Shloka 9
ललिताप्रादुर्भाव-स्तुति
Lalita’s Cosmic Praise and Body–Cosmos Correspondences
Devanagari script
रसातलं कटीदेशः कुक्षिस्ते धरणी भवेत् / हृदयं तु भुवर्लोकः स्वस्ते मुखमुदाहृतम्
Transliteration
rasātalaṃ kaṭīdeśaḥ kukṣiste dharaṇī bhavet / hṛdayaṃ tu bhuvarlokaḥ svaste mukhamudāhṛtam
Translation
ਤੇਰਾ ਕਟਿਭਾਗ ਰਸਾਤਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ ਧਰਣੀ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਭੁਵਰਲੋਕ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਸਵਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Word by Word
रसातलम्Rasātala (nether region)
रसातलम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootरसा + अतल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुष (रसाया अतलम्) पाताल-भेद
कटीदेशःthe hip-region/waist area
कटीदेशः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकटी + देश (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; तत्पुरुष (कटी-देश)
कुक्षिःbelly
कुक्षिः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Possessor/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
धरणीthe Earth
धरणी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
भवेत्would be / may be
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हृदयम्heart
हृदयम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; ‘indeed/but’
भुवर्लोकःBhuvar-loka (mid-world)
भुवर्लोकः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootभुवर् + लोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; तत्पुरुष (भुवः लोकः)
स्वःSvarga/heaven
स्वः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘स्वः’ = heaven (Svarga)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Possessor/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
मुखम्face/mouth
मुखम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
उदाहृतम्is declared/said
उदाहृतम्:
क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootउदाहृत (कृदन्त; √आ-हृ धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; कर्मणि प्रयोग (passive participle)