Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे काश्यपेयवर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच एवं प्रजासु सृष्टासु कश्यपेन महात्मना / प्रतिष्ठितासु सर्वासु चरासु स्थावरासु च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ, ਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਚਰ ਤੇ ਸਥਾਵਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 2

अभिषिच्याधिपत्येषु तेषां मुख्यान्प्रजापतिः / ततः क्रमेण राज्यानि आदेष्टुमुपचक्रमे

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 3

द्विजानां वीरुधां चैव नक्षत्राणां ग्रहैः सह / यज्ञानां तपसां चैव सोमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्

ਦੁਵਿਜਾਂ, ਬੂਟੀਆਂ-ਲਤਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੋਮ ਦਾ ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 4

बृहस्पतिं तु विश्वेषां ददावङ्गिरसां पतिम् / भृगूणामधिपं चैव काव्यं राज्ये ऽभ्यषेचयत्

ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਲਈ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ) ਦਾ ਰਾਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 5

आदित्यानां पुनर्विष्णुं वसूनामथ पावकम् / प्रजापतीनां दक्षं च मरुतामथ वासवम्

ਆਦਿਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਵਸੂਆਂ ਲਈ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 6

दैत्यानामथ राजानं प्रह्रादं दितिनन्दनम् / नारायणं तु साध्यानां रुद्रणां च वृषध्वजम्

ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦਿਤੀ-ਨੰਦਨ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਸਾਧਿਆਂ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 7

विप्रचित्तिं च राजानं दानवानामथादिशत् / अपां च वरुणं राज्ये राज्ञां वैश्रवणं तथा

ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਜਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਠਹਿਰਾਇਆ।

Verse 8

यक्षाणां राक्षसानां च पार्थिवानां धनस्य च / वैवस्वतं पितॄणां च यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्

ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਦਾ ਰਾਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 9

सर्वभूतपिशाचाना गिरिशं शूलपाणिनम् / शैलानां हिमवन्तं च नदीनामथ सागरम्

ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪਿਸਾਚਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 10

गन्धर्वाणामधिपतिं चक्रे चित्ररथं तथा / उच्चैःश्रवसमश्वानां राजानं चाभ्यषेचयत्

ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 11

मृगाणामथ शार्दूलं गोवृषं च ककुद्मिनाम् / पक्षिणामथ सर्वेषां गरुडं पततां वरम्

ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਬਾਘ) ਨੂੰ, ਸਿੰਗਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਸਭ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 12

गन्धानां मरुतां चैव भूतानामशरीरिणाम् / समकालबलानां च वायुं बलवतां वरम्

ਗੰਧਾਂ, ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ-ਸ਼ਰੀਰ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਮਕਾਲ ਬਲ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 13

सर्वेषां दंष्ट्रिणां शेषं नागानामथ वासुकिम् / सरीसृपाणां सर्पाणां पन्नगानां च तक्षकम्

ਸਾਰੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਸਰੀਸ੍ਰਪਾਂ, ਸਰਪਾਂ ਤੇ ਪੰਨਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 14

सागराणां नदीनां च मेघानां वर्षितस्य च / आदित्यानामन्यतमं पर्जन्यमभिषिक्तवान्

ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪਰਜਨ੍ਯ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 15

सर्वाप्सरोगणानां च कामदेवं तथा प्रभुम् / ऋतूनामथ मासानामार्त्तवानां तथैव च

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੇ ਰਿਤੁ-ਚੱਕਰ (ਆਰਤਵਾਨ) ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 16

यक्षाणां च विपक्षाणां मुहूर्त्तानां च पर्वणाम् / कलाकाष्ठाप्रमाणानां गतेरयनयोस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ, ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਾਂ, ਕਲਾ-ਕਾਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਕਾਲ-ਮਾਪਾਂ, ਅਤੇ ਗਤੀ ਤੇ ਅਯਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 17

गणितस्याथ योगस्य चक्रे संवत्सरं प्रभुम् / प्रजापतेर्विरजसः पूर्वस्यां दिशि विश्रुतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ‘ਸੰਵਤਸਰ-ਪ੍ਰਭੂ’ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਰਜਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 18

पुत्रं नाम्ना सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत् / दक्षिणास्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः

ਉਸ ਨੇ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ‘ਸੁਧਨ੍ਵਾ’ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 19

पुत्रां शङ्खपदं नाम राजानं सोभ्यषेचयत् / पस्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रमच्युतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 20

केतुमन्तं महात्मानं राजानं चाभ्यषेचयत् / तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਰਜਨ੍ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 21

उदीच्यां दिशि दुर्द्धर्षपुत्रं राज्ये ऽभ्यषेचयत् / मनुष्याणामधिपतिं चक्रे वैवस्वतं मनुम्

ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਧਰ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 22

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण परिपाल्यते

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ—ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 23

स्वायंभुवेन्तरे पूर्वं ब्रह्मणा ते ऽभिषेचिताः / नृपाश्चैते ऽभिषिच्यन्ते मनवो ये भवन्ति वै

ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਰਾਜੇ ਅਭਿਸਿਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

मन्वन्तरेष्वतीतेषु गता ह्येतेषु पार्थिवाः / एवमन्ये ऽभिषिच्यन्ते प्राप्ते मन्वन्तरे पुनः

ਬੀਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਫਿਰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

अतीतानागताः सर्वे स्मृता मन्वन्तरेश्वराः / राजसूये ऽभिषिक्तश्च पृथु रेभिर्नरोत्तमः

ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰ-ਈਸ਼ਵਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਨਰੋੱਤਮ ਪૃਥੁ ਨੂੰ ਰੇਭਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 26

वेददृष्टेन विधिना ह्यधिराजः प्रतापवान् / एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासन्तानकारणात्

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਧਿਰਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 27

पुनरेव महा भागः प्रजानां पतिरीश्वरः / कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार परमं तपः

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਸਰੂਪ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਗੋਤ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 28

पुत्रौ गोत्रकरौ मह्यं भवेतामिति चिन्तयन् / तस्यप्रध्यायमानस्य कश्यपस्य महात्मनः

‘ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੋਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ’ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।

Verse 29

ब्रह्मणोंऽशौ सुतौ पश्चात्प्रादुर्भूतौ महौजसौ / वत्सारश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्म वादना

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਵਤਸਾਰ ਅਤੇ ਅਸਿਤ; ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਕਤਾ ਸਨ।

Verse 30

वत्सारान्निध्रुवो जज्ञे रेभ्यश्च सुहमायशाः / रेभ्यस्य रैभ्यो विज्ञेयो निध्रुवस्य निबोधत

ਵਤਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਧ੍ਰੁਵ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਰੇਭ੍ਯ ਤੋਂ ਸੁਹਮਾ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਰੇਭ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਰੈਭ੍ਯ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਿਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ।

Verse 31

च्यवनस्य सुकन्याया सुमेधाः समपद्यत / निध्रुवस्य तु या पत्नी माता वै कुण्डपायिराम्

ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਤੋਂ ਸੁਮੇਧਾ ਜੰਮਿਆ; ਅਤੇ ਨਿਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਜੋ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਕੁੰਡਪਾਇਿਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ।

Verse 32

असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत / शाण्डिल्यानां वरः श्रीमान् देवलः सुमहायशाः

ਅਸਿਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਏਕਪਰਨਾ਼ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹ્મਿਸ਼ਠ ਜੰਮਿਆ; ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਦੇਵਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 33

निध्रुवाः शाण्डिला रैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः / वज्रिप्रभृतयो देवा देवास्तस्य प्रजा स्विमाः

ਨਿਧ੍ਰੁਵ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਗੋਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ; ਵਜ੍ਰੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 34

चतुर्युगे त्वतिक्रान्ते मनोर्ह्येकादशे प्रभोः / अथावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे संप्रर्त्तिते

ਜਦੋਂ ਚਾਰੋਂ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨੂ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਕਾਲ ਆਇਆ, ਤਦ ਬਚੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 35

मरुत्तस्य नरिष्यं तस्तस्य पुत्रो दमः किल / राज्यवर्द्धनकस्तस्य सुधृतिस्तत्सुतो नरः

ਮਰੁੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਿਸ਼੍ਯੰਤ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ੍ਯਵਰ੍ਧਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰ ਸੁਧ੍ਰਿਤੀ ਸੀ।

Verse 36

केवलश्च ततस्तस्य बन्धुमान्वेगवांस्ततः / बुधस्तस्या भवद्यस्या तृणबिन्दुर्महीपतिः

ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਧੁਮਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੇਗਵਾਨ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀਪਤੀ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਹੋਇਆ।

Verse 37

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये स बभूव ह / तस्य चेलविला कन्यालंबुषागर्भसंभवा

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਜੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਚੇਲਵਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਪਸਰਾ ਲੰਬੁਸ਼ਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 38

तस्यां जातो विश्रवास्तु वौलस्त्यकुलवर्द्धनः / बृहस्पतिबृर्हत्कीर्तिर्देवाचार्यस्तु कीर्त्तितः

ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵੌਲਸਤ੍ਯ ਕੁਲ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

कन्यां तस्योपयेमे स नाम्ना वै देववर्णिनीम् / पुष्पोत्कटां च वाकां च सुते माल्यवतस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਵਰਣਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪੁਸ਼ਪੋਤਕਟਾ ਅਤੇ ਵਾਕਾ ਵੀ ਸਨ।

Verse 40

कैकसीं मालिनः कन्यां तासां तु शृणुत प्रजाः / ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देववर्णिनी

ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਜਨੋ, ਸੁਣੋ—ਮਾਲਿਨ ਦੀ ਧੀ ਕੈਕਸੀ ਸੀ; ਦੇਵਵਰਣਿਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ ਜਣਿਆ।

Verse 41

दिव्येन विधिना युक्तमार्षेण च श्रुतेन च / राक्षसेन च रूपेण आसुरेण बलेन च

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਾਲ ਵੀ; ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਪੰਨ ਸੀ।

Verse 42

त्रिपादं सुमहा कायं स्थूलशीर्षं महाहनुम् / अष्टदंष्ट्रं हरिछ्मश्रुं शङ्कुकर्णं विलोहितम्

ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਾਦ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਮੋਟੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਬੜੇ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਅੱਠ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦਾਢੀ-ਮੂੰਛ, ਸ਼ੰਕੂ-ਕੰਨ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦਾ ਸੀ।

Verse 43

ह्रस्वबाहुं प्रबाहुं च पिगलं सुद्विभीषणम् / वैवर्त्तज्ञानसंपन्नं संबुद्धं चैव संभवात्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕਿਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕਿਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਵੈਵਰੱਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਸੀ।

Verse 44

पिता दृष्ट्वाब्रवीत्तं तु कुबेरो ऽयमिति स्वयम् / कुत्सायां क्विति शब्दो ऽयं शरीरं बेरमुच्यते

ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਖਿਆ—“ਇਹ ਕੁਬੇਰ ਹੈ।” ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਵਿ’ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ‘ਬੇਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना वै तेन सोंऽकितः / यस्माद्विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव

ਕੁਸ਼ਰੀਰਤਾ (ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਦੇਹ) ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਕੁਬੇਰ’ ਕਰਕੇ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸਾਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਵਰਗਾ ਹੀ।

Verse 46

तस्माद्वैश्रवणो नाम नाम्ना तेन भविष्यति / ऋद्रयां कुबेरो ऽजनयद्विश्रुतं नलकूबरम्

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਿਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਵਿਖਿਆਤ ਨਲਕੂਬਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

रावणं कुम्भकर्णं च कन्यां शूर्पणखीं तथा / विभीषणचतुर्थांस्तु कैकस्यजनयत्सुतान्

ਕੈਕਸੀ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਧੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਇਹ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

शङ्कुकर्णो दशग्रीवः पिङ्गलो रक्तमूर्द्धजः / चतुष्पाद्विंशतिभुजो महाकायो महाबलः

ਉਹ ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਦਸ-ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦਾ ਤੇ ਲਾਲ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ; ਚੌਪਾਇਆ, ਵੀਹ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਕਾਇ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ।

Verse 49

जात्यञ्ज ननिभो दंष्ट्री लोहितग्रीव एव च / राक्षसेनौजसा युक्तो रूपेण च बलेन च

ਉਹ ਜਾਤ੍ਯੰਜ ਅਤੇ ਨਨਿਭ ਵਰਗਾ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ-ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ।

Verse 50

सत्त्वबुद्धिजितैर्चङ्क्षरा असैरेव रावणः / विसर्गदारुणः क्रूरो रावणो द्रावणस्तु सः

ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਚੰਕ੍ਸ਼ਰ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਸੀ; ਕਰਤੂਤ ਵਿੱਚ ਦਾਰੁਣ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੂਰ—ਰਾਵਣ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦ੍ਰਾਵਣ (ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਸੀ।

Verse 51

हिरण्यकशिपुर्ह्यासीद्रावणः पूर्वजन्मनि / चतुर्युगानि राजाभूत् त्रयोदश स राक्षसः

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇਰਾਂ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 52

ताः पञ्चकोट्यो वर्षाणां संख्याताः संख्यया द्विजाः / नियुतान्येकषष्टिं च शरदां गणितानि वै

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕਾਹਠ ਨਿਯੁਤ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 53

षष्टिं चैव सहस्राणि वर्षाणां वै स रावणः / देवतानामृषीणां च घोरं कृत्वा प्रजागरम्

ਉਹ ਰਾਵਣ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਘੋਰ ਪ੍ਰਜਾਗਰ (ਲਗਾਤਾਰ ਉਪਦ੍ਰਵ/ਜਾਗਰਣ) ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 54

त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात् / रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान्

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਚੌਵੀਹਵੇਂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 55

महोदरः प्रहस्तश्च महापार्श्वः खरस्तथा / पुष्पोत्कटायाः पुत्रास्ते कन्या कुम्भीनसी तथा

ਮਹੋਦਰ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਅਤੇ ਖਰ—ਇਹ ਪੁਸ਼ਪੋਤਕਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਵੀ (ਉਸਦੀ) ਸੀ।

Verse 56

त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वः सराक्षसः / कन्यानुपालिका चैव वाकायाः प्रसवः स्मृतः

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ—ਇਹ ਵੀ; ਅਤੇ ਕਨ੍ਯਾਨੁਪਾਲਿਕਾ—ਇਹ ਵਾਕਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 57

इत्येते क्रूर कर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश / दारुणाभिजनाः सर्वे देवैरपि दुरासदाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਦਸ ਰਾਖਸ਼ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਸਭੇ ਭਿਆਨਕ ਕੁਲ ਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਸਨ।

Verse 58

सर्वे लब्धवराः शूराः पुत्रपौत्रैः समन्विताः / यक्षाणां चैव सर्वेषां पौलस्त्या चे च राक्षसाः

ਉਹ ਸਭ ਵਰ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਸਨ।

Verse 59

आगस्त्यवैश्वामित्राणां क्रूराणां ब्रह्मरक्षसाम् / वेदाध्ययनशीलानां तपोव्रतनिषेविणाम्

ਆਗਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕਸ਼ਸ—ਵੇਦ ਅਧ੍ਯਯਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਤਪੋਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨੀ ਸਨ।

Verse 60

तेषामैडविडो राजा पौलस्त्यः सव्यपिङ्गलः / इतरे ये यज्ञजुषस्ते वै रक्षोगणास्त्रयः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਡਵਿਡ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ‘ਸਵ੍ਯਪਿੰਗਲ’ ਸੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਗਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 61

यातुधाना ब्रह्मधाना वार्त्ताश्चैव दिवाचराः / निशाचरगणास्तेषां चत्वारः कविभिः स्मृताः

ਯਾਤੁਧਾਨ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨ, ਵਾਰੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵਾਚਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ-ਗਣ ਚਾਰ ਹਨ, ਐਸਾ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 62

पौलस्त्या नैरृताश्चैव आगस्त्याः कौशिकास्तथा / इत्येताः सप्त तेषां वै जातयो राक्षसाः स्मृताः

ਪੌਲਸਤ੍ਯ, ਨੈਰ੍ਰਿਤ, ਆਗਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਜਾਤੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 63

तेषां रुपं प्रवक्ष्यामि स्वाभाव्येन व्यवस्थितम् / वृत्ताक्षाः पिङ्गलाश्चैव महाकाया महोदराः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਐਸਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ, ਰੰਗ ਪਿੰਗਲ; ਉਹ ਮਹਾਕਾਇ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ ਹਨ।

Verse 64

अष्टदंष्ट्राः शङ्कुकार्णा ऊर्द्ध्वरोमाण एव च / आकर्णा हारितस्याश्च मुञ्जधूम्रोर्ध्वमूर्धजाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ, ਕਿੱਲ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰੋਮ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਲ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਧੂੰਏਂ ਰੰਗੇ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।

Verse 65

स्थूलशीर्षाः सिताभाश्च ह्रस्वसक्थिप्रबाहवः / ताम्रास्या लंबजिह्वोष्ठा लंबभ्रूस्थूलनासिकाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਿੱਟੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਟ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗੇ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਵੱਟੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟਾ ਹੈ।

Verse 66

नीलाङ्गा लोहितग्रीवा गंभीराक्षा विभीषणाः / महाघोरस्वराश्चैव विकटोद्बद्धपिण्डिकाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨੀਲੇ, ਗਰਦਨ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਵਿਕਰਾਲ ਅਤੇ ਗੰਢਦਾਰ ਹਨ।

Verse 67

स्थूलाश्च तुङ्गनासाश्च शिलासंहनना दृढाः / दारुणाभिजनाः क्रूराः प्रायशः क्लिष्टकर्मिणः

ਉਹ ਮੋਟੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਨੱਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 68

सकुण्डलाङ्गदापीडा मुकुटोष्णीषधारिणः / विचित्राभरणाश्चित्रमाल्यगन्धानुलेपनाः

ਉਹ ਕੁੰਡਲ, ਬਾਜੂਬੰਦ, ਮੁਕਟ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੋਖੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 69

अन्नादाः पिशितादाश्च पुरुषादाश्च ते स्मृताः / इत्येतद्रूपसाधर्म्यं राक्षसानां स्मृतं बुधैः

ਉਹ ਅੰਨ-ਭੱਖੀ, ਮਾਸ-ਭੱਖੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਸਮਾਨਤਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ।

Verse 70

न समास्ते बले बुद्धौ युद्धे माया कृते तदा / पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਲ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ—ਮਾਇਆ ਰਚੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ—ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪੁਲਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਲ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਧਾਰੀ ਸਨ।

Verse 71

भूताः सर्प्पाः पिशाचाश्च सृमरा हस्तिनस्तथा / वानराः किन्नराश्चेव मायुः किंपुरुषास्तथा

ਭੂਤ, ਸੱਪ, ਪਿਸਾਚ, ਸ੍ਰਿਮਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ; ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਮਾਯੂ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ (ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ)।

Verse 72

प्रागप्येते परिक्रान्ता मया क्रोधवशान्वयाः / अनपत्यः क्रतुर्ह्यस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंऽतरे

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਨਿਸੰਤਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 73

न तस्य पत्न्यः पुत्रा वा तेजः संक्षिव्य च स्थितः / अत्रेर्वशं प्रवक्ष्यामि तृतीयस्य प्रजापतेः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਸਮੇਟ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 74

तस्य पत्न्यस्तु सुन्दर्यों दशैवासन्पतिव्रताः / बद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸੁੰਦਰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਬਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 75

भद्रा शूद्रा च मद्रा च शालभा मलदा तथा / बला हला च सप्तैता या च गोचपलाः स्मृताः

ਭਦ੍ਰਾ, ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ, ਮਦ੍ਰਾ, ਸ਼ਾਲਭਾ, ਮਲਦਾ, ਬਲਾ, ਹਲਾ—ਇਹ ਸੱਤ; ਅਤੇ ‘ਗੋਚਪਲਾ’ ਨਾਮ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

तथा तामरसा चैव रत्नकूटा च तादृशः / तत्र यो वंशकृच्चासौ तस्य नाम प्रभाकरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕੂਟਾ ਵੀ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸੀ।

Verse 77

मद्रायां जनयामास सोमं पुत्रं यशस्विनम् / स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमाने दिवो महीम्

ਮਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਘਾਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ।

Verse 78

तमो ऽभिभूते लोके ऽस्मिन्प्रभा येन प्रवर्त्तिता / स्वस्ति तेस्त्विति चौक्तो वै पतन्निह दिवाकरः

ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚਲਾਇਆ, ਇੱਥੇ ਡਿੱਗਦਾ ਦਿਵਾਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਾ—“ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।”

Verse 79

ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य न पपात दिवो महीम् / अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश्चकार महातपाः

ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਨਾ ਡਿੱਗੀ। ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 80

यज्ञेष्वनिधनं चैव सुरैर्यस्य प्रवर्तितम् / स तासु जनयामास पुत्रानात्मसमानकान्

ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ‘ਅਨਿਧਨ’ (ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ) ਵਿਧਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।

Verse 81

दश तान्वै सुमहता तपसा भावितः प्रभुः / स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਦਸਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰਿਆ। ਉਹ ‘ਸਵਸਤਿਆਤ੍ਰੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ।

Verse 82

तेषां द्वौ ख्यातयशसौ ब्रह्मिष्ठौ सुमहौजसौ / दत्तो ह्यनुमतो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸਨ—ਵੱਡਾ ਦੱਤ (ਅਨੁਮਤ) ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਦੁਰਵਾਸਾ।

Verse 83

यवीयसी सुता तेषामबला ब्रह्मवादिनी / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिकाः पुरा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅਬਲਾ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 84

अत्रेः पुत्रं महात्मानं शान्तात्मानमकल्मषम् / दत्तात्रेयं तनुं विषणोः पुराणज्ञाः प्रजक्षते

ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ-ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਜਾਣੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 85

तस्य गोत्रान्वयज्जाताश्चत्वारः प्रथिता भुवि / श्यावाश्वा मुद्गलाश्चैव वाग्भूतकगवि स्थिराः

ਉਸ ਦੀ ਗੋਤ੍ਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ—ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ, ਮੁਦਗਲ, ਵਾਗਭੂਤਕ ਅਤੇ ਗਵਿਸਥਿਰ।

Verse 86

एते ऽत्रीणां तु चत्वारः स्मृताः पक्षा महौजसः / काश्यपो नारदश्चैव पर्वतो ऽरुन्धती तथा

ਇਹ ਅਤ੍ਰੀ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ‘ਪੱਖ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ—ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ।

Verse 87

जज्ञिरे मानसा ह्येते ऽरुधत्यास्तन्निबोधत / नारदस्तु वसिष्ठायारुन्धती प्रत्यपादयत्

ਇਹ ਸਭ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ—ਇਹ ਜਾਣੋ। ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੌਂਪਿਆ।

Verse 88

ऊर्द्ध्वरेता महातेजा दक्षशापात्तु नारदः / पुरा देवासुरे तस्मिन्संग्रामे तारकामये

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਨਾਰਦ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ) ਅਤੇ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਇਆ; ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼, ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ।

Verse 89

अनावृष्ट्या हते लोके व्यग्रे शस्ते सुरैः सह / वसिष्ठस्तपसा धीमाञ्जीवयामास वै प्रजाः

ਜਦੋਂ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹਤਪ੍ਰਾਇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਵਿਅਾਕੁਲ ਹੋ ਉਠੇ, ਤਦ ਧੀਮਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 90

अनेकफलमूलिन्य औषधीश्च प्रवर्तयन् / तास्तेन जीवयामास कारुण्यादौषधेन सः

ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਗਾ ਕੇ ਚਲਾਇਆ; ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਰੱਖਿਆ।

Verse 91

अरुन्धत्यां वसिष्टस्तु शक्तिमुत्पादय त्सुतम् / स्वाङ्गज जनयच्छक्तिरदृश्यन्त्यां पराशरम्

ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਜ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 92

काल्यां पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः / द्वैपायनादरण्यां वै शुको जज्ञे गुणान्वितः

ਕਾਲੀ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਤੋਂ ਅਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ੁਕ ਜਨਮਿਆ।

Verse 93

उदपद्यन्त षडिमे पीवर्यां शुकसूनवः / भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः

ਪੀਵਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਇਹ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ, ਪ੍ਰਭੁ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੌਰ; (ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ)।

Verse 94

कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता / जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वणुहस्य च

ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਯੋਗਮਾਤਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਜਨਨੀ ਅਤੇ ਅਣੁਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ।

Verse 95

श्वेताः कृष्णाश्च पौराश्च श्यामधूम्राश्च चण्डिनः / ऊष्मादा दारिकाश्चैव नीलाश्चैव पराशराः

ਪਰਾਸ਼ਰ-ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੌਰ, ਸ਼ਿਆਮਧੂਮ੍ਰ ਅਤੇ ਚੰਡਿਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਊਸ਼ਮਾਦ, ਦਾਰਿਕ ਅਤੇ ਨੀਲ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 96

पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम् / अत ऊर्द्ध्व निबोध त्वमिन्द्रप्रमति संभवम्

ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅੱਠ ਪੱਖ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ ਦਾ ਜਨਮ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ।

Verse 97

वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यां घृताच्यामुदपद्यत / कुणीति यः समाख्यात इन्द्रप्रमतिरुच्यते

ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਕਪਿੰਜਲਾ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਜੋ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ‘ਕੁਣਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹੀ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

पृथोः सुतायां संभूतः पुत्रस्तस्याभवद्वसुः / उपमन्युः सुतस्तस्य यस्येमे ह्यौपमन्यवः

ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨ੍ਯੁ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ‘ਔਪਮਨ੍ਯਵ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 99

मित्रावरुणयोश्चैव कुण्डिनेयाः परिश्रुताः / एकार्षेयास्तथा चान्ये वसिष्ठा नाम विश्रुताः

ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਿਨੇਯ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਇਕੋ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ‘ਵਸਿਸ਼ਠ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹਨ।

Verse 100

एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता ह्येकादशैव तु / इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा अष्ट विश्रुताः

ਵਸਿਸ਼ਠਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਠ ਮਾਨਸ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 101

भ्रातरः सुमहाभागा येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः / त्रींल्लोकान्धारयन्तीमान्देवर्षिगणसंकुलान्

ਉਹ ਅਤਿ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ; ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 102

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / व्याप्ता येस्तु त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।