव्यै सर्वशक्त्यै नमोनमः

ਜੋ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਦਾ ਭੇਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕਰ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 20

यदाज्ञया प्रवर्तन्ते वह्निसूर्यैदुमारुताः / पृथिव्यादीनि भूतानि तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਹਵਾ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਸਭ ਭੂਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 21

या ससर्जादिधातारं सर्गादावादिभूरिदम् / दधार स्वयमेवैका तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਦਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਆਦਿਭੂਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 22

यथा धृता तु धरिणी ययाकाशममेयया / यस्यामुदेति सविता तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜਿਵੇਂ ਅਮੇਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਉਗਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

यत्रोदेति जगत्कृत्स्नं यत्र तिष्ठति निर्भरम् / यत्रान्तमेति काले तु तस्यै देव्यै नमोनमः

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 24

नमोनमस्ते रजसे भवायै नमोनमः सात्त्विकसंस्थितायै / नमोनमस्ते तमसे हरायै नमोनमो निर्गुणतः शिवायै

ਰਜੋਗੁਣ-ਰੂਪਾ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਮੋਗੁਣ-ਰੂਪਾ ਹਰਾਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 25

नमोनमस्ते जगदेकमात्रे नमोनमस्ते जगदेकपित्रे / नमोनमस्ते ऽखिलरूपतन्त्रे नमोनमस्ते ऽखिलयन्त्ररूपे

ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਮਾਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਿਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਤੰਤ੍ਰ-ਸਰੂਪਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਭ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 26

नमोनमो लोकगुरुप्रधाने नमोनमस्ते ऽखिलवाग्विभूत्यै / नमो ऽस्तु लक्ष्म्यै जगदेकतुष्ट्यै नमोनमः शांभवि सर्वशक्त्यै

ਹੇ ਲੋਕਗੁਰੂ-ਪ੍ਰਧਾਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਮੂਹ ਵਾਣੀ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ ਤ੍ਰਿਪਤੀ-ਸਰੂਪਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸ਼ਾਂਭਵੀ, ਸਰਬਸ਼ਕਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 27

अनादिमध्यान्तमपाञ्चभौतिकं ह्यवाङ्मनोगम्यमतर्क्यवैभवम् / अरूपमद्वन्द्वमदृष्टगोचरं प्रभावमग्र्यं कथमंब वर्णये

ਹੇ ਅੰਬੇ! ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਪੰਚਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜੋ ਬਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਅਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਕ ਤੋਂ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਵੈਭਵ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਵੰਦ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ?

Verse 28

प्रसीद विश्वेश्वरि विश्ववन्दिते प्रसीद विद्येश्वरि वेदरूपिणि / प्रसीद मायामयि मन्त्राविग्रहे प्रसीद सर्वेश्वरि सर्वरूपिणि

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਵੰਦਿਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਵੇਦ-ਰੂਪিণੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਹੇ ਮਾਇਆਮਈ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਗ੍ਰਹ-ਸਰੂਪਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਸਰਵ-ਰੂਪিণੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 29

इति स्तत्वा महादेवीं देवाः सर्वे सवासवाः / भूयोभूयो नमस्कृत्य शरणं जगमुरञ्जसा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 30

ततः प्रसन्ना सा देवी प्रणतं वीक्ष्य वासवम् / वरेण च्छन्दयामास वरदाखिलदेहिनाम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

Verse 31

इन्द्र उवाच यदि तुष्टासि कर्याणि वरं दैत्येन्द्र पीडितः / दुर्धरं जीवितं देहि त्वां गताः शरणार्थिनः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच अहमेव विनिर्जित्य भण्डं दैत्यकुलोद्भवम् / अचिरात्तव दास्यामि त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੈਤ੍ਯ ਕੁਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭੰਡ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।

Verse 33

निर्भया मुदिताः सन्तु सर्वे देवगणास्तथा / ये स्तोष्यन्ति च मां भक्त्या स्तवेनानेन मानवाः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਨਿਡਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਤਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਣ।

Verse 34

भाजनं ते भविष्यन्ति धर्मश्रीयशसां सदा / विद्याविनयसंपन्ना नीरोगा दीर्घजीविनः

ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ, ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹੋਣਗੇ; ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਰੋਗ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।

Verse 35

पुत्रमित्रकल त्राढ्या भवन्तु मदनुग्रहात् / इति लब्धवरा देवा देवेन्द्रो ऽपि महाबलः

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੋ—ਇਹ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਗਣ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 36

आमोदं परमं जग्मुस्तां विलोक्य मुहुर्मुहुः

ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Frequently Asked Questions

No formal vamsha catalog appears in the sampled material; the chapter’s primary function is hymnic-theological and cosmographic, presenting Devī as the ground in which worlds and beings (including lineages) subsist rather than listing dynastic descent.

It provides qualitative cosmography rather than numeric measures: named nether regions (Atala, Vitala, Rasātala), loka-identifications (Dharaṇī, Bhuvarloka), and astronomical-elemental correspondences (moon/sun/fire as aspects of sight; directions as arms), functioning as a relational map instead of a metric one.

This chapter does not foreground a particular yantra diagram; its esoteric payload is the identificatory “vidyā” of correspondence—Devī is equated with cosmic layers and yogic limbs (prāṇāyāma through samādhi). The practical implication is that worship and inner discipline are read as participation in the Goddess’s own cosmological structure.